IV KR 252/74

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia R. Młynkiewicz. Sędziowie: I. Kazimierczak (sprawozdawca), I. Śmietanka.Prokurator Prokuratury Generalnej: Z. Ramos.SentencjaSąd Najwyższy po rozpoznaniu sprawy Stanisława T., oskarżonego z art. 148 § 1 k.k., z powodu rewizji wniesionej przez oskarżonego od wyroku Sądu Wojewódzkiego w Kielcach z dnia 19 lipca 1974 r.zmienił zaskarżony wyrok w ten sposób, że przyjmując, iż czyn przypisany Stanisławowi T. popełniony został także w warunkach art. 22 § 3 k.k., na podstawie art. 148 § 1 w związku z art. 25 § 2, art. 22 § 3 i art. 57 § 1 i 3 pkt 1 k.k. skazał go na karę 4 lat pozbawienia wolności z zaliczeniem aresztu tymczasowego od dnia 5 stycznia 1974 r. oraz na podstawie art. 100 § 1 k.k. orzekł umieszczenie Stanisława T. w zakładzie psychiatrycznym (...).Uzasadnienie faktyczneSąd Wojewódzki w Kielcach rozpoznał sprawę Stanisława T., oskarżonego o to, że: w dniu 20 grudnia 1973 r. w K., działając w zamiarze pozbawienia życia Michała K., uderzył go kilkakrotnie metalowym płaskownikiem w głowę, kark i plecy, w wyniku czego doznał on wielu obrażeń, które wywołały zgon pobitego, przy czym czynu tego dopuścił się mając z powodu niedorozwoju umysłowego i zaburzeń charakterologicznych w znacznym stopniu ograniczoną zdolność rozpoznania jego znaczenia i pokierowania swoim postępowaniem, tj. o przestępstwo określone w art. 148 § 1 k.k. w związku z art. 25 § 2 k.k.Tenże Sąd Wojewódzki wyrokiem z dnia 19 lipca 1974 r. uznał Stanisława T. za winnego popełnienia zarzucanego mu czynu, kwalifikując go z art. 148 § 1 k.k. w związku z art. 25 § 2 k.k., i na podstawie powołanych przepisów, stosując art. 57 § 1 i 3 k.k., wymierzył mu karę 7 lat pozbawienia wolności, a ponadto na podstawie art. 40 § 2 k.k. orzekł wobec niego pozbawienie praw publicznych na okres 5 lat.Na podstawie art. 83 § 1 k.k. na poczet orzeczonej kary pozbawienia wolności Sąd ten zaliczył oskarżonemu Stanisławowi T. okres tymczasowego aresztowania od dnia 5 stycznia 1974 r.Opisany wyrok zaskarżony został rewizją oskarżonego, w której postawiono zarzut dopuszczenia się przez sąd pierwszej instancji błędu w ustaleniach faktycznych, polegającego za nieuwzględnieniu stanu silnego wzburzenia w działaniu oskarżonego. Ponadto rewizja zarzuciła temu wyrokowi rażącą surowość kary wymierzonej oskarżonemu.W konkluzji rewizja wnosi o zmianę wyroku przez kwalifikowanie przypisanego oskarżonemu czynu z art. 148 § 2 k.k. i wymierzenie łagodniejszej kary albo o złagodzenie kary.Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy zważył, co następuje:Podniesiony w rewizji zarzut dopuszczenia się przez sąd pierwszej instancji błędu w ustaleniach faktycznych jest nie uzasadniony. Sąd ten trafnie wyłączył stan silnego wzburzenia w działaniu oskarżonego, gdyż materiał dowodowy, logika sytuacji oraz wyjaśnienia oskarżonego nie dają ku temu żadnych podstaw. Nie można bowiem identyfikować zwykłego wewnętrznego podniecenia i odruchów, które oskarżony niewątpliwie przeżywał - wkraczając na obcy sobie teren ze świadomością bezprawności dokonywanego poszukiwania drzewa opałowego - ze stanem silnego wzburzenia w rozumieniu art. 148 § 2 k.k., uwarunkowanego zaistnieniem okoliczności usprawiedliwiających.Błędnie natomiast sąd pierwszej instancji ustosunkował się do zagadnienia obrony koniecznej.Przypisane oskarżonemu przestępstwo w zasadzie oparte jest na wyjaśnieniach oskarżonego i oględzinach jego ciała. Wyjaśnienia te sąd pierwszej instancji ocenił pozytywnie i uznał je za wiarygodne, a mimo to wyraził pogląd, że nie ma podstaw do przyjęcia stanu obrony koniecznej w działaniu oskarżonego nawet w postaci przekroczenia jej granic. Wynika to niewątpliwie z faktu, że sąd pierwszej instancji nie wziął pod rozwagę wyjaśnień oskarżonego w całości, a ponadto bez wsparcia dowodowego przyjął, iż pokrzywdzony Michał K. uderzył oskarżonego lekko deską, odstąpił od zamiaru dalszego bicia oskarżonego i przyjął postawę wyczekującą. Wyjaśnienia oskarżonego jednak do wyciągnięcia takich wniosków nie upoważniają.W istocie bowiem oskarżony stwierdził, że po zadanym mu ciosie zobaczył po swojej lewej stronie stojącego człowieka, który trzymał podniesiony do góry jakiś długi przedmiot, prawdopodobnie kawałek deski, i widząc to odwrócił się w kierunku tego człowieka i trzymanym przez siebie przedmiotem uderzył go dwa lub trzy razy.W takiej sytuacji, gdy postawa Michała K. była nadal zaczepna (trzymał podniesiony do góry przedmiot), trudno zakładać, jak to uczynił sąd pierwszej instancji, że Michał K. ograniczył się tylko do zadania jednego ciosu oskarżonemu i odstąpił od zamiaru pobicia go. Oskarżony nadal czuł się zagrożony i w tych warunkach prawnie upoważniony do podjęcia obrony koniecznej. Skoro jednak, jak sam przyznał, po pierwszym uderzeniu go metalowym płaskownikiem przez Michała K. przedmiot, który on trzymał, wypadł mu z ręki i mimo to oskarżony uderzył go jeszcze raz lub dwa razy w głowę, nie mogąc tego nadmiaru ciosów wytłumaczyć potrzebą, to w konsekwencji granice obrony koniecznej przekroczył, i za to tylko ponosi konsekwencje karne.W tych warunkach wyłania się do ponownego rozpoznania zagadnienie kary. Sąd pierwszej instancji wprawdzie zastosował nadzwyczajne złagodzenie kary z tytułu ograniczonej w stopniu znacznym poczytalności oskarżonego, ale orzeczona kara zbyt symbolicznie wyraża nadzwyczajne złagodzenie kary.Biorąc zatem pod uwagę, że:a) popełniony przez oskarżonego czyn przestępny ma charakter przypadkowy,b) zachodzi również przesłanka przekroczenia granic obrony koniecznej, upoważniająca także do nadzwyczajnego złagodzenia kary, która ponadto zagadnienie zemsty czyni bezprzedmiotowym,c) zamach na życie, stanowiący jeden z elementów istoty przestępstwa przypisanego oskarżonemu, nietrafnie został poczytany za okoliczność obciążającą,Sąd Najwyższy złagodził oskarżonemu karę pozbawienia wolności do 4 lat, stosując jednak art. 100 § 1 k.k., tj. umieszczenie oskarżonego w zamkniętym zakładzie psychiatrycznym ze względu na dwukrotnie wyrażony przez biegłych psychiatrów pogląd, że ze strony oskarżonego zagraża poważne niebezpieczeństwo dla porządku prawnego i istnieje potrzeba zastosowania wobec niego środków zabezpieczających.Wprawdzie sąd pierwszej instancji środka zabezpieczającego nie orzekł, a rewizja została wniesiona tylko na korzyść oskarżonego, jednakże - zdaniem Sądu Najwyższego - nie powoduje to dla oskarżonego sytuacji mniej korzystnej od określonej w wyroku Sądu Wojewódzkiego, gdyż zastosowanie środka zabezpieczającego:- na pierwszym planie stawia zagadnienie leczenia w odpowiednim zakładzie,- po powrocie sprawcy do zdrowia psychicznego:a) otwiera możliwość uzyskania warunkowego zwolnienia bez ograniczeń (art. 100 § 2 zdanie drugie k.k.),b) przewiduje możliwość niewykonania w ogóle kary pozbawienia wolności (art. 100 § 3 k.k.).Z tych wszystkich względów orzeczono jak wyżej.