III KR 67/72

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia T. Majewski. Sędziowie: J. Matysiak, K. Mioduski (sprawozdawca).Prokurator Prokuratury Generalnej: R. Wnękowski.SentencjaSąd Najwyższy po rozpoznaniu sprawy Jana K. i Tadeusza A., oskarżonych z art. 265 § 1 k.k., z powodu rewizji wniesionych przez obrońców oskarżonych od wyroku Sądu Wojewódzkiego w Bydgoszczy z dnia 3 listopada 1971 r.zmienił zaskarżony wyrok w orzeczeniu o karze w ten sposób, że:a) wymierzoną oskarżonemu Janowi K. karę pozbawienia wolności złagodził do 2 lat i wykonanie tak złagodzonej kary zawiesił warunkowo na okres 3 lat;b) wykonanie wymierzonej oskarżonemu Tadeuszowi A. kary 1 roku pozbawienia wolności zawiesił warunkowo na okres 2 lat;c) za podstawę prawną wymierzonych oskarżonym grzywien przyjął art. 75 § 1 k.k.;d) na poczet grzywny 40.000 zł zaliczył oskarżonemu Janowi K. okres tymczasowego aresztowania od dnia 27 października 1970 r. do dnia 21 marca 1971 r. oraz od dnia 3 listopada 1971 r. do dnia 15 listopada 1971 r., przyjmując jeden dzień aresztu za równoważnik grzywny 100 zł (...).Uzasadnienie faktyczneSąd Wojewódzki w Bydgoszczy wyrokiem z dnia 3 listopada 1971 r.:I. Oskarżonego Jana K. uznał za winnego, że w okresie od stycznia 1966 r. do czerwca 1969 r. w R. i innych miejscowościach województwa N. w celu osiągnięcia dla siebie i Tadeusza A. korzyści majątkowych1) podrobił 59 świadectw pokrycia zwierząt lub nakłonił do tego inną osobę,2) przerobił 9 zaświadczeń unasienienia zwierząt,3) na 15 umowach kontraktacyjnych na dostawę zwierząt podrobił podpisy hodowców lub nakłonił do tego inne osoby i takich dokumentów jako autentycznych użył sprzedając Przedsiębiorstwu Obrotu Zwierzętami Hodowlanymi w B. prawidłowo pokryte lub unasienione bydło, co do którego nie miał właściwych świadectw pokrycia lub unasienienia zwierząt, co następnie uniemożliwiło uzyskanie dodatków hodowlanych i kontraktacyjnych, i w ten sposób uzyskał dodatki hodowlane i kontraktacyjne w ogólnej wysokości 236.914 zł, a ponadto podrobił 9 świadectw pokrycia zwierząt lub nakłonił do tego inną osobę, a następnie podrobione dokumenty przekazał Tadeuszowi A. w celu wykorzystania przy sprzedaży prawidłowo pokrytego lub unasienionego bydła, co do którego Tadeusz A. nie miał świadectw pokrycia lub zaświadczeń unasienienia, i używając tych dokumentów Tadeusz A. przy sprzedaży bydła Przedsiębiorstwu Obrotu Zwierzętami Hodowlanymi w B. uzyskał dodatki hodowlane i kontraktacyjne w ogólnej wysokości 29.198 zł, tj. przestępstwa określonego w art. 265 § 1 k.k., i za to na mocy tego przepisu w związku z art. 36 § 3 k.k. wymierzył kary:1) 3 lat i 6 miesięcy pozbawienia wolności,2) grzywny w wysokości 40.000 zł z zamianą w razie nieuiszczenia w terminie na zastępczą karę pozbawienia wolności, przyjmując 50 zł jako równoważnik 1 dnia pozbawienia wolności. Na poczet orzeczonej kary pozbawienia wolności zaliczył okres tymczasowego aresztowania od dnia 27 października 1970 r. do dnia 31 marca 1971 r.II. Oskarżonego Tadeusza A. uznał za winnego, że w okresie od lipca 1967 r. do kwietnia 1969 r. w R., L. i W. oraz innych miejscowościach w województwie N. w celu osiągnięcia dla siebie korzyści majątkowych przyjął od Jana K. i innej osoby 9 podrobionych przez Jana K. świadectw pokrycia zwierząt, podrobione zastępcze zaświadczenie unasienienia zwierząt i takich dokumentów wraz z dwiema umowami kontraktacyjnymi na dostawę zwierząt, na których bliżej nie ustalone osoby podrobiły podpisy hodowców, jako autentycznych użył sprzedając Przedsiębiorstwu Obrotu Zwierzętami Hodowlanymi w B. prawidłowo pokryte lub unasienione bydło, co do którego nie miał właściwych świadectw pokrycia lub unasienienie zwierząt, co następnie uniemożliwiło uzyskanie dodatków hodowlanych i kontraktacyjnych, i w ten sposób uzyskał dodatki hodowlane i kontraktacyjne w ogólnej wysokości 29.415 zł, tj. przestępstwa określonego w art. 265 § 1 k.k., i za to na mocy tego przepisu w związku z art. 36 § 3 k.k. wymierzył 1 rok pozbawienia wolności oraz grzywnę w wysokości 5.000 zł z zamianą w razie nieuiszczenia w terminie na zastępczą karę pozbawienia wolności, przyjmując 50 zł jako równoważnik 1 dnia pozbawienia wolności.Wyrok powyższy zaskarżyli obrońcy obydwu oskarżonych.Rewizja obrońcy oskarżonego Jana K., wnosząc o zmianę zaskarżonego wyroku przez złagodzenie kar pozbawienia wolności i grzywny oraz warunkowe zawieszenie wykonania kary pozbawienia wolności, zarzuciła rażącą surowość kary pozbawienia wolności wynikającą z błędnego założenia, że oskarżony działał w celu uzyskania nielegalnej korzyści majątkowej oraz godził w zasady prac programowych nad poprawą jakości bydła, i z pominięcia warunków rodzinnych oskarżonego.Rewizja obrońcy oskarżonego Tadeusza A., wnosząc o zmianę zaskarżonego wyroku przez warunkowe zawieszenie wykonania kary pozbawienia wolności, zarzuciła rażącą surowość kary wynikającą z odstąpienia od warunkowego zawieszenia wykonania kary pozbawienia wolności.Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy zważył, co następuje:Podniesiony w rewizjach zarzut wymierzenia oskarżonym niewspółmiernych, rażąco surowych kar pozbawienia wolności jest zasadny. Sąd Wojewódzki, ustaliwszy stan faktyczny sprawy w sposób, który określić wypada jako wzorowy, nie poświęcił dostatecznej uwagi kwestii prawidłowego wymiaru kary i jawnie przecenił stopień społecznego niebezpieczeństwa czynów oskarżonych.Z prawidłowych ustaleń zaskarżonego wyroku wynika, że oskarżonym hodowcom bydła należały się - przy sprzedaży tego bydła Przedsiębiorstwu Obrotu Zwierzętami Hodowlanymi - dodatki hodowlane i kontraktacyjne, jako że sprzedane bydło było prawidłowo pokryte lub unasienione. Obaj oskarżeni nie zadbali o to, aby zbierać i przechowywać dokumentację, stwierdzającą prawidłowe pokrywanie lub unasienianie sprzedawanego bydła, chcąc więc uniknąć utraty przysługujących dodatków oskarżony Jan K. przystąpił do podrabiania lub przerabiania potrzebnej dokumentacji, a następnie obydwaj oskarżeni używali podrobionych lub przerobionych dokumentów jako podstawy do uzyskania przy sprzedaży bydła dodatków hodowlanego i kontraktacyjnego. Pamiętać jednak należy o tym, że - jak to wykazał przewód sądowy - przerabiane czy podrabiane przez oskarżonego Jana K. dokumenty stwierdzały zgodnie z rzeczywistością istotne dla uzyskania dodatków fakty pokrycia lub unasienienia sprzedawanych sztuk bydła przez licencjonowanego (a nie tzw. dzikiego) rozpłodnika.Jak z powyższego wynika, społeczna szkodliwość czynów oskarżonych nie była zbyt znaczna. Wprawdzie fałsz dokumentów pozostaje przestępstwem również wtedy, gdy ma na celu uzyskanie należnych fałszerzowi świadczeń, jednakże okoliczność, że oskarżeni w sprawie niniejszej rolnicy - hodowcy chcieli uzyskać jedynie to, co im się faktycznie należało, a co mogli utracić wskutek swej nierozwagi polegającej na niekompletowaniu potrzebnej im w przyszłości dokumentacji, ma istotne znaczenie dla oceny społecznego niebezpieczeństwa przypisanych im czynów, a co za tym idzie dla wymiaru kary.Jeżeli do tego dodać, że obydwaj oskarżeni cieszyli się do czasu popełnienia przypisanych im przestępstw doskonałymi opiniami, że oskarżony Jan K. był wybitnym hodowcą dostarczającym państwu wielu sztuk bydła wysokiej wartości, że ma on na utrzymaniu rodzinę składającą się z sześciorga dzieci w wieku od 3 do 12 lat, 73-letniej matki i chorowitej żony, że sytuacja rodzinna oskarżonego Tadeusza A. również nie jest łatwa (ojciec czworga dzieci), że osadzenie oskarżonych w zakładzie karnym mogłoby prowadzić do częściowego co najmniej upadku wzorowo prowadzonych przez oskarżonych gospodarstw rolnych - należało oskarżonemu Janowi K. złagodzić karę pozbawienia wolności i następnie obydwu oskarżonym wykonanie kar pozbawienia wolności warunkowo zawiesić, są to bowiem podstawy do przypuszczenia, że pomimo niewykonania kary oskarżeni będą przestrzegać porządku prawnego.Nie ma też podstawy do wymierzenia oskarżonym grzywien na mocy art. 36 § 3 k.k. Ten ostatni bowiem przepis ma na względzie działania, które zmierzają do osiągnięcia nienależnych, niegodziwych korzyści majątkowych, nie zaś takich korzyści majątkowych, które przysługują sprawcy jako słuszny ekwiwalent poniesionych przezeń kosztów lub nakładu pracy. Natomiast względy na społeczne oddziaływanie kary oraz względy wychowawcze i zapobiegawcze, jakie wymierzona kara powinna osiągnąć, przemawiają za wymierzeniem oskarżonym grzywien na podstawie art. 75 § 1 k.k., z uwzględnieniem ich pomyślnej sytuacji majątkowej i możliwości osiągnięcia wysokich stosunkowo dochodów (art. 50 § 3 k.k.).Z tych motywów Sąd Najwyższy orzekł jak na wstępie.