IV KO 76/26

IV KO 76/26 POSTANOWIENIE Dnia 28 sierpnia 2026 r. Sąd Najwyższy w składzie: SSN Adam Roch w sprawie M.P. skazanego za przestępstwo z art. 148 § 1 k.k. i inne po rozpoznaniu w Izbie Karnej w dniu 28 sierpnia 2026 r. na posiedzeniu bez udziału stron żądania SSN Z.P. w przedmiocie wyłączenia od udziału w rozpoznaniu wniosku obrońcy o wznowienie postępowania, sygn. IV KO 76/26 na podstawie art. 41 § 1 k.p.k. postanowił: wyłączyć sędziego Sądu Najwyższego Z.P. od udziału w sprawie o sygn. akt IV KO 76/26. UZASADNIENIE Pismem z 22 maja 2026 roku (data prezentaty) obrońca skazanego M.P. wniósł o wznowienie postępowania zakończonego prawomocnym wyrokiem Sądu Okręgowego w Sosnowcu w sprawie o sygn. IV K 125/22, zmienionego wyrokiem Sądu Apelacyjnego w Katowicach z 11 marca 2024 roku, sygn. II AKa 525/23. Wniosek powyższy przydzielony został do rozpoznania sędziemu Sądu Najwyższego Z.P. (k. 11 akt SN). Pismem z 3 sierpnia 2026 roku sędzia Z.P. złożył żądanie wyłączenia go od rozpoznania wniosku obrońcy o wznowienie postępowania. W argumentacji pisma wnioskujący wskazał, że brał uprzednio udział, jako sędzia – członek składu orzekającego, w rozpoznaniu kasacji złożonej przez obrońcę skazanego w sprawie IV KO 76/26 2 o sygn. IV KK 382/24, a kasacja ta została oddalona jako oczywiście bezzasadna. W ocenie sędziego Sądu Najwyższego Z.P. taki stan rzeczy powoduje, że istnieje uzasadniona wątpliwość co do jego bezstronności w aktualnie rozpoznawanym postępowaniu o wznowienie. Sąd Najwyższy zważył, co następuje. Żądanie złożone przez sędziego Sądu Najwyższego Z.P., jakkolwiek lakoniczne, to jednak jest zasadne i zasługuje na uwzględnienie. Należy przypomnieć, że sformułowane na podstawie art. 41 § 1 k.p.k. w zw. z art. 42 § 1 i 4 k.p.k. żądanie sędziego wyłączenia ze składu orzekającego rozumieć należy jako jego oświadczenie wiedzy o podstawie wyłączenia z art. 41 § 1 k.p.k. Żądanie to nie stanowi bowiem w sensie ścisłym wniosku o jego wyłączenie, albowiem Kodeks postępowania karnego czynności te różnicuje (zob. D. Świecki (w:) B. Augustyniak, K. Eichstaedt, M. Kurowski, D. Świecki, Kodeks postępowania karnego. Tom I. Komentarz aktualizowany, LEX/el. 2021, art. 42). Nie ulega przy tym wątpliwości, iż wyznaczony do rozpoznania konkretnej sprawy sędzia jest obowiązany zawiadomić o okoliczności mogącej uzasadniać jego wyłączenie (zob. wyrok Sądu Najwyższego z 21 kwietnia 2011 r., V KK 386/10). Końcowa jednak ocena czy stanowi ona podstawę wyłączenia nie należy do informującego o niej sędziego, lecz do sądu weryfikującego jego oświadczenie, dokonującego obiektywnej kontroli zasadności żądania w konkretnym układzie faktycznym (zob. wyrok SN z 29 lutego 2016 r., SNO 82/15). Znaczenie zagadnienia bezstronności sędziego jest podkreślane tak w orzecznictwie krajowym, jak i międzynarodowym. Przykładowo, w decyzji Europejskiego Trybunału Praw Człowieka z 5 stycznia 2017 r., Bodet v. Belgia, wskazuje się w szczególności na potrzebę stałej troski o to, aby w demokratycznym społeczeństwie sądy wzbudzały zaufanie u stron procesu. Zdaniem Trybunału, w tej mierze art. 6 ust. 1 Konwencji wymaga wprost, aby sądy były bezstronne. Wymóg zachowania bezstronności przejawia się przy tym w dwóch aspektach. Pierwszym jest brak przejawów subiektywnej stronniczości sędziego lub jego osobistych uprzedzeń. Przyjmuje się istnienie domniemania takiej osobistej IV KO 76/26 3 bezstronności do czasu przedstawienia dowodu przeciwnego. Sąd musi być również obiektywnie bezstronny, tj. dawać wystarczające gwarancje, by wykluczyć wszelkie uprawnione wątpliwości w tej mierze (por. postanowienie SN z 17 stycznia 2018 r., III KK 244/17, OSNKW 2018, Nr 3, poz. 26). Zgodnie z przepisem art. 41 § 1 k.p.k., będącym zasadniczym przedmiotem analizy w niniejszej sprawie, sędzia ulega wyłączeniu, jeżeli istnieje okoliczność tego rodzaju, że mogłaby wywołać uzasadnioną wątpliwość co do jego bezstronności w danej sprawie. Przepis ten expressis verbis odwołuje się do „uzasadnionej wątpliwości”, a zatem musi ona istnieć obiektywnie i poddawać się zewnętrznej weryfikacji oraz ocenie, a nie być tylko subiektywnym przekonaniem określonej osoby (zob. postanowienie SN z dnia 11 stycznia 2012 r., sygn. III KK 214/11, OSNKW 2012, nr 4, poz. 40). Zobiektywizowaniu oceny bezstronności sędziego w danej sprawie pomaga odwołanie się do przeciętnego, rozsądnie myślącego, zewnętrznego obserwatora procesu (wyrok SN z 25 lutego 2009 r., sygn. II KK 249/08, OSNKW 2009, nr 6, poz. 48). Zakłada się, że nie można z góry uznać, że zasadą powinno być stwierdzenie, iż sędzia, który orzekał we wcześniejszych sprawach dotyczących danego oskarżonego (skazanego) powinien podlegać wyłączeniu na podstawie art. 41 § 1 k.p.k. Przekonanie o tym, że taka okoliczność nie prowadzi automatycznie do wystąpienia przesłanki braku bezstronności sędziego, jest ugruntowane w orzecznictwie Sądu Najwyższego (zob. postanowienie SN z 24 stycznia 2018 r., II KK 439/17). Podnosi się między innymi, że fakt uprzedniego rozpoznania kasacji w tej samej sprawie nie może stanowić podstawy do uznania, że sędzia nie będzie w sprawie wniosku o wznowienie obiektywny, a więc, iż powstała okoliczność tego rodzaju, że mogłaby wywołać uzasadnioną wątpliwość co do bezstronności sędziego (zob. postanowienie SN z 14 stycznia 2015 r., II KO 3/14). Jednocześnie jednak należy zauważyć, że oświadczenie sędziego o istnieniu okoliczności mogących wpłynąć na jego bezstronność wymaganą przez prawo i uzasadniających obawę co do możliwości obiektywnego orzekania w konkretnej sprawie, obliguje nie tylko do wnikliwego rozważenia przedstawionych przesłanek tej inicjatywy, ale w wypadku potwierdzenia ich rzeczywistego występowania, powinno – co do zasady – prowadzić do uwzględnienia wniosku sędziego o wyłączenie od udziału w IV KO 76/26 4 rozpoznawaniu sprawy, zwłaszcza gdy w odbiorze zewnętrznym może powstać wątpliwość co do istnienia kierunkowego nastawienia sędziego do stron procesowych lub uczestników postępowania (por. postanowienie SN z 17 stycznia 2018 r., III KK 244/17, OSNKW 2018, z. 3, poz. 26). Czyniąc powyższemu zadość dostrzec należy, że złożony przez obrońcę wniosek o wznowienie postępowania oparty został na przesłance pojawienia się nowych dowodów w sprawie, m. in. w postaci zeznań nieprzesłuchanych świadków, tj. M.S., M.P., W.W., D.P., córki pokrzywdzonej E.M. oraz M.R. Dodatkowo, nowe fakty wynikać miały z przesłuchania pokrzywdzonej E.M. W kontekście tych nowych dowodów obrońca wniósł także o dopuszczenie uzupełniającej opinii biegłych z zakresu medycyny sądowej oraz opinii instytutu naukowego. Zauważyć więc trzeba, że złożona uprzednio przez obrońcę skazanego kasacja, w której rozpoznaniu jako członek składu orzekającego Sądu Najwyższego brał udział sędzia ZP., kwestionowała zasadność oddalenia w toku postępowania jurysdykcyjnego wniosków dowodowych częściowo zbieżnych z podstawą wniosku o wznowienie postępowania (vide zarzut nr 2 kasacji). W tej sytuacji nie ulega wątpliwości, że zarzuty kasacji są częściowo zbieżne z podstawami wymienionymi we wniosku o wznowienie postępowania, mającymi uzasadniać, iż pojawiły się w tej sprawie nieznane uprzednio dowody, mogące prowadzić do wniosku, że skazany nie popełnił przypisanego mu czynu i że w tym przedmiocie Sąd Najwyższy z udziałem ww. sędziego stanowczo się wypowiedział. W związku z powyższym udział sędziego Sądu Najwyższego Z.P. w rozpoznaniu aktualnie wywiedzionego wniosku o wznowienie postępowania mógłby tak w odbiorze w społecznym, jak i samego skazanego, budzić uzasadnione wątpliwości co do tego czy będzie on rozpoznany w sposób bezstronny i w oderwaniu od poprzednio wyrażonych ocen, co – niezależnie od rzeczywistego stanu rzeczy – jest dostateczną podstawą wyłączenia tego sędziego od udziału w sprawie o wznowienie postępowania. Mając powyższe na uwadze Sąd Najwyższy orzekł jak na wstępie. [WB] [a.ł] IV KO 76/26 5