IV KRn 125/57

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia K. Dobesz. Sędziowie: W. Ostrowski, S. Kalinowski (sprawozdawca). Prokurator: Justman.SentencjaSąd Najwyższy w sprawie Zygmunta J., osk. z art. 257 § 1 i 134 k.k., po rozpoznaniu założonej przez Ministra Sprawiedliwości rewizji nadzwyczajnej od wyroku Sądu Wojewódzkiego w Krakowie z dnia 12 listopada 1956 r. zmieniającego wyrok Sądu Powiatowego w Dąbrowie Tarnowskiej z dnia 28 września 1957 r., na podstawie art. 394-396, 400, 378 § 1 lit. b), 385, 383 pkt 4 i 388 § 1 k.p.k. uchylił oba powyższe wyroki i sprawę przekazał Sądowi Powiatowemu w Dąbrowie Tarnowskiej do ponownego rozpoznania.Uzasadnienie faktyczneOskarżony Zygmunt J. został skazany wyrokiem Sądu Powiatowego w Dąbrowie Tarnowskiej z dnia 28 września 1956 r. z art. 257 i 134 k.k. na karę łączną 7 miesięcy więzienia, zmienionym następnie wyrokiem Sądu Wojewódzkiego w Krakowie Wydział V Rewiz. z dnia 12 listopada 1956 r. w orzeczeniu o karze przez warunkowe zawieszenie jej wykonania na okres 4 lat.Minister Sprawiedliwości założył rewizję nadzwyczajną od wyżej cytowanych wyroków, którym zarzucił obrazę przepisów prawa materialnego i procesowego, a ponadto wyrokowi Sądu Powiatowego w Dąbrowie Tarnowskiej - uchybienie przepisom o obsadzie sądu na podstawie art. 378 § 1 lit. b) k.p.k.W konkluzji rewizja nadzwyczajna wnosi:1.o uchylenie wyroku Sądu Wojewódzkiego w Krakowie z dnia 12 listopada 1956 r.,2.o uchylenie wyroku Sądu Powiatowego w Dąbrowie Tarnowskiej z dnia 28 września 1956 r. w części dotyczącej skazania z art. 134 k.k. oraz w części dotyczącej orzeczenia o karze łącznej,3.o przekazanie sprawy w części uchylonej sądowi pierwszej instancji do ponownego rozpoznania.Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy wyraził następujący pogląd prawny:Rewizja nadzwyczajna jest zasadna.W sprawie niniejszej zostały naruszone przepisy o obsadzie sądu orzekającego w pierwszej instancji. Sąd Powiatowy w Dąbrowie Tarnowskiej bowiem, orzekając merytorycznie w sprawie Zygmunta J. oskarżonego o kradzież koniczyny (art. 257 § 1 k.k.) oraz o wręczenie milicjantowi łapówki (art. 134 k.k.), był nienależycie obsadzony, gdyż orzekł jednoosobowo, mimo że zgodnie z przepisem art. 16 k.p.k. powinien był w sprawie o przestępstwo z art. 134 k.k. orzekać w składzie jednego sędziego i dwóch ławników, a to ze względu na to, że sprawa o przestępstwo z art. 134 k.k. należała według dotychczasowych przepisów do właściwości sądów okręgowych, wobec czego przepis art. 5 ustawy z dn. 20.VII.1950 r. o zmianie przepisów postępowania karnego (Dz. U. Nr 38, poz. 348) nie mógł mieć zastosowania.Przepis art. 16 k.p.k. dotyczący składu, w jakim orzeka sąd pierwszej instancji, jest przepisem kategorycznym i jako wyrażający zasadę udziału czynnika społecznego w orzecznictwie karnym powinien być przez sądy skrupulatnie przestrzegany. W obecnym polskim procesie karnym jest regułą, że sąd pierwszej instancji sądzi w składzie jednego sędziego i dwóch ławników ludowych. Przewidziane w ustawie wyjątki od określonego w art. 16 k.p.k. mieszanego składu orzekającego należy interpretować ściśle, a nie rozszerzająco, gdyż stanowią one odstępstwo od ogólnej reguły. Sąd nie ma prawa orzekać w składzie jednoosobowym w sprawach, dla których rozpoznania i osądzenia ustawa przewiduje skład trzyosobowy, gdyż obraża to podstawowe założenia dotyczące struktury i działania wymiaru sprawiedliwości oraz narusza prawo oskarżonego do obrony. Każdy obywatel ma prawo, aby sądził go taki sąd i w takim składzie, jaki obowiązujące prawo przewiduje dla danego rodzaju spraw i osób. Omijanie zaś kategorycznych przepisów o obsadzie sądu jest sprzeczne z praworządnością.Naruszenie przepisów prawa procesowego o obsadzie sądu, polegające na wydaniu wyroku przez nienależycie obsadzony sąd pierwszej instancji, stanowi jeden z tzw. bezwzględnych powodów uchylenia wyroku. Według art. 378 § 1 k.p.k. sąd rewizyjny ma obowiązek badać kwestię prawidłowej obsady sądu pierwszej instancji niezależnie od zarzutów podniesionych przez strony w skardze rewizyjnej i musi uchylić wyrok wydany przez sąd nienależycie obsadzony, bez potrzeby badania, czy uchybienie to miało w konkretnym wypadku wpływ na wyrok.To poważne uchybienie uszło uwagi Sądu Wojewódzkiego w Krakowie, który przeoczył również, że sąd pierwszej instancji, wymierzając oskarżonemu tylko karę pozbawienia wolności, naruszył przepis art. 134 k.k., gdyż nie orzekł nadto obligatoryjnej kary grzywny. Zarzut ten zasadnie podnosi rewizja nadzwyczajna.Z tych względów Sąd Najwyższy orzekł jak w sentencji.