V KRN 139/70

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia H. Kempisty. Sędziowie: J. Matysiak, T. Majewski (sprawozdawca).Prokurator Prokuratury Generalnej: T. Dąbrowski.SentencjaSąd Najwyższy po rozpoznaniu w dniu 9 czerwca 1970 r. sprawy Jerzego G., oskarżonego z art. 45 § 1 w związku z art. 25 § 1 lit. d) i e) i § 5 u.k.s., z powodu rewizji nadzwyczajnej założonej przez Prokuratora Generalnego PRL od postanowienia Sądu Wojewódzkiego w Gdańsku z dnia 31 października 1969 r. w sprawie warunkowego zwolnienia,uchylił zaskarżone postanowienie i umorzył postępowanie w stosunku do oskarżonego Jerzego G. w przedmiocie warunkowego zwolnienia z odbycia reszty kary, zaliczając koszty postępowania na rachunek Skarbu Państwa.Uzasadnienie faktyczneOskarżony Jerzy G. wyrokiem Sądu Wojewódzkiego w Gdańsku z dnia 8 marca 1969 r. został skazany z mocy art. 45 § 1 w związku z art. 25 § 1 lit. d) i e) i § 5 u.k.s. na 2 lata więzienia oraz 100.000 zł grzywny za to, że w okresie od października 1967 r. do czerwca 1968 r. w N.M. i Z. oraz w portach zagranicznych, działając bez zezwolenia właściwych władz, dokonywał systematycznie w szczególnie dużych rozmiarach obrotu wartościami dewizowymi o łącznej wartości 1.160.016 zł w postaci:- 60 sztuk stugramowych sztabek złota,- 120 sztuk złotych monet dwudziestodolarowych,- 32 sztuki złotych monet dziesięciodolarowych,kupując te wartości dewizowe za nielegalne wywiezienie z kraju zagraniczne środki płatnicze w portach zagranicznych, przemycając je do kraju bez uiszczenia należnego cła, wynoszącego łącznie 377.120 zł, i sprzedając następnie za pośrednictwem innych osób 60 sztabek złota, 110 złotych monet dwudziestodolarowych i 2 monety złote dziesięciodolarowe, z czego uczynił sobie stałe źródło dochodów. Na poczet kary pozbawienia wolności zaliczono oskarżonemu Jerzemu G. okres tymczasowego aresztowania od dnia 26 marca 1968 r. do dnia 8 marca 1969 r. Wyrok ten w stosunku do oskarżonego Jerzego G. uprawomocnił się.Sąd Wojewódzki w Gdańsku postanowieniem wydanym w dniu 31 października 1969 r. na podstawie art. 1 § 1, art. 2 § 1 i art. 8 § 1 i 3 ustawy z dnia 29 maja 1957 r. o warunkowym zwolnieniu osób odbywających karę pozbawienia wolności (Dz. U. z 1961 r. Nr 58, poz. 321) zwolnił warunkowo oskarżonego Jerzego G. z odbycia reszty kary z wymienionego wyżej wyroku, której koniec przypadł na dzień 26 czerwca 1970 r., wyznaczając zarazem okres próby do dnia 3 listopada 1970 r. oraz wkładając na warunkowo zwolnionego obowiązek podjęcia pracy połączony z zawiadomieniem sądu o każdorazowej zmianie miejsca pracy i zamieszkania.Od tego postanowienia Sądu Wojewódzkiego Prokurator Generalny PRL założył rewizję nadzwyczajną na niekorzyść oskarżonego Jerzego G., zarzucając obrazę art. 237 u.k.s. przez warunkowe zwolnienie oskarżonego Jerzego G., skazanego na karę 2 lat pozbawienia wolności za występek z art. 45 § 1 w związku z art. 25 § 1 lit. d) i e) i § 5 u.k.s., popełniony z uszczupleniem należności państwowej w postaci nie uiszczonego cła w kwocie 377.120 zł, mimo że należność ta nie została zapłacona, oraz wnosząc o uchylenie zaskarżonego postanowienia i umorzenie postępowania w stosunku do oskarżonego Jerzego G. w sprawie warunkowego zwolnienia z odbycia reszty kary.Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy zważył, co następuje:Sąd Wojewódzki wydał zaskarżone postanowienie bez sprawdzenia, czy oskarżony Jerzy G. uiścił określoną w wyroku należność państwową przypadającą od niego Skarbowi Państwa z tytułu nieuiszczonego cła, a należność ta dotychczas nie została zapłacona. W tym stanie rzeczy, orzekając w stosunku do oskarżonego Jerzego G. warunkowe zwolnienie, Sąd Wojewódzki w Gdańsku naruszył przepis art. 237 u.k.s., który w wypadkach niezapłacenia w całości należności państwowej, uszczuplonej wskutek popełnienia występku skarbowego, wyłącza zastosowanie wobec sprawcy warunkowego zwolnienia.Na rozprawie przed Sądem Najwyższym obrońca oskarżonego wyraził pogląd, że obowiązek uiszczenia przez oskarżonego należności państwowej (cła) wygasł z powodu orzeczenia na rzecz Skarbu Państwa przepadku przedmiotów przestępstwa (art. 22 § 2 u.k.s.). Pogląd ten należało uznać za nietrafny, gdyż przedmioty, których przepadek został orzeczony wyrokiem Sądu Wojewódzkiego, stanowią tylko część przedmiotów nielegalnego obrotu przypisanego oskarżonemu Jerzemu G. (np. orzeczono przepadek trzech sztabek złota, a przypisano oskarżonemu dokonanie obrotu sześćdziesięcioma takimi sztabkami).Przedmiot przestępstwa w rozumieniu art. 22 § 2 u.k.s. w związku z art. 19 § 1 u.k.s. nie jest pojęciem abstrakcyjnym, lecz należy go ocenić według konkretnych ram przypisanego przestępstwa. Orzeczenie częściowego przepadku przedmiotu przestępstwa, jeżeli nie jest on identyczny z przedmiotem przestępstwa przypisanego oskarżonemu, nie powoduje więc wygaśnięcia obowiązku uiszczenia należności państwowych. Odmienne zapatrywanie mogłoby doprowadzić do paradoksalnej sytuacji, w której przepadek części przedmiotu przestępstwa nie tylko nie stanowiłby kary dodatkowej o charakterze ekonomicznym, ale, wręcz przeciwnie, mógłby być sposobem do uwolnienia się od zadłużenia osoby skazanej w stosunku do Skarbu Państwa.Jeżeli więc przepadek nie objął całości przedmiotu przestępstwa przypisanego w danej sprawie oskarżonemu, to niezapłacenie należności państwowych stanowi przeszkodę zarówno do orzeczenia warunkowego zawieszenia wykonania kary (art. 3 § 3 u.k.s.; por. uchwałę SN z dnia 13 listopada 1967 r. VI KZP 46/67 - OSNKW z 1968 r., zesz. 1, poz. 12), jak i do warunkowego przedterminowego zwolnienia skazanego (art. 237 u.k.s.).Z tych powodów należało uznać rewizję nadzwyczajną za zasadną i orzec jak w postanowieniu.