IV KK 103/20

Sygn. akt IV KK 103/20 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 30 listopada 2021 r. Sąd Najwyższy w składzie: SSN Waldemar Płóciennik (przewodniczący) SSN Jerzy Grubba SSN Eugeniusz Wildowicz (sprawozdawca) Protokolant Katarzyna Gajewska przy udziale prokuratora Prokuratury Krajowej Andrzeja Pogorzelskiego w sprawie K. Ś. skazanego z art. 226 § 1 k.k. w zw. z art. 31 § 2 k.k. po rozpoznaniu w Izbie Karnej na rozprawie w dniu 30 listopada 2021 r., kasacji, wniesionej przez obrońcę od wyroku Sądu Okręgowego w K. z dnia 24 października 2018 r., sygn. akt IV Ka (…) utrzymującego w mocy wyrok Sądu Rejonowego w K. z dnia 13 grudnia 2017 r., sygn. akt II K (…), I. uchyla zaskarżony wyrok i utrzymany nim w mocy wyrok Sądu Rejonowego w K. w części dotyczącej rozstrzygnięć zawartych w punktach I i III i na podstawie art. 17 § 1 pkt 6 k.p.k. postępowanie w tym zakresie umarza, II. zasądza od Skarbu Państwa na rzecz adw. M.J. kwotę 1180,80 złotych ( jeden tysiąc sto osiemdziesiąt złotych i 2 osiemdziesiąt groszy) w tym 23 % VAT, za sporządzenie i wniesienie kasacji i obronę z urzędu oskarżonego w postępowaniu przez Sądem Najwyższym, III. obciąża Skarb Państwa kosztami procesu w sprawie. UZASADNIENIE Prokurator oskarżył K. Ś. o popełnienie pięciu przestępstw z art. 226 § 1 k.k. w zw. z art. 31 § 2 k.k. oraz przestępstwo z art. 190 § 1 k.k. w zw. z art. 31 § 2 2 k.k. Sąd Rejonowy w K., wyrokiem z dnia 13 grudnia 2017 r., sygn. akt II K (…), uznał oskarżonego za winnego popełnienia trzech przestępstw z art. 216 § 1 k.k. w zw. z art. 31 § 2 k.k. oraz przestępstwa z art. 190 § 1 k.k. w zw. z art. 31 § 2 k.k. i za każdy z tych czynów skazał go na kary ograniczenia wolności z obowiązkiem wykonywania nieodpłatnej kontrolowanej pracy na cele społeczne. Na podstawie art. 85 k.k. i art. 86 § 1 i 3 k.k. wymierzył oskarżonemu karę łączną 6 miesięcy ograniczenia wolności z obowiązkiem wykonywania nieodpłatnej kontrolowanej pracy na cele społeczne w wymiarze 30 godzin w stosunku miesięcznym. Na podstawie art. 69 § 1 k.k. i art. 70 § 1 pkt 2 k.k. wykonanie orzeczonej kary warunkowo zawiesił na okres 2 lat próby. Uniewinnił oskarżonego od popełnienia dwóch czynów. Apelację od tego wyroku wniósł obrońca oskarżonego. Zaskarżył go w części skazującej i zarzucił naruszenie przepisów postępowania: 1) art. 17 § 1 pkt 10 k.p.k., polegające na wszczęciu i prowadzeniu postępowania karnego pomimo braku skargi uprawnionych oskarżycieli, co stanowi bezwzględną przyczynę odwoławczą określoną w art. 439 § 1 pkt 9 k.p.k.; 2) art. 7 k.p.k., poprzez dokonanie dowolnej oceny zeznań świadków E. R. i K. K.; 3) art. 170 k.p.k. w zw. z art. 167 k.p.k., poprzez nierozpoznanie wniosku dowodowego oskarżonego o dopuszczenie dowodu z opinii biegłego informatyka; 4) art. 366 k.p.k. w zw. z art. 413 § 1 pkt 4 i § 2 pkt 1 k.p.k. w zw. z art. 6 k.p.k., poprzez niedokładne określenie przypisanego oskarżonemu czynu, co w znaczący sposób utrudnia realizację prawa do obrony. Ponadto skarżący zarzucił wyrokowi błąd w ustaleniach faktycznych 3 polegający na bezpodstawnym przyjęciu, że oskarżony popełnił zarzucane mu czyny. Wskazując na powyższe, wniósł o uniewinnienie oskarżonego, ewentualnie uchylenie wyroku i umorzenie postępowania lub też przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania. Sąd Okręgowy w K., wyrokiem z dnia 24 października 2018 r., sygn. akt IV K (…), utrzymał w mocy zaskarżony wyrok. Od tego wyroku kasację wniósł obrońca skazanego. Zaskarżył go w części, w jakiej utrzymano nim w mocy wyrok Sądu I instancji skazujący K.Ś. za czyny z art. 216 § 1 k.k. w zw. z art. 31 § 2 k.k., przypisane w pkt I i III tego wyroku. Zarzucił „rażące naruszenie prawa stanowiące bezwzględną przyczynę odwoławczą stypizowaną w art. 439 § 1 pkt 9 k.p.k. w zw. z art. 17 § 1 pkt 6 k.p.k. w zw. z art. 101 § 2 k.k. oraz art. 102 k.k. w zw. z art. 433 § 1 k.p.k., polegające na utrzymaniu w mocy przez Sąd Okręgowy orzeczenia Sądu Rejonowego w K., Wydział II Karny, z dnia 13 grudnia 2017 r. w zakresie pkt I i III części dyspozytywnej tegoż wyroku i zaniechanie umorzenia postępowania w tym zakresie, pomimo tego, że już na etapie postępowania pierwszoinstancyjnego zaistniała okoliczność, która winna skutkować umorzeniem postępowania w tym zakresie z uwagi na przedawnienie karalności czynów wobec po pierwsze upływu 1 roku od momentu dowiedzenia się strony pokrzywdzonej o osobie sprawcy i złożenia przez prokuratora oświadczenia o objęciu ściganiem przestępstw prywatnoskargowych po upływie 3 lat od czasu ich dokonania (a to w zakresie pkt. I i III części dyspozytywnej wyroku Sądu I instancji i czynów z dnia 17 lutego 2014 r. i 16 lipca 2014 r. i złożeniu co do nich zawiadomienia dopiero w dniu 2 czerwca 2015 r.) oraz po drugie niewszczęciu postępowania przeciwko skazanemu w okresie 1 roku od dowiedzenia się o sprawcy przestępstwa, co nie doprowadziło do wydłużenia okresu przedawnienia o dalsze 5 lat zgodnie z dyspozycją art. 102 k.k. w brzmieniu obowiązującym do 1 marca 2016 r. (a to w zakresie pkt. III części dyspozytywnej wyroku Sądu I instancji i czynu z dnia 16 lipca 2014 r., co do którego postępowanie przeciwko osobie zostało zainicjowane dopiero w dniu 12 listopada 2015 r. poprzez przedstawieniu skazanemu stosownych zarzutów).” 4 W konkluzji kasacji skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku co do czynów z pkt I i III części dyspozytywnej wyroku Sądu I instancji i umorzenie postępowania, a w pozostałym zakresie o przekazanie sprawy Sądowi Okręgowemu w K. do ponownego rozpoznania. Prokurator Prokuratury Rejonowej w K. w pisemnej podpowiedzi na kasację wniósł o jej oddalenie jako oczywiście bezzasadnej. Natomiast prokurator Prokuratury Krajowej występujący na rozprawie kasacyjnej postulował, aby uznać kasację za zasadną co do czynu z punktu I wyroku Sądu I instancji oraz o jej nieuwzględnienie co do czynu z pkt III tego wyroku. Sąd Najwyższy zważył, co następuje. Kasacja zasługuje na uwzględnienie, jako że podniesiony w niej zarzut rażącego naruszenia prawa, stanowiącego bezwzględną przyczyną odwoławczą określoną w art. 439 § 1 pkt 9 k.p.k. w zw. z art. 17 § 1 pkt 6 k.p.k., jest zasadny. Ze znajdującego potwierdzenie w aktach przebiegu postępowania w sprawie wynika, że Sąd I instancji na rozprawie w dniu 23 listopada 2017 r. uprzedził strony o możliwości zmiany kwalifikacji prawnej zarzucanych oskarżonemu przez prokuratora czynów, kwalifikowanych w akcie oskarżenia z art. 226 § 1 k.k., na art. 216 § 1 k.k., które ścigane są z oskarżenia prywatnego. W związku z tym prokurator oświadczył, że na podstawie art. 60 § 1 k.p.k. obejmuje je ściganiem. Następnie, Sąd Rejonowy w K., wyrokiem z dnia 13 grudnia 2017 r., skazał oskarżonego m. in. za dwa, popełnione odpowiednio w dniu 17 lutego 2014 r. (pkt I) i w dniu 16 lipca 2014 r. (pkt III) czyny z art. 216 § 1 k.k. w zw. z art. 31 § 2 k.k. Rację ma skarżący, że doszło do przedawnienia karalności tych czynów już na etapie postępowania pierwszoinstancyjnego. Dlatego Sąd odwoławczy, pomimo braku stosownego zarzutu w apelacji obrońcy oskarżonego, powinien wyrok w tej części uchylić i postępowanie karne w tym zakresie przeciwko oskarżonemu umorzyć. Niedostrzeżenie przez Sąd odwoławczy tego uchybienia i utrzymanie w mocy dotkniętego nim wyroku Sądu I instancji jest równoznaczne z zaistnieniem w sprawie bezwzględnej przyczyny odwoławczej z art. 439 § 1 pkt 9 k.p.k. w zw. z art. 17 § 1 pkt 6 k.p.k. Przemawiają za tym następujące względy. Otóż, wobec tego, że oskarżony swoje czyny zrealizował poprzez wystosowanie pisma i maila, pokrzywdzone 5 dowiedziały się o osobie sprawcy już w dacie ich wysłania (złożenia w biurze podawczym), tj. odpowiednio w dniach 17 lutego 2014 r. i 16 lipca 2014 r. Zatem roczny okres przedawnienia karalności tych czynów, przewidziany art. 101 § 2 in princ. k.k., warunkujący pociągnięcie oskarżonego do odpowiedzialności karnej za te czyny, upływał w dniach 17 lutego 2015 r. i 16 lipca 2015 r. Tymczasem zawiadomienie w tej sprawie przeciwko oskarżonemu wpłynęło do organów ścigania w dniu 2 czerwca 2015r. Nie było więc możliwe skuteczne ściganie czynu przypisanego następnie oskarżonemu w punkcie I wyroku, jako że doszło do przedawnienia jego karalności. Ponieważ, zgodnie z ugruntowanym i jednolitym orzecznictwem, ów roczny okres przedawnienia liczony od momentu dowiedzenia się pokrzywdzonego o osobie sprawcy przestępstwa, wiąże także prokuratora, który może objąć takie przestępstwo ściganiem przed upływem terminu 3 lat, ale zarazem przed upływem roku od czasu, gdy pokrzywdzony dowiedział się o osobie sprawcy (terminy przedawnienia określone w art. 101 § 2 k.k. i art. 102 k.k. należy bowiem stosować również wtedy, gdy dojdzie do objęcia przestępstwa prywatnoskargowego ściganiem z urzędu w trybie art. 60 § 1 k.p.k.) (zob. wyroki Sądu Najwyższego z dnia 23 kwietnia 2008 r., V KK 5/08 i z dnia 9 stycznia 2019 r., V KK 427/18), to nie mogło wywołać żadnego skutku oświadczenie prokuratora o objęciu ściganiem tego czynu złożone na rozprawie w dniu 23 listopada 2017 r. Do objęcia ściganiem takiego czynu może bowiem, co oczywiste, dojść tylko wtedy, gdy karalność przestępstwa prywatnoskargowego nie uległa jeszcze przedawnieniu, a więc gdy sam pokrzywdzony może je nadal skutecznie ścigać. Wszystko to prowadzi do wniosku, że już na etapie wyrokowania przed Sądem I instancji doszło do przedawnienia karalności czynu z punktu I wyroku. Podobnie rzecz się ma z czynem przypisanym oskarżonemu w punkcie III wyroku Sądu I instancji. Czyn ten został popełniony przez oskarżonego w dniu 16 lipca 2014 r. W tym też dniu rozpoczął bieg roczny termin z art. 101 § 2 in princ. k.k., jako że już wówczas pokrzywdzone dowiedziały się o osobie sprawcy. Pomimo złożenia przez MOPS w K. w imieniu pokrzywdzonych w dniu 2 czerwca 2015 r., a więc przed upływem tego terminu, zawiadomienia o popełnieniu przestępstwa przez oskarżonego, nie doszło do przedłużenia przedawnienia karalności tego czynu na podstawie art.102 k.k., jako że warunkiem tego przedłużenia było na 6 gruncie obowiązującego wówczas art. 102 k.k. wszczęcie postępowania przeciwko osobie. W tej zaś sprawie nastąpiło to w dniu 12 listopada 2015 r. (data przedstawienia zarzutów), a więc po upływie roku liczonego od 16 lipca 2014 r. Skoro tak, to złożone przez prokuratora na rozprawie w dniu 23 listopada 2017 r. oświadczenie o objęciu ściganiem przestępstwa prywatnoskargowego, było o ponad 4 miesiące spóźnione, a tym samym nieskuteczne. Jak już bowiem wcześniej wskazano, do owego objęcia może dojść tylko wtedy, gdy karalność przestępstwa prywatnoskargowego nie uległa jeszcze przedawnieniu. W tej zaś sprawie stało się to wraz z upływem trzyletniego okresu od popełnienia czynu. Tym samym, już na etapie postępowania przed Sądem I instancji, doszło do przedawnienia karalności i tego czynu. Mając powyższe na względzie, Sąd Najwyższy, podzielając zarzut podniesiony w kasacji obrońcy oskarżonego, uchylił zaskarżony wyrok i utrzymany nim w mocy wyrok Sądu I instancji w części dotyczącej rozstrzygnięć zawartych w punktach I i III i na podstawie art. 17 § 1 pkt 6 k.p.k. postępowanie karne w tym zakresie umorzył, kosztami procesu obciążając Skarb Państwa. Wskutek tego orzeczenia z mocy prawa uległy uchyleniu rozstrzygnięcia co do kary łącznej ograniczenia wolności zawarte w punkach VII i VIII wyroku Sądu I instancji (art. 575 § 2 k.p.k.). Ponieważ nie wzruszono (bo w istocie nie zaskarżono) rozstrzygnięć co do czynów przypisanych oskarżonemu w punktach IV i V wyroku Sądu I instancji, za które został on skazany na kary po 3 miesiące ograniczenia wolności, a które wchodziły w skład kary łącznej, rzeczą sądu właściwego będzie podjęcie w tej kwestii stosowych decyzji, a więc w miarę potrzeby wydanie wyroku łącznego obejmującego te jednostkowe skazania. O kosztach procesu rozstrzygnięto zgodnie z art. 632 pkt 2 k.p.k., natomiast koszty za nieopłaconą pomoc udzieloną skazanemu z urzędu zasądzono na rzecz obrońcy na podstawie § 17 ust. 3 pkt 1 i § 17 ust 2 pkt 6 w zw. z § 4 ust. 3 Rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 3 października 2016 r. w sprawie ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej przez adwokata z urzędu. Dlatego Sąd Najwyższy orzekł jak w wyroku. 7