IV KB 2/24

IV KB 2/24 POSTANOWIENIE Dnia 23 października 2025 r. Sąd Najwyższy w składzie: SSN Małgorzata Gierszon w sprawie z wniosku pełnomocnika oskarżycielki prywatnej K.Ś. o przeprowadzenie testu niezawisłości sędziów Sądu Najwyższego po rozpoznaniu w Izbie Karnej, na posiedzeniu w dniu 23 października 2025 r. sygnalizacji SSN K.W. dotyczącej podstawy do wyłączenia SSN O.N. od rozpoznania sprawy IV KB 2/24, na podstawie art. 41 § 1 k.p.k. w zw. z art. 42 § 1 k.p.k. i art. 9 § 2 k.p.k. p o s t a n o w i ł wyłączyć SSN O.N. od rozpoznania sprawy IV KB 2/24. UZASADNIENIE W dniu 12 września 2025 r. do Sądu Najwyższego wpłynęło pismo SSN K.W., w którym zasygnalizował on potrzebę wyłączenia z urzędu SSN O.N. od rozpoznania sprawy IV KB 2/24. Uzasadniając taką potrzebę SSN K.W. zwrócił uwagę na konieczność zapewnienia przez „sąd” rozpoznający w trybie art. 29 § 5 ustawy o Sądzie Najwyższym wniosek o przeprowadzenie postępowania testowego musi mieć taki status. Tymczasem udział w składzie takiego sądu SSN O.N. nie daje gwarancji jego bezstronności i niezależności. W złożonym piśmie SSN K. W. powołał się na orzecznictwo Sądu Najwyższego oraz ETPC dotyczącego status sędziów powołanych w procedurze z udziałem Krajowej Rady Sądownictwa ukształtowanej nowelizacją z 2017 r. IV KB 2/24 2 Sąd Najwyższy zważył, co następuje. Wniosek jest zasadny. Przemawia za tym potrzeba zapewnienia stronie każdego postępowania sądowego dostępu do niezależnego i bezstronnego sądu, ustanowionego ustawą. Sąd Najwyższy, na podstawie art. 87 ust. 1 ustawy o SN, pozostaje związany uchwałą trzech połączonych Izb Sądu Najwyższego z dnia 23 stycznia 2020 r., BSA I-4110-1/2020 (OSNK 2020, z. 2, poz. 7), gdzie stwierdzono, że: „nienależyta obsada sądu w rozumieniu art. 439 § 1 pkt 2 k.p.k. […] zachodzi także wtedy, gdy w składzie sądu bierze udział osoba powołana na urząd sędziego Sądu Najwyższego na wniosek Krajowej Rady Sądownictwa ukształtowanej w trybie określonym przepisami ustawy z dnia 8 grudnia 2017 r. o zmianie ustawy o Krajowej Radzie Sądownictwa oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2018 r. poz. 3)”. Cytowana uchwała ma moc zasady prawnej, co oznacza, że jest nią związany każdy skład Sądu Najwyższego. Wynikającego z uchwały trzech Izb stanu rzeczy nie zmieniło orzeczenie Trybunału Konstytucyjnego z dnia 20 kwietnia 2020 r. (sygn. akt U 2/20, OTK-A 2020, poz. 61; Dz. U. 2020, poz. 376). Argumenty na rzecz tej tezy zostały obszernie zreferowane m.in.: w postanowieniach Sądu Najwyższego: z dnia 23 listopada 2022 r., I KO 79/21 i I KO 80/21; z dnia 18 stycznia 2023 r., IV KZ 59/21; z dnia 6 lipca 2023 r., IV KO 14/23; czy w wyroku Sądu Najwyższego z dnia 17 maja 2023 r., V KK 17/23, a Sąd Najwyższy orzekający w tej sprawie je podziela. Stanowisko zawarte w uchwale trzech Izb Sądu Najwyższego zostało następnie potwierdzone w uchwale składu siedmiu sędziów Sądu Najwyższego z dnia 2 czerwca 2022 r., I KZP 2/22 (OSNK 2022, z. 6, poz. 22), gdzie wskazano m.in., że „brak podstaw do przyjęcia a priori, że każdy sędzia sądu powszechnego, który uzyskał nominację w następstwie brania udziału w konkursie przed Krajową Radą Sądownictwa po 17 stycznia 2018 r., nie spełnia minimalnego standardu bezstronności i każdorazowo sąd z jego udziałem jest nienależycie obsadzony w rozumieniu art. 439 § 1 pkt 2 k.p.k. Taka sytuacja zachodzi jedynie w stosunku do sędziów Sądu Najwyższego, którzy otrzymali nominacje w takich warunkach”. Jest ono także aprobowane w kolejnych orzeczeniach (por. m.in. uchwała Sądu IV KB 2/24 3 Najwyższego z dnia 5 kwietnia 2022 r., III PZP 1/22, OSNP 2022, z. 10, poz. 95; postanowienia Sądu Najwyższego: z dnia 13 października 2021 r., II KO 30/21; z dnia 19 stycznia 2023 r., I KK 240/22; wyrok Sądu Najwyższego z dnia 21 lutego 2024 r., II KK 627/23). Ponadto, zgodnie z wyrokiem Europejskiego Trybunału Praw Człowieka (dalej: „ETPCz”) z dnia 22 lipca 2021 r. w sprawie Reczkowicz przeciwko Polsce (skarga nr 43447/19), interpretującym standard „niezależnego i bezstronnego sądu ustanowionego ustawą” w rozumieniu art. 6 ust. 1 Konwencji o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności (dalej: „EKPC”, „Konwencja”), udział w procesie powoływania sędziów Krajowej Rady Sądownictwa w składzie ukształtowanym w ww. trybie (w efekcie czego organ ten nie był niezależny od władzy wykonawczej i ustawodawczej) powoduje, że sąd z udziałem tak powołanego sędziego nie stanowi w konkretnej sprawie niezależnego i bezstronnego sądu ustanowionego ustawą w rozumieniu art. 6 ust. 1 EKPC (pkt 284 – szerzej w tym zakresie m.in. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 16 września 2021 r., I KZ 29/21; stanowisko potwierdzone także w wyroku ETPCz z dnia 8 listopada 2021 r., Dolińska-Ficek i Ozimek przeciwko Polsce, skargi nr 49868/19 i 57511/19, wyroku ETPCz z dnia 3 lutego 2022 r., Advance Pharma Sp. z o.o. przeciwko Polsce, skarga nr 1469/20 oraz wyroku pilotażowym ETPCz z dnia 23 listopada 2023 r., Wałęsa przeciwko Polsce, skarga nr 50849/21). Mając powyższe na uwadze Sąd Najwyższy orzekł jak w sentencji. [WB] [a.ł]