IV KO 24/53

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia J. Potępa. Sędziowie: M. Dobromęski, J. Dorsz, A. Eimer, J. Haber, Z. Kapitaniak, J. Zembaty (sprawozdawca). Prokurator: J. Markowicz.SentencjaSąd Najwyższy w sprawie Maksa H. i Raisy H. oskarżonych z art. 9 ust. 1 ustawy z dn. 28.X.1950 r. (Dz. U. R.P. Nr 50, poz. 460), z art. 16 ust. 1 w zw. z art. 6 ust. 3 i art. 8 ust. 1 dekretu z dn. 26.IV.1936 r. (Dz. U. R.P. z 1938 r. Nr 86, poz. 584) zmienionego dekretem z dn. 2.IX.1939 r. (Dz. U. R.P. Nr 87, poz. 549) oraz rozp. Min. Skarbu z dn. 24.X.1947 r. (Dz. U. R.P. Nr 68, poz. 426), z art. 23 rozp. Pr. z dn. 23.XII.1927 r. o granicach Państwa (Dz. U. R.P. z 1937 r. Nr 11, poz. 83) w zw. z art. 23 § 1 k.k. oraz art. 48 § 1 pkt 2 p.k.s., po wysłuchaniu wniosku Prokuratora postanowił przedstawione przez zwykły skład sędziów Sądu Najwyższego, na podstawie art. 390 § 1 k.p.k., pytanie prawne:"Czy w razie pociągnięcia do odpowiedzialności karnej tej samej osoby za kilka czynów przestępnych w postępowaniu doraźnym sąd władny jest w jednym wyroku orzec co do części zarzutów w trybie doraźnym, a co do pozostałych zarzutów w trybie zwykłym?" - rozstrzygnąć jak wyżej.Uzasadnienie faktyczneI.Artykuł 1 pkt 6 dekretu z dn. 16.XI.1945 r. o postępowaniu doraźnym stanowi: "Sąd nie przestaje być właściwy, jeżeli na podstawie okoliczności, które wyszły na jaw w toku rozprawy, uzna, że czyn nie stanowi przestępstwa podlegającego postępowaniu doraźnemu; w tym przypadku jednak nie stosuje się przepisów art. 2 i 13".Z powyższego wynika, że jeżeli na podstawie okoliczności, które wyszły na jaw na rozprawie toczącej się w trybie postępowania doraźnego, wszystkie czyny oskarżonego uznane zostaną za przestępstwa nie podlegające temu postępowaniu, sąd nie przestanie być właściwy, pomimo że w postępowaniu przygotowawczym nie stosowano niektórych przepisów rozdziału I księgi VII k.p.k., a skład sądu został powołany w innym trybie, aniżeli w postępowaniu zwykłym. Jedynie kary, które orzeczono w przypadku takiego skazania, wymierzone zostaną w granicach normalnych sankcji karnych, a nie na podstawie art. 2 dekretu o postępowaniu doraźnym; poza tym sąd nie będzie skrępowany przepisami zawartymi w art. 13 tegoż dekretu, strony zaś będą mogły zaskarżyć wyrok w tej części na zasadach ogólnych.Skoro tak się dzieje w przypadku, gdy sąd, który przystąpił do rozpoznania sprawy w postępowaniu doraźnym, dojdzie do przekonania, że oskarżony nie dopuścił się żadnego czynu podlegającego postępowaniu doraźnemu, to tym bardziej nie przemawia za koniecznością wyłączenia spośród przestępstw będących ze sobą w zbiegu i przekazania na inny tryb postępowania tylko niektórych spośród tych przestępstw. Za koniecznością takiego wyłączenia nie przemawiają ani pozytywne przepisy ustawowe, ani jakiekolwiek względy procesowe. Przeciwnie, względy ekonomii procesowej przemawiają przeciwko sądzeniu oskarżonego w dwóch różnych postępowaniach. Przepis art. 13 pkt 1 dekretu o postępowaniu doraźnym, zabraniający odroczenia ogłoszenia wyroku, nie przemawia przeciwko słuszności zajętego wyżej stanowiska. Skoro bowiem ustawodawca nie żywi obaw, że ta szybkość decyzji sądu zaważy na losach oskarżonego, gdy chodzi o przestępstwo podlegające ukaraniu na podstawie art. 2 dekretu o postępowaniu doraźnym, to tym bardziej nie należy mieć tych obaw w odniesieniu do czynów, co do których sąd uzna, że nie stanowią one przestępstw podlegających postępowaniu doraźnemu. Zresztą, jeżeli sąd rozpoznawszy sprawę w postępowaniu doraźnym dojdzie do przekonania, iż okoliczności dotyczące czynów, co do których okazało się, że nie podlegają one postępowaniu doraźnemu, są zawiłe (por. art. 327 k.p.k.) albo że w odniesieniu do tych czynów zachodzi potrzeba uzupełnienia materiału dowodowego (por. art. 324 § 1 k.p.k.), to będzie mógł wyłączyć odpowiednią część sprawy na zasadach ogólnych, przewidzianych w art. 25 k.p.k. Z tezy bowiem, że sąd nie przestaje być właściwy w odniesieniu do całokształtu czynów popełnionych przez oskarżonego, tj. że może w jednym postępowaniu osądzić cały kompleks tych czynów, nie wypływa bynajmniej teza przeciwna, że musi tak postąpić. Prawidłowa wykładnia przepisów dekretu o postępowaniu doraźnym, obejmujących również przepis art. 13 pkt 1 tego dekretu, który to przepis wyłączony w przypadku przewidzianym w p-cie 6 art. 1 wymienionego dekretu, a który nie może być pominięty, gdy chodzi o sytuację obecnie rozważaną, przemawia za trafnością poglądu, że sąd rozpoznający sprawy w postępowaniu doraźnym może, ale nie musi objąć swym wyrokiem wszystkich czynów, za które dana osoba została prawidłowo pociągnięta do odpowiedzialności karnej w postępowaniu doraźnym.II.Natomiast omawiane zagadnienie przedstawia się inaczej w przypadku, gdy danej osobie już w akcie oskarżenia zarzucono obok czynu, który stanowi przestępstwo podlegające postępowaniu doraźnemu, również czyn, który od samego początku nie stanowił przestępstwa podlegającego temu postępowaniu, a więc np. obok przestępstwa z art. 225 § 1 k.k. również przestępstwo z art. 132 § 1 k.k.Ten przypadek normuje art. 5 dekretu o postępowaniu doraźnym, który stanowi: "Postępowanie doraźne stosuje się wyłącznie do przestępstw podlegających temu postępowaniu z pominięciem wszelkich innych przestępstw zarzucanych oskarżonemu, a ściganych w innym trybie".Z tego przepisu wynika, że jeśli danej osobie już w akcie oskarżenia (który zawiera wniosek o rozpoznanie sprawy w postępowaniu doraźnym) zarzucono obok czynu, który stanowi przestępstwo podlegające postępowaniu doraźnemu, również czyn, który nie jest przestępstwem podlegającym temu postępowaniu, to zachodzi brak dodatniej przesłanki procesowej dla wszczęcia postępowania doraźnego co do czynu i sąd, do którego taki akt oskarżenia wniesiono, nie powinien wszczynać i przeprowadzać postępowania o ten czyn. Osądzenie zaś takiego czynu w postępowaniu doraźnym, z powołaniem się jednak na art. 1 pkt 6 dekretu o postępowaniu doraźnym, uzasadnia bezwzględny zarzut rewizyjny z art. 378 § 1 lit. a) k.p.k. w związku z art. 3 k.p.k.Jeśli jednak czyn taki osądzono w postępowaniu doraźnym jednoinstancyjnie (tj. bez zastosowania przez sąd do tego czynu art. 1 pkt 6 dekretu o postępowaniu doraźnym), to wyrok zapadły w takim postępowaniu jest co do tego czynu nieważny, jak to wyjaśniono w postanowieniu składu siedmiu sędziów Izby Karnej Sądu Najwyższego z dnia 15 kwietnia 1952 r. (K.Z. 136/51 Zb. O. Nr 42 z 1952 r.).