V KRN 300/88

Skład orzekającyPrzewodniczący: Sędzia SN M. Szczepański (spr.).Sędziowie SN: L. Nowak, E. Porębski.Przy udziale prokuratora Prokuratury Generalnej S. Kołodzieja.SentencjaSąd Najwyższy w Warszawie Izba Karna na rozprawie po rozpoznaniu sprawy B. S. skazanego z art. 239 § 3 i in. k.k. z powodu rewizji nadzwyczajnej, wniesionej przez Prokuratora Generalnego PRL na korzyść skazanego (sygn. akt. (...) od wyroku Sądu Wojewódzkiego w (...) jako rewizyjnego z dnia 9 października 1983 r. (sygn. akt IV Kr ...) zmienia zaskarżony wyrok w ten sposób, że okres kary dodatkowej zakazu wykonywania zawodu lekarza obniża do roku; kosztami postępowania związanymi z rozpoznaniem rewizji nadzwyczajnej obciąża Skarb Państwa.Uzasadnienie faktyczneSąd Wojewódzki w (...), jako rewizyjny, wyrokiem z dnia 07.10.1988 roku, uznał oskarżonego B. S. za winnego przestępstwa z art. 239 § 1 i 3 k.k. i art. 266 § 1 i 4 k.k. w zw. z art. 10 § 2 k.k. polegającego na tym, że "w dniu 19 września 1986. roku w S. jako lekarz Zespołu Opieki Zdrowotnej poświadczył nieprawdę w ten sposób, że wystawił L. S., którego nie widział i nie badał, zaświadczenie lekarskie na 5 (pięć) dni na druku L-4, pomimo, że wymieniony nie cierpiał na żadne schorzenie i w zamian za to przyjął kwotę 1.000 złotych" i za to na mocy art. 239 § 3 k.k. w zw. z art. 10 § 3 k.k. oraz art. 36 § 3 k.k. wymierzył mu rok i 6 miesięcy pozbawienia wolnością z warunkowym zawieszeniem wykonania na 3 lata oraz grzywnę w wysokości 100.000 złotych. Na podstawie art. 42 § 1 k.k. Sąd Wojewódzki orzekł karę dodatkową zakazu wykonywania zawodu lekarza na okres 3 lat oraz na podstawie art. 49 k.k. karę dodatkową podania wyroku do publicznej wiadomości przez ogłoszenie jego treści w gazecie "S" w W. Wyrok powyższy Sąd Wojewódzki w (...) wydał po rozpoznaniu rewizji prokuratora, wniesionej od wyroku Sądu Rejonowego (...) dnia 31.05.1988 r., który postępowanie o ten czyn umorzył na podstawie art. 26 § 1 k.k. w zw. z art, 11 pkt 2 k.p.k.Od wyroku Sądu II instancji rewizję nadzwyczajną na korzyść osk. S. wniósł Prokurator Generalny PRL zarzucając"błąd w ustaleniach faktycznych polegający na przyjęciu, że swoim czynem przestępczym, wyczerpującym znamiona występków opisanych w art. 239 § 1 i 3 k.k. oraz art. 266 § 1 i 4 k.k. w zw. z art. 10 § 2 k.k. oskarżony B. S. nadużył zawodu lekarza oraz wykazał, że dalsze jego wykonywanie zagraża interesowi społecznemu, czemu sprzeciwiają się zebrane w aktach sprawy dowody".W konkluzji wniósł o jego zmianę przez uchylenie kary dodatkowej zakazu wykonywania zawodu lekarza.Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy zważył co następuje:1. Za trafny uznać należało wyrażony w rewizji nadzwyczajnej pogląd, iż Sąd II instancji nietrafnie uznał, że wykonywanie przez osk. zawodu lekarza zagraża interesowi społecznemu. Zauważenia wymaga to, że prawidłowa wykładnia omówionej przesłanki orzeczenia kary dodatkowej zakazu wykonywania zawodu z art. 42 § 1 k.k., wymaga ustalenia, że przy popełnieniu przestępstwa sprawca wykazał, iż dalsze wykonywanie przez niego danego zawodu jest niebezpieczne dla interesu społecznego albo w związku z wskazaną przez niego nieudolnością zawodową, względnie - ujawnionymi niego wadami psychicznymi bądź fizycznymi" nie pozwalającymi obiektywnie na wykonywanie owego zawodu. Inne rozumienie omawianej przesłanki sprzeczne byłoby z ratio legia omawianego przepisu to jest zabezpieczenia społeczeństwa przed sprawcami przestępstw, którzy przy ich popełnianiu wykazali, że dalsze wykonywanie przez nich danego zawodu byłoby niebezpieczne dla społeczeństwa.W świetle powyższych argumentów, a także - przy uwzględnieniu tego, że Sąd I instancji nie uzasadnił w istocie rzeczy swego stanowiska w omawianej kwestii, (...) podzielić należało wyżej przytoczony pogląd zawarty, w rewizji nadzwyczajnej.2. Brak było natomiast podstaw do podzielenia poglądu zawartego w rewizji nadzwyczajnej, iż oskarżony nie nadużył zawodu lekarza.Obligatoryjna kara dodatkowa zakazu wykonywania zawodu może nastąpić w dwóch wypadkach. Poza omówionym wyżej także gdy sprawca przy popełnianiu przestępstwa nadużył zawodu, to jest umyślnie i w sposób niedozwolony wykorzystał zawód przy popełnieniu przestępstwa. Zebrany materiał dowodowy pozwala na podzielenie poglądu Sądu Wojewódzkiego, iż oskarżony przyjmując jednorazowo kwotę 1.000 złotych za wystawienie fikcyjnego zwolnienia lekarskiego nadużył zawodu lekarza w rozumieniu art. 42 § 1 k.k. Zważyć bowiem należy, że wspomnianym czynem oskarżony naruszył podstawowe wręcz obowiązki lekarza, o którym mowa w ustawie o zawodzie lekarza z dnia 28.10.1950 r. (Dz.U. nr. 50, poz. 453 z późn. zm.) oraz w wydanych na jaj podstawie aktach wykonawczych.Opisane w wyroku działanie przestępne, nie tylko naganne i wymagające odpowiedniego ukarania z punktu widzenia art. 42 § 1 k.k. stanowi nadużycie zawodu rozumianego jako działalność do wykonywania której wymagany jest określony zasób wiedzy i praktyki oraz upoważnienie, o których mowa w art. 1 i 4 powołanej wyżej ustawy.Zgodnie z art. 1 w/w ustawy "wykonywanie zawodu lekarza obejmuje rozpoznanie, leczenie i zapobieganie chorobom, a także wydawanie orzeczeń lekarskich". Nie badając pacjenta i stwierdzając, że jest on chory oraz niezdolny do pracy, poświadczając nieprawdę w dokumencie oraz pobierając korzyść majątkową oskarżony naruszył obowiązki w sferze zawodowej. Nadużycie zawodu (odpowiednio stanowiska) w rozumieniu art. 42 § 1 k.k. wyraża się w popełnieniu umyślnego przestępstwa świadczącego, że sprawca wykorzystał wykonywany zawód właśnie dla popełnienia owego przestępstwach.Z tych powodów Sąd Najwyższy doszedł do wniosku, iż brak jest podstaw do uwzględnienia wniosku rewizji nadzwyczajnej o uchylenie omawianej kary dodatkowej, natomiast uznały iż kara ta w rozmarzę trzech lat jest - przy uwzględnieniu wszystkich okoliczności przemawiających na korzyść osk. S. a te przeważają nad okolicznościami niekorzystnymi, a także - zasady integracji kary, karą rażąco niewspółmiernie surową. Wskazać należy, że oskarżony cieszył się dobrą opinią-zarówno w miejscu zamieszkania, jak i w miejscu pracy. Z opinii Dyrektora Zespołu Opieki Zdrowotnej w S. wynika, że oskarżony z obowiązków lekarza tegoż Zespołu wywiązywał się dobrze, chętnie brał dyżury w Pogotowiu Ratunkowym, zaś z treści złożonego co akt poręczenia Związków Zawodowych Pracowników Służby. Zdrowia Zespołu Opieki Zdrowotnej wynika, że oskarżony jest długoletnim wzorowym pracownikiem ZOZ-u, przy czym oprócz obowiązków lekarza internisty pełni on jeszcze funkcję kierownika miejscowej Poradni Przeciwalkoholowej. W związku ze wspomnianą zasadą integracji kary zauważyć trzeba, że wymierzona oskarżonemu kara zakazu wykonywania zawodu traktowana być musi jako składnik łącznie pojętej kary wymierzanej proporcjonalnie do stopnia społecznego niebezpieczeństwa czynu i innych okoliczności, o których mowa w art, 50 § 1-2 k.k., W sprawie niniejszej nie może więc ujść z pola widzenia, iż oskarżony przypisanego mu przestępstwa dopuścił się po raz pierwszy, a osiągnięta przez niego korzyść majątkowa była niewielka. W tej sytuacji, orzeczona kara dodatkowa w .postaci aż trzech lat zakazu wykonywania zawodu lekarza stanowi dla oskarżonego dolegliwość, niewspółmierną i to w stopniu rażącym. Z tych względów karę tę Sąd Najwyższy złagodził do minimum ustawowego to jest do roku.