III KR 207/71

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia K. Czajkowski. Sędziowie: K. Mioduski (sprawozdawca), K. Grzebuła.Prokurator Prokuratury Generalnej: J. Kraft.SentencjaSąd Najwyższy po rozpoznaniu sprawy Eugeniusza K., oskarżonego z art. 168 § 2 k.k., z powodu rewizji wniesionej przez obrońcę oskarżonego od wyroku Sądu Wojewódzkiego w Zielonej Górze z dnia 7 września 1971 r.,utrzymał w mocy wyrok w zaskarżonej części (...).Uzasadnienie faktyczneSąd Wojewódzki w Zielonej Górze wyrokiem z dnia 7 września 1971 r. uznał Eugeniusza K. za winnego przestępstwa z art. 168 § 2 w związku z art. 60 § 1 k.k., popełnionego w ten sposób, że oskarżony dnia 17 maja 1971 r. w G., działając wspólnie z Tadeuszem Z. i Adamem Kazimierzem J., będąc już karany za zadanie uszkodzenia ciała i naruszenie nietykalności cielesnej innej osoby, przed upływem 5 lat od czasu odbycia kary ośmiu miesięcy pozbawienia wolności za wspomniane przestępstwa, dopuścił się zgwałcenia Zofii C., którą sprawcy przewrócili na ziemię, trzymali za ręce i nogi oraz kolejno gwałcili.Za powyższy czyn Sąd wymierzył oskarżonemu Eugeniuszowi K. na podstawie art. 168 § 2 k.k. 5 lat pozbawienia wolności, a ponadto na podstawie art. 62 § 1 i 63 k.k. orzekł w stosunku do niego nadzór ochronny na okres 3 lat. W myśl art. 83 § 1 k.k. Sąd zaliczył oskarżonemu na poczet kary pozbawienia wolności okres tymczasowego aresztowania od 22 czerwca 1971 r., a na podstawie art. 40 § 2 k.k. orzekł pozbawienie praw publicznych na okres 3 lat.Od wyroku Sądu Wojewódzkiego wniósł rewizję obrońca oskarżonego.Rewizja zarzuca błędy w ustaleniach faktycznych, które miały wpływ na treść wyroku, oraz obrazę art. 60 § 1 k.k. W konkluzji rewizja domaga się uniewinnienia oskarżonego Eugeniusza K. z zarzutu popełnienia czynu z art. 168 k.k. Rewizja wywodzi, że Zofia C., odbywając stosunek z oskarżonym Tadeuszem Z i mając nieskrępowaną możność wzywania pomocy osób postronnych, z możności tej nie korzystała, co przemawia za tym, że wyrażała ona zgodę na odbycie stosunku. Sąd Wojewódzki nie zajął stanowiska wobec rozbieżności w zeznaniach pokrzywdzonej oraz wobec zachowania się jej matki wskazającego na to, że w grę wchodzić może próba "szantażu pieniężnego ze strony rzekomo poszkodowanej". Również długotrwałe poszukiwanie części garderoby pokrzywdzonej, po odbytych stosunkach, prowadzi do wniosku o braku zgwałcenia. Dodatkowo tylko rewidujący podnosi, że przestępstwa z art. 156 lub 182 k.k. nie są podobne do przestępstwa z art. 168 k.k., gdyż chodzi o dyspozycje zamieszczone w różnych rozdziałach kodeksu karnego. Nie było zatem podstaw do stosowania przepisów art. 60 k.k. w sprawie oskarżonego Eugeniusza K.Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy zważył, co następuje:Zarzuty podniesione w rewizji obrońcy oskarżonego Eugeniusza K. są niezasadne. W szczególności nietrafny jest zarzut, jakoby do stosunku oskarżonego z Zofią C. doszło za zgodą tej ostatniej, a wniosek o ściganie oskarżonego z art. 168 k.k. stanowił ze strony pokrzywdzonej lub jej matki środek szantażu. Wbrew zawartemu w rewizji twierdzeniu pokrzywdzona Zofia C. nie miała w czasie zajścia pełnej i nieskrępowanej możności wzywania pomocy, albowiem, jak to trafnie ustalił Sąd Wojewódzki, zajście odbywało się w godzinach nocnych, w miejscu ustronnym. W sytuacji gdy pokrzywdzonej grożono pobiciem i trzej sprawcy stosowali wobec niej przemoc, jest zrozumiałe, że piętnastoletnia dziewczynka nie widziała celu w tym, by krzyczeć, a prócz tego bała się postępujących bezwzględnie napastników. Rozbieżności w zeznaniach pokrzywdzonej - których rewizja obrońcy dopatruje się w tym, iż pokrzywdzona bezpośrednio po zajściu oświadczyła oskarżonym, że o ich czynie zawiadomi milicję, a wkrótce potem, po zetknięciu się ze swą matką, próbowała początkowo ukryć przed nią fakt zgwałcenia - nie dyskwalifikuje istotnej treści zeznań pokrzywdzonej, wiarygodnie przedstawiających przebieg zbiorowego gwałtu dokonanego na niej przez oskarżonych, z których Tadeusz Z. i Adam Kazimierz J. nie zaskarżyli wyroku Sądu Wojewódzkiego skazującego ich za dokonanie zgwałcenia wspólnie z oskarżonym Eugeniuszem K. Wahania pokrzywdzonej co do tego, czy od razu wyznać matce prawdę o tym, co ją spotkało krytycznej nocy, trwały zresztą krótko, o czym świadczy choćby fakt, że zawiadomienie o zbrodni zgwałcenia złożone zostało milicji już w dniu 18 maja 1971 r. Wysunięta przez obronę sugestia szantażu pieniężnego nie znajduje oparcia w zebranych dowodach.Także okoliczność, że po zajściu pokrzywdzona poszukiwała około pół godziny zdjętych z niej przemocą przez sprawców części garderoby, w żadnej mierze nie przemawia przeciwko prawdziwości jej zeznań co do tego, że oskarżeni odbyli z nią stosunki z użyciem przemocy.Niezasadny jest też zarzut rewizji, jakoby w sprawie niniejszej nie miały w ogóle zastosowania przepisy art. 60 k.k., a to ze względu na brak podobieństwa pomiędzy przestępstwem przypisanym oskarżonemu Eugeniuszowi K. w niniejszej sprawie a przestępstwami, za które był on prawomocnie skazany poprzednio. Okoliczność, że dwa przestępstwa zamieszczone są w różnych rozdziałach kodeksu karnego, nie włącza tego, że może zachodzić między nimi podobieństwo, o czym decyduje bądź tożsamość pobudek, bądź tożsamość lub rodzajowe podobieństwo dóbr chronionych prawem, przeciwko którym skierowane są te przestępstwa. Skoro z prawidłowo przypisanego oskarżonemu czynu wynika, że oskarżony Eugeniusz K. naruszył nietykalność cielesną pokrzywdzonej Zofii C. (przez przewrócenie jej na ziemię i inne jeszcze działania), to trafnie przypisane mu przestępstwo z art. 168 § 2 k.k. Sąd Wojewódzki uznał za podobne do przestępstw z art. 182 § 1 i 156 § 1 k.k., za które oskarżony ten został skazany prawomocnie w 1970 r. Nie dałby się bowiem uzasadnić pogląd, że czyn, którego początkowy fragment stanowi takie samo przestępstwo, z jakie sprawca był poprzednio skazany, traci charakter przestępstwa podobnego wskutek tego, że dalsze zachowanie się sprawcy nakazuje ocenić całość czynu jako przestępstwo o innej, surowszej kwalifikacji, zamieszczone w innym rozdziale kodeksu karnego.Ponieważ jednak przypisany oskarżonemu Eugeniuszowi K. w zaskarżonym wyroku czyn stanowi zbrodnię, precyzja wymagałaby powołania przy skazaniu sprawcy na podstawie art. 168 § 2 k.k. nie tylko § 1 art. 60 k.k., ale także paragrafów 1 i 3 tegoż artykułu.Kara zasadnicza wymierzona oskarżonemu nie przekracza jednej trzeciej ustawowego zagrożenia przewidzianego w art. 168 § 2 k.k., a jeśli się uwzględni treść art. 60 § 3 k.k. oraz wiek pokrzywdzonej (15 lat), to nie ma ona znamion rażącej surowości. Pełne uzasadnienie znajdują również orzeczenia o pozbawieniu praw publicznych i nadzorze ochronnym.Dlatego wyrok Sądu pierwszej instancji należało utrzymać w mocy w zaskarżonej części i obciążyć oskarżonego kosztami postępowania rewizyjnego oraz zasądzić od niego stosowaną opłatę sądową za drugą instancję.