III KRN 340/58

SentencjaSąd Najwyższy, w sprawie Kazimiery P. oskarżonej z art. 263 § 1 k.k., po rozpoznaniu założonej przez Pierwszego Prezesa Sądu Najwyższego rewizji nadzwyczajnej na niekorzyść oskarżonej od prawomocnego wyroku Sądu Wojewódzkiego w Poznaniu z dnia 16 października 1957 r., na podstawie art. 394-396, 400 § 1, 383 pkt 2 i 388 § 1 k.p.k. uchylił zaskarżony wyrok i sprawę temuż Sądowi Wojewódzkiemu przekazał do ponownego rozpoznania.Uzasadnienie faktyczneWyrokiem Sądu Powiatowego w Poznaniu z dnia 10 czerwca 1957 r. na mocy art. 263 § 1 k.k. Kazimiera P. została skazana na 2 tygodnie aresztu z warunkowym zawieszeniem wykonania tej kary pozbawienia wolności na okres lat 2, za to, że umyślnie zniszczyła w mieszkaniu Walentego P. i na jego szkodę drewniane przepierzenie pokojowe.Na skutek rewizji założonej przez oskarżoną Sąd Wojewódzki w Poznaniu wyrokiem z dnia 16 października 1957 r. zaskarżony wyrok uchylił i oskarżoną przy zastosowaniu art. 21 § 1 k.k. uniewinnił.Od tego prawomocnego wyroku Pierwszy Prezes Sądu Najwyższego założył rewizję nadzwyczajną na niekorzyść oskarżonej.W założonej rewizji zarzuca się błędną ocenę okoliczności faktycznych, przyjętych za podstawę tego wyroku przez dopatrzenie się w czynie oskarżonej znamion obrony koniecznej (art. 21 § 1 k.k.), co doprowadziło do jej uniewinnienia, wówczas gdy zebrany materiał dowodowy niej dawał do tego podstawy.Z tego powodu założona rewizja zawiera wniosek o uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania w innym składzie.Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy zważył co następuje:Powyższa rewizja nadzwyczajna jest zasadna.Według ustaleń zaskarżonego wyroku, zgodnych z materiałem dowodowym, stan faktyczny sprawy przedstawia się następująco.Oskarżona Kazimiera P. i oskarżyciel prywatny Walenty P., który jest teściem oskarżonej, jako wdowy po jego zmarłym synu, zamieszkują we wspólnym mieszkaniu, składającym się z 2 pokoi i kuchni.Każda ze stron zajmuje po jednym pokoju, wspólnie użytkując kuchnię.Pokoje te i kuchnia są w amfiladzie i z tego powodu oskarżona chcąc wejść lub dojść ze swego pokoju do kuchni musi przechodzić przez pokój Walentego P.Ponieważ na początku 1957 r. Walenty P. ponownie ożenił się i nie chcąc, by oskarżona przechodząc przez jego pokój miała wgląd w jego prywatne życie, w dniu 23 marca 1957 r., pod nieobecność oskarżonej w mieszkaniu, postawił w swym pokoju przepierzenie z dykty w ten sposób że tworzyło ono dla oskarżonej dość wąskie przejście, prowadzące z jej pokoju na korytarz, skąd było normalne dojście do wspólnej kuchni.Oskarżona Kazimiera P. nie będąc zadowoloną z tak poczynionej zmiany i nie znajdując pomocy w Komitecie Blokowym, wieczorem tego samego dnia, tj. 23 marca 1957 r., pod nieobecność Walentego P. chcąc usunąć to przepierzenie, przy użyciu siekiery uszkodziła je, czyniąc szereg dziur w dykcie.Jeśli więc w takiej sytuacji Sąd Wojewódzki uznał, że oskarżona działała w obronie koniecznej, tj. zupełnie prawnie (art. 21 § 1 k.k.), to zgodnie z zarzutem rewizji nadzwyczajnej stwierdzić należy, że wyszedł z błędnego założenia.Przepis bowiem art. 21 § 1 k.k. stanowi, że nie popełnia przestępstwa ten, kto działa w obronie koniecznej, odpierając bezpośredni bezprawny zamach na jakiekolwiek dobro własnej lub innej osoby.Z treści więc tego przepisu prawnego wynika, że zamach, o jakim jest mowa w tym przepisie, musi być bezpośredni, tj. musi on trwać w chwili podjęcia działania obronnego. A więc działanie podjęte po zakończeniu napaści lub zamachu nie może stanowić obrony koniecznej w rozumieniu art. 21 § 1 k.k. Jedynie w pewnych warunkach takie działanie może stanowić przekroczenie obrony koniecznej. Jeśli więc w tym wypadku oskarżona Kazimiera P. przy usiłowaniu usunięcia tego przepierzenia, postawionego przez Walentego P. w godzinach rannych dnia 23 marca 1957 r., uszkodziła je przy użyciu siekiery w godzinach wieczorowych tego samego dnia i pod nieobecność pokrzywdzonego w domu, to w chwili tak podjętego z jej strony działania nie zachodziła bezpośredniość zamachu na jej prawa ze strony Walentego P., gdyż przepierzenie od kilkunastu godzin już było postawione.Z tego wszystkiego wynika, że oskarżona Kazimiera P. w tym przypadku nie działała w stanie obrony koniecznej i dlatego mylnie Sąd Wojewódzki zastosował do niej art. 21 § 1 k.k.W tych warunkach ustaleń powyższych nie może w tej sprawie zmienić przepis art. 296 i następne prawa rzeczowego, na które zaskarżony wyrok powołuje się, gdyż - jak podkreślono - oskarżona nie działała prawnie w rozumieniu art. 21 § 1 k.k.W szczególności zauważyć należy, że art. 303 prawa rzeczowego, który w pewnych wypadkach daje prawo posiadaczowi do obrony koniecznej swych praw, nie uprawniał oskarżonej do takiej akcji w tej sprawie, gdyż w myśl § 1 tego przepisu mogłoby to nastąpić tylko przy odpieraniu naruszenia posiadania, a po naruszeniu posiadania - jak to miało miejsce w danym wypadku - posiadacz może użyć niezbędnej samopomocy dla przywrócenia stanu poprzedniego tylko wtedy, gdy zachodzi niebezpieczeństwo powstania niepowetowanej straty (§ 2 wyżej cytowanego przepisu prawa rzeczowego), co w tej sprawie nie zachodziło.Ponieważ - jak z powyższego wynika - Sąd Wojewódzki zawyrokował z obrazą art. 21 § 1 k.k. na skutek błędnej oceny okoliczności faktycznych, przeto zgodnie z art. 383 pkt 2 k.p.k. należało zaskarżony wyrok uchylić i w myśl art. 388 § 1 k.p.k., akta sprawy przekazać temuż Sądowi do ponownego rozpoznania.Z tych wszystkich względów Sąd Najwyższy orzekł jak w sentencji.