VI KZP 3/66

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia A. Pyszkowski. Sędziowie: R. Kryże (sprawozdawca), J. Matysiak.Prokurator Generalnej Prokuratury: T. Guzkiewicz.SentencjaSąd Najwyższy w sprawie Kazimierza S., oskarżonego z art. 1 § 3 dekretu z dnia 4 marca 1953 r. (Dz. U. Nr 17, poz. 68), po rozpoznaniu pytania prawnego Sądu Wojewódzkiego w Bydgoszczy z dnia 18 grudnia 1965 r.:"Czy sformułowanie zawarte w art. 1 § 1 ustawy z dnia 29 maja 1957 r. o warunkowym zwolnieniu osób odbywających karę pozbawienia wolności (Dz. U. z 1961 r. Nr 58, poz. 321), wskazując na fakultatywność orzeczenia sądu, a wyrażone w słowach: "skazanego (...) można warunkowo zwolnić (...)" oznacza, iż - mimo stwierdzenia, że tryb życia, charakter i warunki osobiste oraz zachowanie się skazanego w czasie odbywania kary pozwalają przypuszczać, że po zwolnieniu będzie się stosował do zasad współżycia społecznego, a w szczególności nie popełni nowego przestępstwa - sąd może także odmówić warunkowego zwolnienia ze względu na wagę, charakter i sposób popełnienia przestępstwa lub nagminne szerzenie się przestępstw tego rodzaju i czy w ogóle okoliczności znane już sądowi orzekającemu w czasie wyrokowania podlegają uwzględnieniu przy ocenie, czy skazany zasługuje na warunkowe zwolnienie?"po wysłuchaniu wniosku Prokuratora Generalnej Prokuratury, na podstawie art. 390 § 1 k.k.uchwalił udzielić odpowiedzi jak wyżej.Uzasadnienie faktycznePodstawową zasadą wynikającą z zadań kary a zawartą w przepisach art. 54-57 k.k. jest zasada indywidualizacji kary. Zasadę tę należy stosować bez względu na stadium postępowania. Nie może być rozbieżności między polityką kryminalną a polityką penitencjarną. Zasada indywidualizacji kary w okresie wyrokowania powinna być kontynuowana w toku wykonania kary i nie może opierać się na innych podstawach niż indywidualizacja w stadium wymiaru kary. Odmienne stanowisko prowadziłoby do braku konsekwencji w stosunku do sprawcy i jego czynu w czasie wyrokowania i w czasie wykonywania kary. Zgodnie z celami kary, jako dyrektywy indywidualizacji kary przyjmuje się prewencję szczególną i ogólną.Przyjęcie tych dyrektyw na grunt warunkowych zwolnień wynika z analizy przepisów ustawy o warunkowym zwolnieniu. Z treści art. 1 § 1 tejże ustawy wynika, że dyrektywa prewencji szczególnej jest podstawą prognozy co do przyszłego postępowania skazanego, jednocześnie jednak przez wprowadzenie fakultatywności orzekania o warunkowym zwolnieniu przez użycie słowa "można" ustawodawca upoważnił sąd do odstąpienia od warunkowego zwolnienia skazanego mimo pozytywnej prognozy społecznej co do niego, jeżeli uzna za konieczne odbycie kary w całości. W tym zarezerwowaniu indywidualizacji dla sądu z woli ustawodawcy mieści się dyrektywa prewencji ogólnej, ponieważ nie można imputować ustawodawcy, że daje sądowi prawo odmowy zwolnienia z innych względów, jeśli prognoza indywidualna jest dodatnia. Rozstrzygając w kwestii warunkowego zwolnienia, sąd bierze pod uwagę nie tylko zagadnienie zapobieżenia dalszemu przestępstwu skazanego, szczególnie przez jego społeczną reedukację, ale również kwestię społecznego oddziaływania kary, tj. powstrzymania innych od popełnienia przestępstwa.Dyspozycja zawarta w cytowanym wyżej przepisie wkłada na sąd obowiązek wzięcia pod uwagę nie tylko zachowania się skazanego w czasie odbywania kary, ale również takich okoliczności, jak tryb życia, charakter i warunki osobiste, a więc okoliczności powstałych nie tylko w okresie pobytu w więzieniu, ale i przedtem. Sąd ma zatem obowiązek dokonania ustaleń faktycznych, będących podstawą orzeczenia o warunkowym zwolnieniu. Ustaleń tych sąd powinien dokonać z urzędu nie tylko na podstawie akt osobowych więźnia, opinii administracji więzienia, opinii wychowawców, biegłych, dokumentów i ewentualnie świadków, ale przede wszystkim na podstawie akt procesowych, które są źródłem wiadomości o skazanym występującym o warunkowe zwolnienie i które pozwalają sędziemu penitencjarnemu odtworzyć sylwetkę skazanego z okresu postępowania przed sądem wyrokującym, a więc z okresu przed pobytem w więzieniu. Orzekanie o warunkowym zwolnieniu bez akt procesowych lub bez ich dobrej znajomości i analizy może prowadzić do istotnych pomyłek.