IV KS 33/26

IV KS 33/26 POSTANOWIENIE Dnia 6 października 2026 r. Sąd Najwyższy w składzie: SSN Ryszard Witkowski w sprawie M. B. oskarżonego o czyn z art. 200 § 1 k.k. po rozpoznaniu w Izbie Karnej w dniu 6 października 2026 r., na posiedzeniu w trybie art. 539e § 1 k.p.k., skargi wniesionej przez obrońcę oskarżonego, na wyrok Sądu Okręgowego w Częstochowie z 11 marca 2026 r. sygn. akt VII Ka 23/26 uchylający wyrok Sądu Rejonowego w Lublińcu z 14 października 2025 r. sygn. akt II K 465/24 i przekazujący sprawę do ponownego rozpoznania, na podstawie art. 539e § 2 k.p.k. p o s t a n o w i ł: 1) oddalić skargę; 2) obciążyć oskarżonego M. B. kosztami sądowymi postępowania skargowego. UZASADNIENIE Sąd Okręgowy w Częstochowie wyrokiem z 11 marca 2026 r. sygn. akt VII Ka 23/26 uchylił wyrok Sądu Rejonowego w Lublińcu z 14 października 2025 r. sygn. akt II K 465/24, którym oskarżony M. B. został uniewinniony od zarzutu popełnienia IV KS 33/26 2 czynu z art. 200 § 1 k.k. i przekazał mu w tym zakresie sprawę do ponownego rozpoznania. W pisemnych motywach wyroku sąd odwoławczy wskazał, iż sąd I instancji stan faktyczny ustalił na selektywnie dobranym materiale dowodowym, ograniczonym w zasadzie do fragmentów wyjaśnień oskarżonego M. B., pomijając zeznania pokrzywdzonej A. B. oraz świadków P. B. i K. K.. Ocena wiarygodności wyjaśnień miała charakter selektywny, pomijający w ich treści rozbieżności i sprzeczności, w przeciwieństwie do cechującej się znacznym krytycyzmem oceny zeznań świadków, w konsekwencji czego w sposób błędny ustalił stan faktyczny. Ocenę taką jako sprzeczną z dyrektywami z art. 7 k.p.k. zanegował, podkreślając zwłaszcza, iż oskarżony miał świadomość, iż dotyka intymnych miejsc pasierbicy, a nie żony, zatem mógł dopuścić się zarzuconego mu czynu, przedstawiając własną skomprymowaną, aczkolwiek kompleksową i klarowną analizę materiału dowodowego i argumentację, wskazującą na zrealizowanie przez niego ustawowych znamion czynu z art. 200 § 1 k.k., co ostatecznie winno znaleźć odpowiednie odzwierciedlenie w wydanym przez ten sąd - po ponowionym postępowaniu - wyroku. Od powyższego wyroku skargę złożył obrońca oskarżonego M. B., zarzucając zaskarżonemu wyrokowi obrazę przepisów prawa procesowego, mającą wpływ na treść orzeczenia, to jest art. 437 § 2 k.p.k. w zw. z art. 454 k.p.k., w zakresie w jakim sąd odwoławczy wskazuje na błędne uniewinnienie oskarżonego na podstawie aktualnie zgromadzonego materiału dowodowego z jednoczesnym zaprzeczeniem tej własnej tezy poprzez wskazanie na konieczność ponownego rozpoznania sprawy i niezbędność przeprowadzenia dalszych dowodów w sprawie. W konsekwencji skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku w zaskarżonej części i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi Okręgowemu w Częstochowie. Sąd Najwyższy zważył, co następuje. Skarga okazała się niezasadna, stąd w myśl art. 539e § 2 in princ. k.p.k., podlegała oddaleniu. Nie można zgodzić się z autorem środka zaskarżenia, że wydanie orzeczenia kasatoryjnego przez Sąd Okręgowy w Częstochowie nastąpiło z obrazą przepisów regulujących postępowanie drugoinstancyjne. Przepis art. 437 § 2 k.p.k. kataloguje przyczyny uchylenia orzeczenia i przekazania sprawy IV KS 33/26 3 do ponownego rozpoznania. W sytuacji, gdy żadna z nich w danej sprawie nie zachodzi, obliguje sąd odwoławczy do zmiany kontrolowanego orzeczenia w obliczu stwierdzenia uchybienia. W sprawie niniejszej, jak wynika z pisemnych motywów zaskarżonego wyroku, taka korekta nie była możliwa w postępowaniu drugoinstancyjnym. Wykluczało ją wystąpienie podstawy określonej w art. 454 § 1 k.p.k., zapobiegającej skazaniu oskarżonego po raz pierwszy w instancji odwoławczej. Zakaz ten ma charakter bezwzględny, tzn. nie dopuszcza orzekania na niekorzyść oskarżonego, niezależnie od tego czy miałoby się opierać na nowych dowodach i odmiennych ustaleniach faktycznych, czy też na dotychczasowym stanie dowodowym i dokonanej rekonstrukcji zdarzenia. Jest to instytucja o charakterze gwarancyjnym, zapewniająca pełną realizację prawa do obrony w dwuinstancyjnym postępowaniu (zob. postanowienie SN z 1 października 2025 r. sygn. akt V KS 20/25). Biorąc pod uwagę treść pisemnych motywów zaskarżonego wyroku wystąpienie powyższej podstawy nie budziło wątpliwości. Sąd ad quem przedstawił aspekty kompleksowej i analitycznej oceny materiału dowodowego, które czyniły jego ogląd w skrajnie odmiennym świetle, którego aspekt prawny stworzył wystarczająco wysokie prawdopodobieństwo dla wyprowadzenia odmiennego twierdzenia w zakresie sprawstwa oskarżonej, że materializowała się w tych realiach podstawa uchylenia orzeczenia, o której mowa w art. 454 § 1 k.p.k. Innymi słowy wbrew twierdzeniom zawartym w skardze, sąd odwoławczy wskazał na zaistnienie takich uchybień w zakresie przeprowadzonej oceny zgromadzonych w sprawie dowodów, których istnienie skutkowało koniecznością uchylenia wyroku. Dodatkowo podkreślić należy, że skarżący zakwestionował jedynie odmienne stanowisko sądu odwoławczego, wskazując na brak podstaw do wydania orzeczenia kasatoryjnego. Samo przekonanie strony o nietrafności wyroku kasatoryjnego nie jest wystarczające do uwzględnienia tego nadzwyczajnego środka zaskarżenia (zob. postanowienie SN z 11 stycznia 2022 r. sygn. akt II KS 30/21). Co istotne, zdaniem skarżącego, w sprawie nie zaistniała podstawa do uchylenia wyroku sądu I instancji i przekazania sprawy do ponownego rozpoznania w postaci konieczności przeprowadzenia przewodu w całości. W tym kontekście nadmienić należy, iż istotą możliwości skazania w ponownym postępowaniu jest przeprowadzenie postępowania dowodowego w całości i kompleksowa pogłębiona analiza zgromadzonych w sprawie dowodów w sposób zgodny z dyrektywami z art. 7 k.p.k., stanowiąca warunek sine qua non ustaleń faktycznych, spełniających kryterium z art. 2 § 2 k.p.k. IV KS 33/26 4 Obowiązek dokonania wszechstronnej oceny dowodów spoczywa bowiem na sądzie meriti, a jej mankamenty w postaci powierzchowności i niepełności, ocenę taką pozostawiają poza zakresem ochrony tego przepisu. Wbrew stanowisku skarżącego zatem, wadliwość oceny materiału dowodowego i konieczność uzupełnienia materiału dowodowego mieści się w kategorii przesłanki ne peius, albowiem immanentną cechą objętej dyspozycją art. 454 § 1 k.p.k. sytuacji procesowej jest konieczność ponowienia postępowania dowodowego w całości albo niezbędnym zakresie, tudzież jego uzupełnienie, w sposób zapewniający podjęcie merytorycznej trafnej decyzji końcowej. Prawdą jest, że w obowiązującym obecnie modelu postępowania odwoławczego zasadą jest merytoryczne orzekanie w postępowaniu apelacyjnym, które doznaje ograniczenia w ściśle określonych wypadkach wskazanych w art. 437 § 2 k.p.k. Jednym z tych wypadków jest zakaz określony w art. 454 § 1 k.p.k. W przypadku wyroku uniewinniającego, co do którego zakaz ten wyklucza odmienne orzekanie co do istoty przez sąd drugiej instancji, możliwość wydania orzeczenia kasatoryjnego zachodzi dopiero wtedy, gdy sąd odwoławczy - w wyniku usunięcia stwierdzonych uchybień stanowiących jedną z podstaw odwoławczych określonych w art. 438 pkt 1-3 k.p.k. (czyli np. po uzupełnieniu postępowania dowodowego, dokonaniu prawidłowej oceny dowodów, poczynieniu prawidłowych ustaleń faktycznych) - stwierdza, że zachodzą podstawy do wydania wyroku skazującego czemu stoi na przeszkodzie zakaz określony w art. 454 § 1 k.p.k. Patrząc z tej perspektywy na rozstrzygnięcie kasatoryjne sądu odwoławczego, stwierdzić trzeba, że Sąd Okręgowy spełnił ciążące na nim obowiązki. Lektura uzasadnienia zaskarżonego wyroku nie daje podstaw do twierdzenia, że przeprowadzona przez Sąd odwoławczy kontrola instancyjna była nierzetelna. Zaskarżonego orzeczenia nie można również uznać za przedwczesne. Spełnienie wskazanych wcześniej wymogów kasatoryjnego orzekania nie zawsze musi obligować sąd odwoławczy do przeprowadzania uzupełniającego postępowania dowodowego czy też oceny materiału dowodowego i dokonania ustaleń faktycznych w sposób właściwy dla sądu meriti. Powyższe uzależnione jest od realiów konkretnej spraw. W tej rozpoznawanej przez Sąd Okręgowy o wadliwości rozstrzygnięcia sądu pierwszej instancji nie decydowały braki postępowania dowodowego, lecz wadliwie przeprowadzona przez Sąd Okręgowy ocena IV KS 33/26 5 zgromadzonych dowodów, co miało skutkować dokonaniem błędnych ustaleń faktycznych. Co się tyczy zastrzeżeń dotyczących merytorycznej trafności stanowiska sądu odwoławczego, stwierdzić trzeba, iż pozostają one bez znaczenia dla wyniku postępowania skargowego. Dotyczą bowiem problematyki, która nie jest właściwa postępowaniu prowadzonemu w oparciu o przepisy rozdziału 55a Kodeksu postępowania karnego. Sąd Najwyższy w tym postępowaniu nie jest uprawniony do badania i merytorycznej oceny słuszności stanowiska sądu odwoławczego w przedmiocie odpowiedzialność oskarżonego i do jego kompetencji nie należy orzekanie co do istoty sprawy. Stąd też Sąd Najwyższy w tym postępowaniu nie jest uprawniony, aby rozstrzygać o tym, czy dokonana przez sąd pierwszej instancji ocena materiału dowodowego była prawidłowa, a dokonane przez ten Sąd ustalenia faktyczne trafne czy też w tej kwestii rację należy przyznać sądowi odwoławczemu. Nie może też rozstrzygać o trafności subsumcji dokonanych przez te sądy ustaleń faktycznych i wskazywać kierunku merytorycznego rozstrzygnięcia sprawy. Ocena słuszności tego stanowiska pozostaje zaś poza zakresem kontroli dokonywanej przez Sąd Najwyższy w ramach niniejszego postępowania (zob. np. uchwała siedmiu sędziów SN z 25 stycznia 2018 r. sygn. akt I KZP 13/17). Niemniej jednak zauważyć należy, iż z oceną dowodów dokonaną przez Sąd Okręgowy obrońca będzie mógł polemizować podczas ponowionego postępowania pierwszoinstacyjnego, mając w polu widzenia, że przedmiotowy wyrok kasatoryjny nie obliguje sądu meriti, który i w takim wypadku zachowuje samodzielność jurysdykcyjną, do wydania innego orzeczenia niż to, które uzna za prawidłowe (art. 8 § 1, także art. 442 § 3 k.p.k.). Natomiast takie zapatrywanie sądu odwoławczego obligowało ten organ do uchylenia zaskarżonego apelacją wyroku, skoro nie wchodziło w grę wydanie wyroku skazującego w instancji odwoławczej (art. 437 § 2 zd. drugie k.p.k. w zw. z art. 454 § 1 k.p.k.). Zastosowanie tego przepisu było – wobec jednoznacznej wymowy wyników postępowania kontrolnego w ramach toku instancji - obowiązkiem sądu ad quem, ukierunkowanym na wspomnianą ochronę interesu procesowego oskarżonego. W tej sytuacji zatem Sąd Okręgowy w zaskarżonym wyroku nie uchybił przepisowi art. 437 § 2 zd. drugie k.p.k., w związku z czym wniesioną skargę należało oddalić (art. 539e § 2 k.p.k.). Jednocześnie Sąd Najwyższy - stosownie do treści art. IV KS 33/26 6 539f k.p.k. w zw. z art. 527 § 1 i 4 k.p.k. – orzekł w przedmiocie kosztów sądowych postępowania skargowego. [J.J.] [r.g.]