II KR 144/78

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia J. Tobera. Sędziowie: Z. Ziemba (sprawozdawca), T. Palmowski (sędzia SW deleg. do SN).Prokurator Prokuratury Generalnej: I. Kamicka.SentencjaSąd Najwyższy po rozpoznaniu w dniu 10 lipca 1978 r. sprawy Zygmunta S., Wiesława E., oskarżonych z art. 201 i art. 288 § 1 k.k. oraz innych, z powodu rewizji wniesionych przez prokuratora na niekorzyść oskarżonych oraz oskarżonego Wiesława E. od wyroku Sądu Wojewódzkiego w Opolu z dnia 21 marca 1978 r.:1) zmienił zaskarżony wyrok w ten sposób, że:a) uchylił orzeczenie o karach łącznych wymierzonych oskarżonym,b) zamiast przypisanych oskarżonym przestępstw zakwalifikowanych z art. 201 k.k. uznał ich za winnych tego, że w dniu 16 sierpnia 1977 r. w N. zabrali w celu krótkotrwałego użycia samochód "Nysa", należący do Zakładów Kamienia Budowlanego w S., który następnie porzucili w okolicznościach stwarzających niebezpieczeństwo jego utraty lub uszkodzenia, przy czym oskarżony Zygmunt S. czynu tego dopuścił się w warunkach powrotu do przestępstwa w myśl art. 60 § 1 k.k., w związku z czym skazał oskarżonego Zygmunta S. na podstawie art. 214 § 2 k.k. w związku z art. 60 § 1 k.k. na karę 3 lat pozbawienia wolności, a oskarżonego Wiesława E. na podstawie art. 214 § 2 k.k. na karę 2 lat pozbawienia wolności;c) na podstawie art. 66 k.k. wymierzył oskarżonemu Wiesławowi E. karę łączną 2 lat pozbawienia wolności,2) utrzymał w mocy tenże wyrok w pozostałych zaskarżonych częściach (...).Uzasadnienie faktyczneZygmunt S. i Wiesław E. oskarżeni zostali o to, że:1) w dniu 16 sierpnia 1977 r. w N., działając wspólnie i w porozumieniu, zabrali w celu przywłaszczenia samochód marki "Nysa" wartości 218.324 zł na szkodę Zakładów Kamienia Budowlanego w S., przy czym Zygmunt S. czynu tego dopuścił się przed upływem 5 lat od odbycia kary 7 miesięcy pozbawienia wolności z mocy wyroku Sądu Rejonowego w N. z dnia 8 listopada 1976 r. za przestępstwo określone w art. 203 § 1 k.k., którą odbył w okresie od dnia 8 grudnia 1976 r. do dnia 28 lipca 1977 r., tj. o popełnienie przestępstwa przewidzianego w art. 201 k.k. w stosunku do Wiesława E., a w art. 201 k.k. w związku z art. 60 § 1 k.k. w stosunku do Zygmunta S.;2) w dniu 16 sierpnia 1977 r. w S., działając wspólnie i w porozumieniu, skradzionym uprzednio samochodem, bez wymaganego zezwolenia i w miejscu do tego nie przeznaczonym, przekroczyli granicę państwową z Polski do Czechosłowacji, przy czym Wiesław E. przeniósł swój dowód osobisty oraz książeczkę wojskową, a Zygmunt S. książeczkę wojskową, tj. o popełnienie przestępstwa przewidzianego w art. 288 § 1 k.k. w związku z art. 186 pkt 2 ustawy o powszechnym obowiązku obrony PRL (Dz. U. Nr 44, poz. 220 z póź. zm.) w stosunku do Zygmunta S., a w art. 288 § 1 k.k. w związku z art. 186 pkt 2 cytowanej wyżej ustawy i art. 55 pkt 2 ustawy z dnia 10 kwietnia 1974 r. o ewidencji ludności i dowodach osobistych (Dz. U. Nr 14, poz. 85) w stosunku do Wiesława E.Sąd Wojewódzki w Opolu wyrokiem z dnia 21 marca 1978 r. uznał obu oskarżonych za winnych popełnienia powyższych czynów, z tym zastrzeżeniem że oskarżony Zygmunt S. czynu opisanego wyżej w pkt 2 dopuścił się mając ograniczoną w stopniu znacznym zdolność kierowania swym postępowaniem, i skazał:a) oskarżonego Zygmunta S. za czyn opisany wyżej w pkt 1 na podstawie art. 201 k.k. w związku z art. 60 § 1 k.k. i art. 57 § 2 pkt 2 oraz art. 36 § 3, art. 40 § 1 pkt 3 i art. 46 § 1 pkt 2 k.k. na karę 8 lat pozbawienia wolności, z zaliczeniem na poczet tej kary okresu tymczasowego aresztowania od dnia 18 sierpnia 1977 r., oraz na 15.000 zł grzywny, pozbawienia praw publicznych na okres 2 lat i konfiskaty całości mienia, a za czyn opisany wyżej w pkt 2 na podstawie art. 288 § 1 k.k. i art. 186 pkt 2 ustawy z dnia 21 listopada 1976 r. o powszechnym obowiązku obrony PRL (Dz. U. Nr 44, poz. 220 z późn. zm.) w związku z art.10 § 2 i 3, art. 25 § 2 i art. 57 § 1 k.k. na 3000 zł grzywny - łącznie na 15.000 zł grzywny;b) oskarżonego Wiesława E. za czyn opisany wyżej w pkt 1 na podstawie art. 201 k.k. w związku z art. 57 § 2 k.k. oraz art. 36 § 3, art. 40 § 1 pkt 3 i art. 46 § 1 pkt 2 k.k. na karę 2 lat pozbawienia wolności, 15.000 zł grzywny, pozbawienia praw publicznych na okres 2 lat i konfiskaty całości mienia, a za czyn opisany wyżej w pkt 2 na podstawie art. 288 § 1 k.k., art. 186 pkt 2 ustawy z dnia 21 listopada 1967 r. o powszechnym obowiązku obrony PRL (Dz. U. Nr 44, poz. 220 z późn. zm.) i art. 55 pkt 2 ustawy z dnia 10 kwietnia 1974 r. o ewidencji ludności i dowodach osobistych (Dz. U. Nr 14, poz. 85) w związku z art. 10 § 2 i 3 k.k. na karę 1 roku pozbawienia wolności - łącznie na karę 2 lat pozbawienia wolności, z zaliczeniem na poczet tej kary okresu tymczasowego aresztowania od dnia 18 sierpnia 1977 r.Od wyroku Sądu Wojewódzkiego odwołał się prokurator i oskarżony Wiesław S. (...)Uzasadnienie prawne(...) Sąd Najwyższy uznał, że rewizja oskarżonego Wiesława E. jest częściowo zasadna, mianowicie w zakresie kwestionowania kwalifikacji prawnej czynu opisanego wyżej w pkt 1.Z uzasadnienia zaskarżonego wyroku wynika, że przyjęcie przez sąd, iż oskarżeni zabrali wymieniony samochód w celu przywłaszczenia, spowodowały takie okoliczności, jak: okres dysponowania samochodem, liczba przejechanych przez oskarżonych kilometrów oraz wywiezienie samochodu poza terytorium państwa i uniemożliwienie właścicielowi odnalezienia oraz odzyskania pojazdu.Sąd Wojewódzki zatem przypisał oskarżonym przestępstwo kierunkowe - zabór mienia w celu przywłaszczenia, bez wnikania w motywy działania oskarżonych, a jedynie na podstawie przesłanek natury przedmiotowej. Jest to oczywiście błędne, każde bowiem przestępstwo umyślne może być popełnione tylko z zamiarem stanowiącym jego element podmiotowy (art. 7 § 1 k.k.), przestępstwo zaś kierunkowe wyłącznie z zamiarem bezpośrednim, i to w dodatku o szczególnym zabarwieniu (dolus coloratus).Do takiego zaś ustalenia nie było w tej sprawie żadnych podstaw, poza bowiem wyraźnymi w tej sprawie wyjaśnieniami oskarżonych całokształt tych wydarzeń i towarzyszących im okoliczności wskazuje jednoznacznie, że wszystkie poczynania oskarżonych skierowane były wyłącznie na nielegalne przedostanie się z Polski za granicę, a nie na przywłaszczenie samochodu marki "Nysa".Samochód ten miał im jedynie ułatwić szybsze pokonanie przestrzeni, jaką musieli dla osiągnięcia zamierzonego celu przebyć. Porzucenie tego samochodu na terenie Czechosłowacji przed granicą, którą zamierzali nielegalnie przekroczyć, jest potwierdzeniem na to, że nie zabrali go w celu przywłaszczenia, lecz tylko w celu czasowego użycia.Ta ostatnia okoliczność przeczy też zawartemu w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku stwierdzeniu, że: "(...) oskarżeni dysponowali zabranym samochodem jak właściciele", gdyż nie zdarza się, aby właściciele porzucali na szosach, zwłaszcza w obcym kraju, swe zdatne do jazdy samochody, w dodatku o tak dużej, jak w tym wypadku, wartości (przeszło 200.000 zł, a więc wielka wartość - art. 120 § 9 k.k.).Okres dysponowania przez oskarżonych zabranym samochodem nie był tak znaczny, jak to akcentuje Sąd Wojewódzki, gdyż zabranie samochodu wydarzyło się w późnych godzinach wieczornych dnia 16 sierpnia 1977 r., przekroczenie granicy polsko-czechosłowackiej nastąpiło około północy tego samego dnia, a porzucenie samochodu w dniu 18 sierpnia 1977 r. około godziny 13,00, łącznie więc używanie samochodu trwało około półtorej doby, razem z przerwą na nocleg w lesie w dniu 17 sierpnia 1977 r.Liczba przejechanych przez oskarżonych kilometrów nie może decydować o ich zamiarze przestępnym i kwalifikacji prawnej ich czynu, niemniej jednak nie wydaje się, aby przyjęta przez Sąd Wojewódzki odległość około 1000 km znajdowała uzasadnienie w przebytej przez oskarżonych trasie. Wprawdzie świadek Aleksander B. - kierowca zabranej przez oskarżonych "Nysy" zeznał, że oskarżeni "mogli przejechać ponad 1000 km"; nie jest to jednak stwierdzenie, a przypuszczenie, przy czym nie bardzo wiadomo, na jakiej podstawie poczynione, gdyż zapisu licznika w tej mierze nie ma (...).Wywiezienie samochodu poza terytorium państwa, a ściśle mówiąc wyjazd zabranym samochodem za granicę, nie stanowi okoliczności wyłączającej możliwość zastosowania art. 214 k.k.; zupełnie zaś bez znaczenia, jako już od oskarżonych niezależne, było zwrócenie tego samochodu właścicielowi dopiero po kilku tygodniach od chwili jego znalezienia na terenie Czechosłowacji.Z tych wszystkich względów Sąd Najwyższy uznał, że opisany czyn nie stanowi przestępstwa określonego w art. 201 k.k., jest zaś przestępstwem określonym w art. 214 k.k., w jego kwalifikowanej postaci przewidzianej w § 2; chociaż bowiem oskarżeni porzucili samochód nie uszkodzony, to jednak uczynili to w takich okolicznościach, że zachodziło niebezpieczeństwo jego utraty lub przynajmniej uszkodzenia, zwłaszcza gdyby ich próba przekroczenia granicy powiodła się, co przedłużyłoby z pewnością okres pozostawania tego samochodu bez opieki i zabezpieczenia (...).