II KO 42/53

SentencjaSąd Najwyższy na posiedzeniu niejawnym w składzie siedmiu sędziów w sprawie Piotra B. osk. z art. 241 k.k., po wysłuchaniu wniosku Prokuratora, na podstawie art. 390 k.p.k. postanowił przedstawione przez Sąd Wojewódzki w Krakowie pytanie prawne:"Czy wobec brzmienia art. 9 ust. 2 pkt 1 ustawy z dn. 22.XI.1952 r. o amnestii, który nie powołuje się na art. 60 § 1 k.k., nie należy stosować amnestii do przestępstw popełnionych przez sprawcę po odbyciu jednej trzeciej części kary, wymierzonej mu za przestępstwo tego samego rodzaju?"- rozstrzygnąć jak wyżej.Uzasadnienie faktyczne1.Ustawa o amnestii jest ustawą szczególną, wydaną na korzyść oskarżonych i skazanych. Jest ona aktem łaski Państwa Polskiego, wydanym z okazji wejścia w życie Konstytucji Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej dla jej upamiętnienia.Jako taka powinna być stosowana ściśle, bez ograniczania praw uprawnionych. Nie ma powodu rozszerzać ulg amnestyjnych, nie wolno ich jednak dowolnie ścieśniać, wychodząc z takich lub innych założeń.2.Te same zasady powinny być stosowane przy wykładni art. 9 ustawy z dn. 22.XI.1952 r. o amnestii, określającego wyłączenia spod amnestii, a więc także wyłączenia z powodu powrotu do przestępstwa.- Przepis ten głosi między innymi: "nie stosuje się amnestii do przestępstw popełnionych w ciągu pięciu lat po odbyciu przez sprawcę kary za przestępstwo tego samego rodzaju lub dokonane z tych samych pobudek".Podaje on wyraźnie kryteria wyłączenia spod amnestii:1.odbycie kary za poprzednie przestępstwo przez sprawcę przestępstwa, do którego w zasadzie należałoby stosować amnestię za czyn następny,2.popełnienie tego ostatniego przestępstwa w ciągu pięciu lat po odbyciu tej kary.Na tle wspomnianego przepisu nasuwa się zagadnienie: co należy rozumieć przez karę "odbytą", a w szczególności, czy "odbytą" jest kara darowana i czy w ślad za tym kara w części odbyta, a w części darowana może być uznana za odbytą w rozumieniu art. 9 ustawy o amnestii.Recydywa, która uzasadnia wyłączenie spod zastosowania amnestii z ustawy z dn. 22.XI.1952 r., ma charakter grupowy, odnosi się bowiem do określonej grupy przestępstw, i tym podobna jest do recydywy określonej w art. 60 § 1 k.k. Istotnym jednak warunkiem jej zastosowania jest odbycie kary za przestępstwo należące do danej grupy przestępstw. Z treści tego przepisu wynika, iż chodzi o odbycie kary, a nie o samo skazanie.Założeniem wspomnianego przepisu jest pogląd, że tylko rzeczywiste wykonanie kary spełniło swój cel wychowawczy. Jeżeli zatem skazany, mimo pełnej reedukacji, popełnił przestępstwo w okresie pięciu lat od ukończenia kary, ma być pozbawiony ulgi amnestyjnej; nie można natomiast nakładać na niego takiej represji w przypadku, gdy reedukacja nie została ukończona, nie została rozpoczęta albo gdy została przerwana z jakiejkolwiek przyczyny. Istotną jest rzeczą sam fakt pełnej reedukacji, a nie przyczyna, która jej przeszkodziła.Pełna reedukacja może jednak odbyć się bez odcierpienia całej orzeczonej kary wówczas, gdy orzeczona kara ulegnie zmniejszeniu.Ma to miejsce wtedy, gdy zmniejszenie kary nastąpiło wskutek indywidualnego aktu łaski lub wskutek darowania części kary na podstawie przepisów o amnestii.W takich przypadkach wymagane jest dla przyjęcia powrotu do przestępstwa rzeczywiste odbycie tej zmniejszonej kary pozbawienia wolności. Skoro bowiem kara została zmniejszona wskutek indywidualnego aktu łaski lub amnestii, odbycie tej zmniejszonej kary musi być uznane z mocy tych aktów za wystarczające dla reedukacji skazanego.Ten punkt widzenia znajduje uzasadnienie także w art. 8 ustawy o amnestii, według którego zasady darowania i łagodzenia kary stosuje się również do kar zmniejszonych w drodze indywidualnego aktu łaski, przyjmując za podstawę karę zmniejszoną.A więc nie kara orzeczona, lecz kara zmniejszona w drodze łaski stanowi podstawę ulg amnestyjnych.Nie można natomiast uważać za odbytą karę, której wykonanie przerwano prawnie w drodze udzielenia przerwy lub bezprawnie, np. przez ucieczkę skazanego z więzienia.Taki przypadek nie jest przewidziany w przepisach wyłączających amnestię. Wyjątki od stosowania amnestii są wyliczone wyczerpująco i dlatego też nie można ich rozszerzać na niekorzyść skazanego i w ten sposób ścieśniać stosowanie amnestii.Nie wchodzi tu w grę kwestia słuszności lub niesłuszności darowania kary skazanemu, który nie odbył kary ze swojej winy.Za ucieczkę z więzienia zostanie on ukarany z mocy art. 150 k.k. Sąd rozpoznając sprawę o przestępstwo popełnione po ucieczce z więzienia będzie mógł ucieczkę z więzienia zaliczyć do okoliczności obciążających z mocy art. 54 k.k., jako zachowanie się oskarżonego przed popełnieniem przestępstwa, lecz w żadnym wypadku nie można z tego powodu pozbawiać skazanego amnestii.Błędny również byłby pogląd, jakoby odbycie trzeciej części kary uzasadniało przyjęcie powrotu do przestępstwa w rozumieniu art. 9 powołanej ustawy.Przepis art. 60 § 1 k.k. został wydany dla innego celu, a nie dla stosowania amnestii.Celem recydywy z art. 60 § 1 k.k. jest zaostrzenie zagrożenia karnego w razie popełnienia nowego przestępstwa po odbyciu w całości lub przynajmniej w trzeciej części kary za przestępstwo popełnione z tych samych pobudek lub należące do tego samego rodzaju. Odbycie trzeciej części kary uzasadnia tu recydywę z mocy wyraźnego przepisu prawa.Kryteriów tej recydywy nie można stosować do recydywy z art. 9 ustawy o amnestii. Sprzeciwia się temu przepis art. 92 k.k., który głosi, iż przepisy części ogólnej kodeksu karnego stosuje się do zbrodni i występków oraz kar i środków zabezpieczających przewidzianych w innych ustawach, jeżeli ustawy te nie zawierają przepisów odmiennych.Określenie powrotu do przestępstwa w omawianym przepisie ustawy o amnestii jest odmienne w stosunku do określenia z art. 60 k.k., podobnie jak przepis o powrocie do przestępstwa, zawarty w dekrecie o ochronie mienia społecznego, łączący ujemne dla sprawcy skutki popełnienia przestępstwa przeciw mieniu społecznemu z poprzednim skazaniem za takie przestępstwo, chociażby kary nie wykonano ani w całości, ani w części. Tutaj zatem już samo skazanie uzasadnia recydywę.Skoro zatem ustawa o amnestii w art. 9 nie powołuje art. 60 § 1 k.k., nie ma podstawy do powoływania się przy stosowaniu amnestii na ten przepis ustawy.Jasną jest rzeczą, że kara darowana w całości nie może być uznana za odbytą, jak również nie jest odbytą kara, której wykonanie warunkowo zawieszono. Kara taka nie będzie też darowaną, gdy po upływie okresu próby skazanie uważa się za niebyłe (art. 64 k.k.).Pozostaje do omówienia kwestia powrotu do przestępstwa po upływie okresu próby, przewidzianej w instytucji warunkowego przedterminowego zwolnienia i uznania na tej podstawie, iż karę uważa się za odbytą (art. 10 ustawy z dn. 31.X.1951 r. o warunkowym przedterminowym zwolnieniu).Instytucja warunkowego zwolnienia skazanych jest jednym ze składników celowego systemu penitencjarnego. Warunkowe zwolnienie jest ostatnim etapem reedukacji więźnia, jest ulgą, a nie darowaniem kary. Jeżeli zatem ustawa stwierdza, iż po upływie okresu warunkowego zwolnienia kara uznana jest za odbytą, to jest to zgodne z istotnym stanem rzeczy, bo kara została wykonaną, a tylko sposób jej wykonania w końcowym etapie był różny od jej wykonania w etapach poprzednich.Jeżeli zatem skazany, warunkowo przedterminowo zwolniony popełnił przestępstwo tego samego rodzaju lub z tych samych pobudek w okresie pięciu lat po uznaniu kary za odbytą, to nie może on korzystać z amnestii nie dlatego, jakoby reszta kary była mu darowaną, lecz z powodu uznania kary za odbytą.Z tych przyczyn Sąd Najwyższy orzekł jak w sentencji.