KO 37/53

SentencjaSąd Najwyższy na posiedzeniu niejawnym w składzie Całej Izby Karnej, po wysłuchaniu wniosku Prokuratora, postanowił złożony w trybie art. 26 Prawa o ustroju sądów powszechnych wniosek Ministra Sprawiedliwości o udzielenie sądom wyjaśnienia w kwestii składu Sądu Powiatowego oraz właściwości Milicji Obywatelskiej do oskarżenia w sprawach przeciwko urzędnikom, którzy w warunkach art. 291 k.k. dopuścili się jednego z przestępstw, wymienionych w dawnym przepisie art. 16 § 2 k.p.k. - rozstrzygnąć jak wyżej.Uzasadnienie faktyczne1)W myśl art. 5 i 6 ustawy z dn. 20.VII.1950 r. o zmianie przepisów postępowania karnego (Dz. U. Nr 38, poz. 348), sądy powiatowe mogą rozpoznawać w składzie jednego sędziego sprawy, które przed jej wejściem w życie należały do właściwości sądów grodzkich. W sprawach tych oskarżycielem publicznym może być Milicja Obywatelska.Na tle tych przepisów rozstrzygnięcie omawianego zagadnienia zależy od odpowiedzi na pytanie, czy sprawy, o które chodzi, należały dawniej do właściwości sądów grodzkich, czy też ze względu na przewidzianą w przepisie art. 291 k.k. możliwość podwyższenia sankcji karnej, uzasadniona była dla nich właściwość sądów okręgowych.2)Z zasad wyrażonych w Konstytucji PRL, jako też z przepisów ustawy o ustroju sądów powszechnych (art. 7) wynika, że sądy ludowe z reguły sądzą w pierwszej instancji kolegialnie, z udziałem ławników ludowych.Sądownictwo jednoosobowe stanowi wyjątek od tej reguły i przy wykładni prawa należy przepisy dopuszczające wyjątkowy skład sądu interpretować w sposób ścieśniający.Rozszerzająca przeto wykładnia przepisów prawnych dopuszczających jednoosobowy skład sądu nie byłaby zgodna z naczelnymi zasadami ustroju sądowego i linią rozwojową sądownictwa ludowego.3)Wedle art. 16 § 2 k.p.k. w brzmieniu obowiązującym przed wejściem w życie ustawy z dn. 20.VII.1950 r. o zmianie przepisów postępowania karnego (Dz. U. Nr 38, poz. 348), sądy grodzkie rozpoznawały, prócz spraw wskazanych w ówczesnym art. 16 § 1 k.p.k., sprawy o przestępstwa, określone w przytoczonych tam artykułach k.k. O właściwości sądu grodzkiego, w przeciwieństwie do art. 16 § 1 k.p.k., rozstrzygała - w myśl art. 16 § 2 k.p.k. - nie wysokość kary grożącej za dane przestępstwo, lecz sam rodzaj przestępstwa, zagrożonego przewidzianą w danym przepisie sankcją karną.Ponieważ Kodeks karny z 1932 r. przewidywał w art. 60 i 291 k.k. zaostrzenie sankcji karnej o połowę w stosunku do najwyższego wymiaru kary przypisanego za dane przestępstwo, powstało w swoim czasie zagadnienie, czy sądy grodzkie nadal właściwe w razie powstania warunków takiego zaostrzenia.Wątpliwość tę rozstrzygnął ustawodawca w art. 17 pkt 1 rozporządzenia z dn. 11.VII.1932 r. zawierającego "Przepisy wprowadzające Kodeks Karny i Prawo o wykroczeniach" (Dz. U. Nr 60, poz. 573), w którym do ówczesnego artykułu 15 k.p.k., odpowiadającemu omawianemu art. 16 k.p.k., dodano przepis § 3 o następującym brzmieniu: "Sąd grodzki nie przestaje być właściwym, choćby ze względu na powrót do przestępstwa, zawodowość lub nawyknienie groziła przestępcy kara wyższa niż przewidziana w § 1 lub w przepisach wymienionych w § 2".Przepis ten w tym samym brzmieniu zatrzymano w § 3 omawianego art. 16 k.p.k., obowiązującego do 1.X.1950 r. i jego treść winna być uwzględniona przy rozstrzyganiu obecnego zagadnienia prawnego Nie można się zgodzić z poglądem, jakoby wskutek tej redakcji owego przepisu powstała luka w zakresie określenia właściwości sądu w przypadkach zaostrzenia karnego przewidzianego w art. 291 k.k.; z treści nowego przepisu wynika jasno, iż ustawodawca nie wymieniając w nim art. 291 k.k.,tym samym zastrzegł dla tych spraw właściwość sądu okręgowego.4)Rozstrzygając ową wątpliwość,ustawodawca wyszedł widocznie z założenia o szczególnej ważności przestępstw ogólnych popełnionych przez urzędnika podczas urzędowania lub w związku z urzędowaniem.Konsekwencją tego stanowiska było wprowadzenie przepisu ustanawiającego surowszą kwalifikację tych przestępstw (art. 291 k.k.). Dotyczy ona wszystkich przestępstw nie urzędniczych, bez jakichkolwiek wyłączeń formalnych oraz bez wskazywania szczególnych przypadków, w których miałby być przede wszystkim stosowany.Istnieje zatem zasadnicza różnica co do przyczyny zaostrzenia sankcji pomiędzy przypadkami określonymi w art. 60 k.k. a przypadkiem z art. 291 k.k., bo gdy w art. 60 k.k. zaostrzenie sankcji karnej uzasadnione było osobowością sprawcy, to w art. 291 k.k. wypływa ono z kwalifikowanej postaci przestępstwa, wynikającej z faktu zajmowania przez sprawcę stanowiska urzędnika i działania przez niego w czasie lub w związku z pełnieniem czynności urzędowej.5)Na tle wspomnianych przepisów powstało orzecznictwo, które ustaliło właściwość sądów okręgowych, jako powołanych do orzekania w omawianych sprawach karnych.Skoro zatem sprawy te, tak z mocy przepisów prawa jak też orzecznictwa sądów, należały do właściwości sądów okręgowych, nie ma żadnego powodu, który w świetle linii rozwojowej ustroju sądów przemawiać by miał za odstąpieniem od tej słusznej praktyki sądowej.6)Ponieważ Milicja Obywatelska oraz inne organa administracji są oskarżycielami publicznymi przed sądami powiatowymi tylko w sprawach, które dawniej należały do właściwości sądów grodzkich, przeto oskarżycielem w sprawach przeciwko urzędnikom, którzy w warunkach art. 291 k.k. dopuścili się przestępstwa, rozpoznawanych przez sąd powiatowy w składzie jednego sędziego i dwóch ławników może być tylko prokurator.