V KK 157/07

POSTANOWIENIE Z DNIA 8 STYCZNIA 2008 R. V KK 157/07 W trybie określonym w Rozdziale 58 Kodeksu postępowania karnego rekompensowane mogą być tylko szkoda i krzywda, istniejące w chwili orzekania przez sąd w przedmiocie wniosku. Jeżeli do tego czasu nastąpi zrekompensowanie w innej przewidzianej procesowo formie niesłusznie odbytej kary lub tymczasowego aresztowania, np. przez chociażby niepra-widłowe zastosowanie art. 417 k.p.k., potrzeba i możliwość zasądzania od-szkodowania i zadośćuczynienia dezaktualizuje się, a roszczenie staje się bezprzedmiotowe. Przewodniczący: sędzia SN M. Gierszon. Sędziowie: SN J. B. Rychlicki, SA (del. do SN) G. Salamon (sprawozdawca) Prokurator Prokuratury Krajowej: D. Barski. Sąd Najwyższy w sprawie Zenona S. w przedmiocie wniosku o od-szkodowanie i zadośćuczynienie za niesłuszne wykonanie kary pozbawie-nia wolności, po rozpoznaniu w Izbie Karnej na rozprawie w dniu 8 stycznia 2008 r., kasacji, wniesionej przez pełnomocnika wnioskodawcy od wyroku Sądu Apelacyjnego w W. z dnia 13 grudnia 2006 r., utrzymującego w mocy wyrok Sądu Okręgowego w W. z dnia 28 lipca 2006 r., o d d a l i ł kasację (...) 2 U Z A S A D N I E N I E W dniu 9 czerwca 2005 r. Zenon S. wystąpił z wnioskiem o odszko-dowanie i zadośćuczynienie za niesłuszne pozbawienie wolności, polega-jące na odbyciu kary pozbawienia wolności orzeczonej wyrokiem łącznym Sądu Rejonowego w W. z dnia 30 maja 2003 r., w sprawie II K 2074/02, w wymiarze wyższym o 208 dni niż kara faktycznie wymierzona. W toku rozpoznawania powyższego wniosku Sąd Okręgowy w W. postanowieniem z dnia 8 czerwca 2006 r. zaliczył Zenonowi S. na poczet kary 15 lat pozbawienia wolności, orzeczonej wyrokiem Sądu Okręgowego w W. z dnia 18 grudnia 2002 r., w sprawie III K 261/02 okresy tymczaso-wego aresztowania: - od dnia 21 lutego 1991 r. do dnia 22 lutego1991 r., - od dnia 4 czerwca 1991 r. do dnia 9 września 1991 r., - od dnia 23marca 2001 r. do dnia 12 lipca 2001 r., tj. łącznie 208 dni. W uzasadnieniu tegoż postanowienia stwierdzono, że wskazane wyżej okresy tymczasowego aresztowania zaliczono skazanemu w wyroku łącznym z dnia 30 maja 2003 r. (II K 2074/02) na poczet kary łącznej 2 lat pozbawienia wolności, która w momencie dokonywania owego zaliczenia była już wykonana, co powodowało, że nie było ono skuteczne. W tej sytuacji okres owych 208 dniu (których dotyczyło postępowanie w sprawie odszkodowania i zadośćuczynienia) należało zaliczyć na poczet kary 15 lat pozbawienia wolności orzeczonej w toczącym się równocześnie postępowaniu we wskazanej wyżej sprawie III K 261/02. W związku z sytuacją procesową – zaistniałą na skutek postanowie-nia Sądu Okręgowego w W. z dnia 8 czerwca 2006 r., o zaliczeniu 208 dni tymczasowego aresztowania na poczet kary orzeczonej w sprawie III K 261/02 – Sąd ten wyrokiem z dnia 28 lipca 2006 r., na podstawie art. 552 § 3 4 k.p.k. oddalił żądanie Zenona S. o odszkodowanie i zadośćuczynienie podnosząc, że zaliczenie 208 dni tymczasowego aresztowania (błędnie początkowo zaliczonych na poczet kary 2 lat pozbawienia wolności, orze-czonej wyrokiem łącznym, w sprawie II K 2074/02) na poczet kary 15 lat pozbawienia wolności wymierzonej w toczącej się równolegle sprawie III K 261/02, spowodowało, iż nie zachodzi już sytuacja, w której należałoby zrekompensować skazanemu wykonanie kary pozbawienia wolności, której nie powinno się wykonać. Wyrok powyższy został zaskarżony apelacją obrońcy Zenona S., któ-ry zarzucając naruszenie przepisu prawa procesowego, tj. art. 552 § 4 k.p.k., przez błędne przyjęcie, że nie zachodzą przesłanki do wypłaty Ze-nonowi S. zadośćuczynienia i odszkodowania, podczas gdy w ocenie ska-zanego, żądanie wskazanej we wniosku kwoty jest w pełni uzasadnione, w szczególności w świetle faktu, iż spędził on w Zakładzie Karnym o 208 dni więcej niż przewidywał to orzeczony względem niego wymiar kary pozba-wienia wolności, wnosił o zmianę zaskarżonego wyroku i przyznanie wnio-skodawcy żądanego odszkodowania i zadośćuczynienia, ewentualnie o jego uchylenie i przekazanie sprawy Sądowi pierwszej instancji do ponow-nego rozpoznania. Wyrokiem z dnia 13 grudnia 2006 r. Sąd Apelacyjny w W. zaskarżony wyrok utrzymał w mocy. Od tego wyroku kasacje wniósł pełnomocnik Zenona S. Zarzucił, ma-jące istotny wpływ na treść orzeczenia, rażące naruszenie prawa – art. 552 § 1 k.p.k. w zw. z art. 417 i art. 420 § 2 k.p.k., polegające na oddaleniu wniosku o odszkodowanie i zadośćuczynienie z tytułu skazania, w sytuacji dokonania po złożeniu tego wniosku zaliczenia przedmiotowych 208 dni pozbawienia wolności na poczet kary 15 lat pozbawienia wolności, orze-czonej wyrokiem Sądu Okręgowego z dnia 18 grudnia 2002 r. (III K 263/02), przy braku istnienia jakiejkolwiek podstawy prawnej dla takiego 4 rozstrzygnięcia. W konkluzji wniósł o uchylenie zaskarżonego kasacją wy-roku Sądu Apelacyjnego w W., następnie zaś, w trybie art. 437 § 2 in fine k.p.k. w zw. z art. 518 k.p.k. poprzedzającego go wyroku Sądu Okręgowe-go w W. z dnia 28 lipca 2006 r., III Ko 153/05. W konkluzji kasacji nie za-warto wniosku w zakresie rozstrzygnięcia następczego. W odpowiedzi na kasację Prokurator Apelacyjny w W. wniósł o odda-lenie kasacji jako oczywiście bezzasadnej. Sąd Najwyższy zważył, co następuje. Kasacja pełnomocnika wnioskodawcy jest bezzasadna. Na taki jej charakter wskazuje już choćby określenie przez autora podstawy kasacyj-nej, która m. in. ma polegać na rażącej i mającej wpływ na treść orzeczenia obrazie art. 417 k.p.k. i art. 420 § 2 k.p.k. W tym kontekście przede wszystkim należało dobitnie wskazać na to, co w sprawie niniejszej jest przedmiotem zaskarżenia kasacyjnego. Przedmiotem tym jest niewątpliwie orzeczenie Sądu Apelacyjnego w W., utrzymujące w mocy wyrok Sądu Okręgowego w W., oddalający żądanie wnioskodawcy zasądzenia zadośćuczynienia i odszkodowania za nie-słuszne pozbawienie wolności w sprawie II K 2074/02 Sądu Rejonowego w W., polegające na odbyciu w tej sprawie kary pozbawienia wolności o 208 dni dłuższej niż orzeczono wydanym w niej wyrokiem łącznym. I już choćby z tego powodu trafność kasacji musiała budzić zasadni-cze zastrzeżenia. Nie ulega bowiem wątpliwości, że bezpośrednią podsta-wę prawną orzekania, którego przedmiotem jest odszkodowanie docho-dzone w trybie przepisów Rozdziału 58 Kodeksu postępowania karnego, mogą stanowić wyłącznie przepisy zawarte w tym właśnie rozdziale. Z pewnością nie należą do nich art. 417 i art. 420 § 2 k.p.k., których obrazę zarzuca się w niniejszej kasacji. To, że w zarzucie kasacji naruszenie tych przepisów skarżący powiązał z obrazą art. 552 § 1 k.p.k. niczego w tym zakresie nie zmienia. Nadal bowiem podstawę prawną orzekania w sprawie 5 niniejszej stanowiły przepisy Rozdziału 58 Kodeksu postępowania karnego, a zatem kwestią wymagająca badania była ewentualna obraza art. 552 k.p.k. Osobną kwestią, jakkolwiek dla rozstrzygnięcia Sądu Najwyższego w sprawie niniejszej niemająca znaczenia i w związku z tym niepodlegającą szczegółowemu badaniu, jest to, czy przepisy art. 417 i 420 § 2 k.p.k. w postanowieniu Sądu Okręgowego w W. z dnia 8 czerwca 2006 r. zastoso-wane zostały prawidłowo. Sygnalnie zatem stwierdzić w tej kwestii należy, że zastosowanie to musi budzić wątpliwości natury zasadniczej. Przede wszystkim zauważyć należy, że podstawą prawna postanowienia z dnia 8 czerwca 2006 r. uczyniono art. 420 § 2 k.p.k. Rzecz jednak w tym, że prze-pis ten upoważnia do korekty błędnego zaliczenia tymczasowego areszto-wania dokonanego w danej sprawie (podkr. SN). Zatem, w trybie określo-nym tym przepisem możliwe jest jedynie dokonanie zmiany w przedmiocie zaliczenia na użytek tej, i tylko tej sprawy. Tymczasem Sąd Okręgowy w W. na podstawie art. 420 § 2 k.p.k. orzekł o zaliczeniu tymczasowego aresztowania odbytego przez wnioskodawcę w sprawie II K 2074/02, na poczet kary 15 lat pozbawienia wolności orzeczonej w zupełnie innej spra-wie, a mianowicie w sprawie tego Sądu o sygnaturze III K 261/02. Procedu-ra karna przewiduje taką możliwość, ale podstawa prawna rozstrzygnięcia musi być wówczas oparta o art. 417 k.p.k. Można byłoby zatem zastana-wiać się, czy postanowienie Sądu Okręgowego w W. z dnia 8 czerwca 2006 r., w rzeczywistości nie mogłoby bazować na tej właśnie normie prawnej. Tyle tylko, że ustawodawca przez enumeratywne wyliczenie (wy-rok uniewinniający, umorzenie postępowania i odstąpienie od wymierzenia kary) w sposób jednoznaczny ograniczył możliwość zaliczenia tymczaso-wego aresztowania odbytego w jednej sprawie na poczet kary orzeczonej w innej, równocześnie toczącej się sprawie, do ściśle wskazanych tam sy-tuacji. Nie ulega zaś wątpliwości (niezależnie od kwestii jednoczesnego to- 6 czenia się postępowań), że w żadnej ze spraw jednostkowych objętych wy-rokiem łącznym Sądu Rejonowego w W. w sprawie II K 2074/02, w którym niewątpliwie błędnie – o 208 dni na niekorzyść skazanego – zaliczono tym-czasowe aresztowanie, nie zapadło żadne z rozstrzygnięć, o których mowa w art. 417 k.p.k. W sprawie niniejszej niewątpliwym jest także i to, że postanowienie Sądu Okręgowego w W. z dnia 8 czerwca 2006 r. uprawomocniło się, wo-bec utrzymania go w mocy postanowieniem Sądu Apelacyjnego w W. z dnia 5 lipca 2006 r., ustanawiając określony stan faktyczny, mający istotne znaczenie dla orzekania w przedmiocie odszkodowania i zadośćuczynie-nia, w zakresie wniosku wniesionego przez Zenona S. Trzeba zatem stwierdzić, że zaliczenie (niezależnie od tego, czy prawidłowe czy nie) 208 dni pozbawienia wolności odbytych bezpodstawnie przez Zenona S. w sprawie II K 2074/02, na poczet innej kary pozbawienia wolności (orzeczo-nej w sprawie III K 261/02) musi rodzić określone skutki dla orzekania w przedmiocie ewentualnego odszkodowania i zadośćuczynienia, na gruncie przepisów Rozdziału 58 Kodeksu postępowania karnego. W trybie określo-nym tymi przepisami rekompensowana może być tylko rzeczywista i istnie-jąca – w chwili orzekania przez sąd w przedmiocie wniosku – szkoda oraz krzywda. Jeśli do tego momentu dojdzie do zrekompensowania niesłusznie odbytej kary lub tymczasowego aresztowania w innej przewidzianej proce-sowo formie, np. właśnie przez zastosowanie art. 417 k.p.k., potrzeba i możliwość zasądzenia odszkodowania i zadośćuczynienia dezaktualizuje się, a roszczenie staje się bezprzedmiotowe. Brak przy tym podstawy prawnej do tego, aby wnioskodawcy przysługiwało prawo wyboru formy w jakiej chciałby, aby do rekompensaty doszło, a więc np. rezygnacja przez niego z zastosowania art. 417 k.p.k. na rzecz zasądzenia stosownej kwoty odszkodowania i zadośćuczynienia. W tym stanie rzeczy należało uznać, 7 że także zarzut obrazy art. 552 k.p.k. był w sprawie niniejszej podniesiony bezpodstawnie. Wobec powyższego Sąd Najwyższy orzekł jak w części dyspozytyw-nej.