IV KR 149/89

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia M. Synoradzki (sprawozdawca). Sędziowie: J. Nóżyński, J. Pustelnik.Prokuratur Prokuratury Generalnej: H. Kubicki.SentencjaSąd Najwyższy po rozpoznaniu w dniu 8 sierpnia 1989 r. sprawy Kazimierza D., oskarżonego o czyn określony w art. 210 § 1 i art. 145 § 1 i 3 k.k., z powodu rewizji, wniesionej przez obrońcę oskarżonego, od wyroku Sądu Wojewódzkiego w P. z dnia 11 kwietnia 1989 r.:1) zmienił zaskarżony wyrok w ten sposób, że:a) uchylił zawarte w pkt 3 orzeczenie o karze łącznej pozbawienia wolności;b) w ramach zarzutu określonego w pkt 1 uznał oskarżonego Kazimierza D. za winnego tego, że w dniu 2 marca 1988 r. w P., używając przemocy i groźby bezprawnej przez ciągnięcie za włosy oraz przykładanie ostrego przedmiotu do szyi pokrzywdzonego Mieczysława C., zmusił go do opuszczenia kierowanego przezeń samochodu osobowego marki "Polonez", który następnie zabrał w celu krótkotrwałego użycia - tj. uznał go za winnego popełnienia występku określonego w art. 167 § 1 k.k. i 214 § 1 k.k. w zw. z art. 10 § 2 k.k., i za to na podstawie art. 214 § 1 k.k. w zw. z art. 10 § 3 k.k. wymierzył mu karę 2 lat pozbawienia wolności;c) na podstawie art. 66 i 67 § 1 k.k. wymierzył oskarżonemu nową karę łączną 2 lat i 6 miesięcy pozbawienia wolności;2) w pozostałej zaskarżonej części utrzymał tenże wyrok w mocy (...).Uzasadnienie faktyczneSąd Wojewódzki w P. po rozpoznaniu sprawy Kazimierza D., oskarżonego o to, że:1) dnia 2 marca 1988 r. w P., używając gwałtu polegającego na ciągnięciu za włosy oraz przyłożeniu ostrego, niebezpiecznego narzędzia do szyi, zabrał w celu przywłaszczenia samochód osobowy marki "Polonez" o wartości co najmniej 2.000.000 zł na szkodę Mieczysława C., tj. o popełnienie przestępstwa określonego w art. 210 § 2 k.k.2) dnia 3 marca 1988 r. w P., kierując uprzednio skradzionym samochodem marki "Polonez" w stanie nietrzeźwości (2,58 %o), naruszył zasady bezpieczeństwa w ruchu drogowym przez niedostosowanie prędkości do warunków jazdy i niewłaściwą obserwację drogi, wskutek czego prowadzonym przez siebie pojazdem zjechał z szosy i uderzył nim w słup, powodując uszkodzenie samochodu na kwotę co najmniej 1.500.000 zł na szkodę Mieczysława C.Wyrokiem z dnia 11 kwietnia 1989 r.:a) oskarżonego Kazimierza D. uznał za winnego popełnienia przestępstwa określonego w art. 210 § 1 k.k. - w miejscu i czasie, jak opisano wyżej w pkt 1 - w ten sposób, że używając gwałtu polegającego na ciągnięciu za włosy oraz przyłożeniu nie ustalonego przedmiotu do szyi, zabrał w celu przywłaszczenia samochód osobowy marki "Polonez" o wartości co najmniej 2.000.000 zł na szkodę Mieczysława C., i za to na podstawie art. 210 § 1, art. 36 § 2 i 3, art. 40 § 2 k.k. skazał na: 4 lata pozbawienia wolności, 100.000 zł grzywny (...), 5 lat pozbawienia praw publicznych;b) oskarżonego Kazimierza D. uznał za winnego popełnienia przestępstwa określonego w art. 145 § 1 i 3 k.k. - popełnionego w sposób opisany wyżej w pkt 2 - i za czyn ten na podstawie art. 145 § 3 i art. 43 § 2 k.k. skazał na kary:1 roku i 6 miesięcy pozbawienia wolności oraz 10 lat zakazu prowadzenia pojazdów mechanicznych;c) na podstawie art. 66 i 67 § 1 k.k., wymierzył oskarżonemu Kazimierzowi D. karę łączną pozbawienia wolności w wysokości 5 lat (...).Rewizję od tego wyroku wniósł obrońca oskarżonego (...).Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy zważył, co następuje:Rewizja obrońcy oskarżonego jest zasadna, podobnie jak podzielić należy pogląd dotyczący także ewentualnego wniosku, który został sformułowany przez prokuratora w toku rozprawy przed Sądem Najwyższym.Zauważyć należy na wstępie, że Sąd Wojewódzki w P. w zasadzie poczynił ustalenia odpowiadające treści zebranych dowodów, gdy chodzi o sam przebieg zdarzenia i zachowanie oskarżonego od chwili jego wyjazdu z miejsca zamieszkania do momentu odnalezienia go w rozbitym samochodzie.Ustalone przez ten sąd fakty nie są kwestionowane przez żadną ze stron, z wyjątkiem ustaleń odnoszących się do zamiaru sprawcy w ramach czynu opisanego wyżej w pkt 1, które to ustalenia przy braku dowodów bezpośrednich wynikają z analizy zdarzeń.W toku tej analizy Sąd Wojewódzki rażąco naruszył art. 3 § 3 k.p.k. oraz postąpił wbrew dyspozycji art. 357 k.p.k.; w efekcie naruszenia tych przepisów powstał słusznie zarzucany błąd w ustaleniach faktycznych odnoszących się do strony podmiotowej. Dlatego też nie można podzielić poglądu dotyczącego dowolnego ustalenia, o którym mowa w uzasadnieniu, że oskarżony: "chciał szybko usunąć się z granic miasta, i to razem z właścicielem samochodu."Nie ulega wątpliwości, że oskarżony był nietrzeźwy (2,5 %o alkoholu we krwi), i trudno jego zachowanie interpretować w kategoriach moralności. Z zeznań pokrzywdzonego złożonych w śledztwie: "po zatrzymaniu kazał mi wyjść z samochodu, gdy otwierałem drzwi z mojej strony, kazał mi się zatrzymać, polecając opuścić samochód tylnymi drzwiami", a następnie: "osobnik ten kazał mi wyjść z samochodu, gdy otwierałem swoje drzwi, powiedział, że mam wyjść tyłem (...)", i na rozprawie: "ja otworzyłem moje lewe drzwi, a wtedy mnie oskarżony chwycił za włosy, przyciągnął głowę do siedzenia i powiedział: "nie tędy, przez siedzenie", wynika, że nie zamierzał on porywać samochodu łącznie z kierowcą. Wobec niepamięci samego oskarżonego trudno dociekać przyczyn, dla których wydawało mu się stosowniejszym opuszczenie przez pokrzywdzonego samochodu tylnymi drzwiami. Z pominięcia w rozważaniach tej okoliczności zrodził się nowy błąd dotyczący wnioskowania o zamiarze zagarnięcia samochodu w celu przywłaszczenia.Sformułowany w uzasadnieniu wniosek jest dowolny, sprzeczny z wcześniejszą konstatacją sądu, że "nie znane są zamiary oskarżonego w stosunku do Mieczysława C. Wniosku, za którym nie przemawia żaden dowód, że dokonał on zaboru samochodu "w celu przywłaszczenia", nie można podzielić, gdyż oparty on jest na domniemaniu powziętym wbrew wyrażonej w art. 3 § 3 k.p.k. zasadzie nakazującej tłumaczenie wątpliwości na korzyść oskarżonego. Z równym stopniem prawdopodobieństwa domniemywać można, że chciał w ten sposób wrócić do miejsca zamieszkania lub pobytu, od którego oddalił się w sposób nie zamierzony.Konkludując, Sąd Najwyższy stwierdza, że na podstawie zebranych dowodów i z zastosowaniem reguł art. 3 § 1, art. 3 i 4 § 1 k.p.k. zweryfikować można jedynie wniosek odnoszący się do zamiaru sprawcy, który leży u podstaw sformułowanego opisu czynu przypisanego oskarżonemu przez Sąd Najwyższy. W sytuacji bowiem, gdy właściciel lub kierowca pojazdu mechanicznego, w razie użycia przemocy lub groźby bezprawnej przez sprawcę przestępstwa, pozbawiony zostanie przez niego władztwa nad tym pojazdem, a nie można przypisać sprawcy zamiaru przywłaszczenia tego pojazdu, czyn taki stanowi przestępstwo kwalifikowane z art. 167 k.k. lub kumulatywnie w zb. z art. 214 § 1 lub 2 k.k. w zw. z art. 10 § 2 k.k. Taki też czyn należało przypisać oskarżonemu i za taki na podstawie art. 214 § 1 k.k. w zw. z art. 10 § 3 k.k. go skazać (...).