IV KK 13/21

Sygn. akt IV KK 13/21 POSTANOWIENIE Dnia 18 lutego 2021 r. Sąd Najwyższy w składzie: SSN Kazimierz Klugiewicz na posiedzeniu w trybie art. 535 § 3 k.p.k., w sprawie D. J., uniewinnionej od zarzutu popełnienia czynu z art. 13 § 1 k.k. w zw. z art. 191 § 1 k.k., po rozpoznaniu w Izbie Karnej, w dniu 18 lutego 2021 r. kasacji, wniesionej przez pełnomocnika oskarżyciela posiłkowego od wyroku Sądu Okręgowego w G. z dnia 1 lipca 2020 r., sygn. akt VI Ka (…), utrzymującego w mocy wyrok Sądu Rejonowego w Z. z dnia 27 listopada 2019 r., sygn. akt II K (…), p o s t a n o w i ł : 1. oddalić kasację jako oczywiście bezzasadną; 2. kosztami procesu w postępowaniu kasacyjnym obciążyć oskarżyciela posiłkowego M. K.; 3. zasądzić od oskarżyciela posiłkowego M. K. na rzecz D. J. kwotę 720 (siedemset dwadzieścia) zł tytułem zwrotu kosztów zastępstwa prawnego w postępowaniu kasacyjnym. UZASADNIENIE D. J. została oskarżona o to, że w dniu 22 czerwca 2015 roku w Z., działając w celu zmuszenia M. K. do określonego zachowania, polegającego na opuszczeniu i nieblokowaniu wyjazdu z posesji przy ul. (…), usiłowała zastosować wobec pokrzywdzonego przemoc polegającą na najechaniu pokrzywdzonego 2 prowadzonym przez siebie samochodem marki T. o nr rej. (…), lecz zamierzonego celu nie osiągnęła z uwagi na reakcję obronną pokrzywdzonego M. K., polegającą na uderzeniu pięścią w tył samochodu, na skutek którego podejrzana zatrzymała prowadzony przez siebie pojazd mechaniczny tj. o występek określony w art. 13 § 1 k.k. w zw. z art. 191 § 1 k.k. Wyrokiem Sądu Rejonowego w Z. z dnia 27 listopada 2019 r., sygn. akt II K (…), D. J. została uniewinniona od zarzutu popełnienia ww. przestępstwa. Wyrok Sądu meriti został zaskarżony na niekorzyść oskarżonej przez prokuratora, który podnosząc zarzut błędu w ustaleniach faktycznych, przyjętych za podstawę orzeczenia, mającego wpływ na treść ww. wyroku, wniósł o uchylenie zaskarżonego orzeczenia w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi pierwszej instancji. Apelację wniósł także pełnomocnik oskarżyciela posiłkowego, który – podnosząc zarzuty obrazy przepisów postępowania (art. 7 k.p.k., art. 410 k.p.k., art. 366 k.p.k. w zw. z art. 167 k.p.k. i art. 7 k.p.k.), a w ich konsekwencji błąd w ustaleniach faktycznych, przyjętych za podstawę orzeczenia, mających wpływ na jego treść – wniósł o zmianę wyroku Sądu Rejonowego w Z. i uznanie oskarżonej za winną popełnienia zarzucanego jej w akcie oskarżenia czynu, ewentualnie uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi pierwszej instancji. Sąd Okręgowy w G. wyrokiem z dnia 1 lipca 2020 r., sygn. akt VI Ka (…), utrzymał w mocy zaskarżony wyrok. Od wyroku Sądu drugiej instancji kasację wniósł pełnomocnik oskarżyciela posiłkowego, który podniósł zarzuty rażącego naruszenia przepisów prawa, mającego istotny wpływ na treść zaskarżonego wyroku: 1. art. 433 § 1 i 2 k.p.k. oraz art. 457 § 3 k.p.k. w zw. z art. 7 k.p.k. przez rażące naruszenie reguł procedowania, przeniesienie do orzeczenia Sądu ad quem uchybień popełnionych przez Sąd a quo, dokonanie nierzetelnej analizy zarzutów apelacji oraz sposobu dokonania ustaleń co do przyjęcia, że oskarżona D. J. nie działała w zamiarze bezpośrednim kierunkowym zmuszenia M. K. do opuszczenia jej podjazdu, w następstwie czego doszło do utrzymania w mocy niezasadnego wyroku Sądu Rejonowego w Z. uniewinniającego D. J. od popełnienia zarzucanych 3 jej czynów, który zapadł z naruszeniem art. 7 k.p.k., 410 k.p.k., 366 k.p.k. polegającym na dowolnej ocenie dowodów oraz zaniechaniu wyczerpującego i logicznego – z uwzględnieniem zasad prawidłowego rozumowania oraz wskazań wiedzy i doświadczenia życiowego – uargumentowania w wyroku zajętego stanowiska, co w efekcie doprowadziło do wyrażenia błędnego poglądu, że oskarżona swoim zachowaniem nie wypełniła ustawowych znamion zarzucanego jej przestępstwa; 2. art. 433 § 1 i 2 k.p.k., art. 457 § 3 k.p.k. oraz art. 170 k.p.k. w zw. z art. 458 k.p.k. przez rażące naruszenie reguł procedowania poprzez nieprzeprowadzenie dowodu z opinii biegłego z zakresu fonoskopii dla ustalenia, jakie słowa zostały wypowiedziane w 2 min. 56 sek. nagrania oraz czy zostały one wypowiedziane przez oskarżoną, pomimo niezaistnienia przesłanek wskazanych w art. 170 k.p.k. oraz w sytuacji, gdy okoliczności te mają istotne znaczenie dla ustalenia czy został popełniony czyn zabroniony; 3. art. 457 § 3 k.p.k. w zw. z art. 4 k.p.k. przez lakoniczne, niezgodne z wymogami prawa uzasadnienie wyroku, a w szczególności: - brak wskazania, na jakiej podstawie Sąd ad quem uznał za stanowcze i przyjął za własne ustalenia Sądu a quo, iż to oskarżona wypowiedziała słowa słyszalne w 2 min. i 56 sek. nagrania wykonanego przez oskarżyciela posiłkowego oraz że miały one charakter ostrzeżenia, - brak wyjaśnienia toku rozumowania, który doprowadził Sąd ad quem do przyjęcia za Sądem a quo, iż 4 sekundy to czas zbyt krótki dla podjęcia zamiaru bezpośredniego wymaganego na gruncie znamion podmiotowych przestępstwa z art. 191 § 1 k.k. 4. art. 191 § 1 k.k. poprzez błędną wykładnię pojęcia „przemoc wobec osoby” co doprowadziło do przyjęcia, iż zachowanie oskarżonej nie wypełniało znamion strony przedmiotowej przestępstwa z art. 191 § 1 k.k. Na podstawie tak sformułowanych zarzutów autor kasacji wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku i wyroku wydanego przez Sąd Rejonowy w Z. w dniu 27 listopada 2019 r., sygn. akt II K (…), i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi Rejonowemu w Z. Prokurator w odpowiedzi na kasację wniósł o jej oddalenie jako oczywiście 4 bezzasadnej. Sąd Najwyższy rozważył, co następuje. Kasacja jest bezzasadna w stopniu oczywistym. Odnosząc się do pierwszego zarzutu, należy stwierdzić, że Sąd odwoławczy miał podstawy, by zaaprobować stanowisko Sądu a quo co do tego, że oskarżonej nie towarzyszył zamiar kierunkowy zmuszania M. K. do określonego zachowania. Na gruncie poczynionych ustaleń faktycznych oczywiste jest bowiem to, że oskarżona chciała wyjechać pojazdem ze swojej posesji i to ten cel przyświecał jej w momencie poruszania się samochodem po wyjeździe, na którym stał M. K. Sama próba jego zmuszenia do odejścia z podjazdu była zatem jedynie środkiem do osiągniecia tego rezultatu, nie zaś celem samym w sobie. Nie można też nie zgodzić się z Sądem drugiej instancji, że M. K. od początku zdarzenia zdawał sobie sprawę z tego, że D. J. chciała wyjechać ze swoje posesji na ulicę i „celowo, wręcz złośliwie blokował ów wyjazd”. Jedynie na marginesie można zauważyć, że takie zachowanie, teoretycznie rzecz ujmując, mogłoby być rozpatrywane w kategorii wykroczenia – w zależności od charakteru prawnego miejsca jego popełnienia – z art. 90 k.w. lub z art. 97 k.w. w zw. z art. 3 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 20 czerwca 1997 r. Prawo o ruchu drogowym (t.j. Dz.U. z 2020, poz. 110). Nawet zatem, gdyby hipotetycznie uznać, że celem D. J. było zmuszenie M. K. do zejścia z wyjazdu z posesji i zaprzestania tamowania jej ruchu, to taki czyn mógłby być rozpatrywany w kategoriach działania w obronie koniecznej – bezpośrednie i współmierne odparcie zamachu ze strony M. K. na dobro prawne, jakim jest porządek w komunikacji, będący przedmiotem ochrony przywołanych regulacji Kodeksu wykroczeń i ustawy Prawo o ruchu drogowym, gwarantujący m.in. swobodę przemieszczania się po drogach publicznych. Jak już jednak wspomniano specyfika zachowania D. J. nie pozostawia wątpliwości co do tego, że chciała ona jedynie wyjechać z posesji – jak to stwierdził Sąd odwoławczy – co najwyżej godząc się na wymuszenie zejścia M. K. z toru poruszania się jej pojazdu. W tym kontekście, wobec braku wątpliwości co do przebiegu zdarzenia i strony podmiotowej czynu, który stanowił podstawę zarzutu sformułowanego w akcie oskarżenia, zupełnie bez znaczenia była kwestia dopuszczenia dowodu z opinii biegłego z dziedziny fonoskopii na okoliczność wypowiadanych słów 5 zarejestrowanych na nagraniu audio-video przez M. K. Dlatego na aprobatę zasługuje wyrażone w pkt. 3.2 uzasadnienia zaskarżonego wyroku stanowisko Sądu odwoławczego o niecelowości i braku wpływu na prawidłowość ustaleń faktycznych przeprowadzenia ww. dowodu. Wprawdzie może zastanawiać wyrażony przez Sąd pierwszej instancji i zaaprobowany przez Sąd odwoławczy pogląd o tym, że kilku sekund to zbyt mało do podjęcia zamiaru bezpośredniego wymaganego na gruncie czynu zabronionego określonego w art. 191 § 1 k.k. Tyle tylko, że nawet uznanie tego stanowiska za wadliwe nie podważa podstawności przekonania o braku wyczerpania przez pokrzywdzoną znamion strony podmiotowej wspomnianego występku, o czym była już mowa wcześniej. Nawet zatem uznanie, że Sąd odwoławczy zaaprobował obarczony błędem dowolności pogląd Sądu meriti, to uchybienie jakości kontroli instancyjnej w tym zakresie pozostawało bez wpływu na treść zaskarżonego kasacją wyroku. Za oczywiście błędny należy uznać wyrażony przez Sąd odwoławczy pogląd, zgodnie z którym: „zachowanie oskarżonej, sprowadzające się do oddziaływania na pokrzywdzonego za pośrednictwem rzeczy tj. samochodu nie wyczerpywało znamion strony przedmiotowej przestępstwa określnego w art. 191 § 1 k.k., skoro wskazuje się w nim na „przemoc wobec osoby”, a nie jedynie „przemoc”, jak na gruncie art. 167 § 1 k.k. z 1969 r. (pkt 3.1 uzasadnienia wyroku Sądu ad quem). Wprawdzie rzeczywiście porównanie wskazanych przepisów prowadzi do wniosku, że sposób działania sprawcy występku z art. 191 § 1 k.k. polegający na użyciu przemocy wobec osoby nie może sprowadzać się do tzw. przemocy pośredniej przez postępowanie z rzeczą, co potwierdza także teza wyrażona w powołanej przez Sąd odwoławczy uchwale Sądu Najwyższego z dnia 10 grudnia 1998 r., (I KZP 22/98, OSNKW 1999/1-2/2, LEX nr 34438). Tyle tylko, że w realiach faktycznych rozpoznawanej sprawy w żadnym razie nie chodziło o oddziaływanie na M. K. za pośrednictwem rzeczy, ale przez użycie tej rzeczy w sposób, który bezpośrednio determinował jego określone zachowanie się. Posłużenie się przez sprawcę rzeczą, np. nożem, bronią palną czy też jakimkolwiek pojazdem będzie stosowaniem przemocy wobec osoby w rozumieniu art. 191 § 1 k.k., o ile użycie tych przedmiotów zostanie skierowane przeciwko danej osobie, którą sprawca chce 6 zmusić do określonego zachowania się. Nie byłoby natomiast tak, gdyby sprawca oddziaływał na rzecz, chcąc w ten sposób zmusić konkretną osobę do określonego zachowania (np. niszczenie samochodu pokrzywdzonego, aby z kolei ten zachował się w sposób oczekiwany przez sprawcę). Wadliwość stanowiska Sądu drugiej instancji co do znamienia określającego sposób działania sprawcy występku określonego w art. 191 § 1 k.k., choć stanowi obrazę tego przepisu, to jednak pozostaje bez wpływu na treść wyroku Sądu ad quem, wobec oczywistego braku wyczerpania przez D. J. znamion strony podmiotowej analizowanego czynu zabronionego. Z tych względów Sąd Najwyższy orzekł jak w postanowieniu, na podstawie art. 636 § 1 k.p.k. w zw. z art. 637a k.p.k., obciążając oskarżyciela posiłkowego kosztami procesu w postępowaniu kasacyjnym, w tym zasądzając od M. K. na rzecz D. J. kwotę 720 złotych tytułem zwrotu kosztów zastępstwa prawnego w postępowaniu kasacyjnym, na podstawie § 11 ust. 4 pkt 2 w zw. z § 15 ust. 1 i § 20 Rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie (Dz.U. z 2015 r., poz. 1800).