V KRN 516/72

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia Z. Nyczaj. Sędziowie: dr J. Bratoszewski (sprawozdawca), dr T. Majewski.Prokurator Prokuratury Generalnej: M. Tuszyńska.SentencjaSąd Najwyższy po rozpoznaniu w dniu 6 lutego 1973 r. sprawy: Andrzeja C., Jerzego N., Barbary S. i Grażyny M., oskarżonych z art. 265 § 1 k.k. i art. 30 ustawy z dnia 8 stycznia 1951 r. o środkach farmaceutycznych i odurzających oraz artykułach sanitarnych (Dz. U. Nr 1, poz. 4), z powodu rewizji nadzwyczajnej wniesionej przez Prokuratora Generalnego PRL na niekorzyść oskarżonych od wyroku Sądu Wojewódzkiego dla m. st. Warszawy z dnia 11 maja 1972 r., utrzymującego w mocy wyrok Sądu Powiatowego dla Warszawy Pragi z dnia 12 lutego 1972 r.,1) zmienił oba powyższe wyroki w stosunku do oskarżonego Jerzego N. w ten sposób, że:a) uchylił orzeczenie o wymiarze kary łącznej,b) przyjmując, iż czyn przypisany oskarżonemu w pkt I wyroku Sądu Powiatowego nie stanowi wypadku mniejszej wagi, za czyn w tej postaci skazał oskarżonego na podstawie art. 265 § 1 k.k. na 1 rok i 6 miesięcy pozbawienia wolności;c) biorąc za podstawę powyższą karę oraz karę za czyn określony w art. 30 ustawy z dnia 8 stycznia 1951 r. o środkach farmaceutycznych i odurzających oraz artykułach sanitarnych (Dz. U. Nr 1, poz. 4), wymierzył nową karę łączną 1 roku i 6 miesięcy pozbawienia wolności, przy czym jej wykonanie warunkowo zawiesił na okres 4 lat, zobowiązując oskarżonego na podstawie art. 75 § 2 pkt 4 k.k. do wykonania prac na cele społeczne w wymiarze 20 godzin;2) uchylił zaskarżony wyrok Sądu Wojewódzkiego w stosunku do Andrzeja G., i w tym zakresie przekazał sprawę temuż Sądowi do ponownego rozpoznania;3) oddalił rewizję nadzwyczajną w stosunku do Barbary S. i Grażyny M. (...).Uzasadnienie faktyczneWyrokiem Sądu Powiatowego dla Warszawy-Pragi z dnia 12 lutego 1972 r. oskarżony Jerzy N. został skazany na podstawie art. 265 § 2 k.k. na 8 miesięcy pozbawienia wolności za to, że w czasie od czerwca 1970 r. do lutego 1971 r. w W., działając wspólnie z współoskarżonymi Andrzejem G. i Barbarą S., dokonał w celu użycia jako autentyczne sfałszowania 43 recept lekarskich na środek odurzający "Dolantynę", na podstawie art. 30 cytowanej ustawy z dnia 8 stycznia 1951 r. na karę 8 miesięcy pozbawienia wolności za to, że w tym samym czasie i miejscu oraz na terenie miasta W. bez zezwolenia lekarza używał wspólnie z tymi współoskarżonymi środków odurzających, wstrzykując je sobie domięśniowo.Na podstawie art. 67 § 1 k.k. wymierzono oskarżonemu Jerzemu N. karę łączną w rozmiarze 10 miesięcy pozbawienia wolności, na podstawie art. 73 § 1 i 2 oraz art. 74 § 1 k.k. wykonanie tej kary warunkowo zawieszono na okres próby 4 lat, zobowiązując przy tym oskarżonego na podstawie art. 75 § 1 pkt 4 k.k. do wykonania prac na cele społeczne w wymiarze 20 godzin oraz oddając go na podstawie art. 76 § 3 k.k. pod dozór kuratora.Tymże wyrokiem umorzono warunkowo postępowanie na okres próby na 2 lata na podstawie art. 27 § 1 i art. 29 § 1 k.k. w stosunku do oskarżonych Andrzeja G. oraz Barbary S., którzy byli oskarżeni o czyny wyżej opisane, przy czym na podstawie art. 28 § 2 pkt 3 k.k. oskarżoną Barbarę S. zobowiązano do wykonania prac na cele społeczne w wymiarze 20 godzin do dnia 31 grudnia 1972 r.W stosunku do oskarżonej Grażyny M. postępowanie karne tymże wyrokiem warunkowo umorzono na okres próby na 2 lata na podstawie art. 27 § 1 i art. 29 § 1 k.k., zobowiązując ją na podstawie art. 28 § 2 pkt 3 k.k. do wykonywania prac na cele społeczne w wymiarze 20 godzin w terminie do dnia 31 grudnia 1972 r. Grażyna M. była oskarżona o przestępstwo określone w art. 18 § 2 w związku z art. 265 § 1 k.k., polegające na tym, że w czasie od czerwca 1970 r. do lutego 1971 r. w W. udzieliła pomocy Barbarze S., Andrzejowi G. i Janowi N. do fałszowania recept lekarskich na środek odurzający "Dolantynę" w ten sposób, iż udostępniła im swoje mieszkanie oraz przedmioty do gotowania recept i ich suszenia, oraz o przestępstwo określone w art. 30 cytowanej ustawy z dnia 8 stycznia 1951 r., polegające na tym, że w tymże czasie i miejscu oraz na terenie miasta W., działając wspólnie z Barbarą S., Andrzejem G. i Jerzym N., używała bez zezwolenia lekarza środków odurzających, wstrzykując je sobie domięśniowo.Powyższy wyrok Sądu Powiatowego został w całości utrzymany w mocy przez Sąd Wojewódzki dla m. st. Warszawy wyrokiem z dnia 11 maja 1972 r.Od tego ostatniego wyroku wniósł rewizję nadzwyczajną Prokurator Generalny na niekorzyść wszystkich oskarżonych w części dotyczącej rozstrzygnięcia co do przestępstw określonych w art. 265 § 1 k.k. i art. 18 § 2 k.k. w związku z art. 265 § 1 k.k.Rewizja nadzwyczajna zarzuca obrazę prawa materialnego przez bezzasadne uznanie, że dokonanie przerobienia 43 recept lekarskich w celu nabycia na ich podstawie środków odurzających stanowi wypadek mniejszej wagi, uzasadniający zastosowanie do tego czynu kwalifikacji prawnej z art. 265 § 2 k.k., zamiast prawidłowej z art. 265 § 1 k.k., i wnosi o:1) zmianę zaskarżonego wyroku Sądu Wojewódzkiego dla m. st. Warszawy i utrzymanego nim w mocy wyroku Sądu Powiatowego dla Warszawy-Pragi przez uchylenie orzeczenia o wymierzeniu oskarżonemu Jerzemu N. kary łącznej, uznanie oskarżonego Jerzego N. za winnego czynu opisanego w pkt I aktu oskarżenia i wymierzenie mu za ten czyn na podstawie art. 265 § 1 k.k. stosownej kary pozbawienia wolności, wymierzenie oskarżonemu Jerzemu N. nowej kary łącznej bez zastosowania dobrodziejstwa przewidzianego w art. 73 § 1 k.k.;2) uchylenie zaskarżonego wyroku Sądu Wojewódzkiego dla m. st. Warszawy w części dotyczącej oskarżonych Andrzeja G., Barbary S. i Grażyny M. i przekazanie w tej części sprawy Sądowi Wojewódzkiemu dla m. st. Warszawy jako sądowi rewizyjnemu do ponownego rozpoznania.Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy zważył, co następuje:Rewizja nadzwyczajna jest zasadna tylko częściowo, a mianowicie w stosunku do oskarżonych Jerzego N. i Andrzeja G.; nie jest natomiast zasadna w stosunku do oskarżonych Barbary S. i Grażyny M.Kodeks karny nie zawiera definicji "wypadku mniejszej wagi", pozostawiając określenie tego pojęcia doktrynie i orzecznictwu. Według ustalonych w dotychczasowym orzecznictwie poglądów o uznaniu konkretnego czynu za "wypadek mniejszej wagi" decydują zarówno elementy przedmiotowe, jak i podmiotowe, a więc także dotyczące osoby sprawcy, przedsiębranego przez niego sposobu działania, rodzaju winy i stopnia napięcia złej woli.W niniejszej sprawie wszystkie przesłanki podmiotowe przemawiają zdecydowanie na korzyść oskarżonych Barbary S. i Grażyny M.Obie te oskarżone, będące w czasie dokonania przestępstw młodymi, niedoświadczonymi życiowo uczennicami liceum, zostały wciągnięte do obu przypisanych im czynów przez pierwszych dwóch oskarżonych, którzy byli starsi i bardziej życiowo doświadczeni. Oskarżone te popełniając przestępstwa kierowały się tylko ciekawością dziewczęcą, gdyż bezsporne jest, że fałszowanie recept i pobranie na nie leku pod nazwą "Dolantyna" podyktowane było chęcią osobistego zażycia go. Czynności tych oskarżonych były raczej drugorzędne (oskarżonej Grażyny M. wyraźnie pomocnicze), korzystały one z uzyskanych w tej drodze leków o działaniu odurzającym w minimalnym zakresie, i to będąc pod wpływem oskarżonych Jerzego N. i Andrzeja G. Skoro zaś tę działalność przerwały (obie rozpoczęły studia, kontynuując je aktualnie na drugim roku i osiągając pozytywne wyniki) i skoro także uprzednio cieszyły się bardzo dobrą opinią środowiskową, przy czym Barbara S. była aktywnie zaangażowana także w pracy organizacji młodzieżowej ZMS, to ogół tych okoliczności nie tylko pozwalał na uznanie ich czynu za wypadek mniejszej wagi w rozumieniu art. 265 § 2 k.k., ale i na uznanie, że stopień społecznego niebezpieczeństwa ich czynu nie jest znaczny.Zważywszy zaś, że szczerze przyznały się do winy, wyrażając skruchę, i że także szkoda materialna wyrządzona wskutek pobierania leków po zniżonych cenach została wyrównana, nie można uznać stanowiska sądów obu instancji co do warunkowego umorzenia postępowania wobec tych oskarżonych za błędne.Nie można przy tym zapominać, że instytucja warunkowego umorzenia postępowania karnego jest w pewnym sensie odpowiednikiem warunkowego skazania. Skoro oskarżone przeżyły już niepewność co do swego losu w toku całego dotychczasowego postępowania, wyznaczony zaś okres próby stanowi analogiczną gwarancję ich poprawy jak okres próby przy warunkowym skazaniu, to w obecnym stanie sprawy również względy celowości nie przemawiają w stosunku do nich za uchyleniem orzeczenia o warunkowym umorzeniu postępowania karnego, i dlatego też w tym zakresie Sąd Najwyższy oddalił rewizję nadzwyczajną wniesioną na ich niekorzyść. Odmiennie natomiast ocenić należy czyny oskarżonych Jerzego N. i Andrzeja G.Obaj ci oskarżeni stawali już bowiem uprzednio przed sądem pod zarzutem nielegalnego uzyskiwania narkotyków przez fałszowanie recept na terenie miasta W. (skorzystali jednak z dobrodziejstwa ustawy z dnia 21 lipca 1969 r. o amnestii). Wykazali oni także inicjatywę przestępną, wciągając do tej działalności oskarżone Barbarę S. i Grażynę M., a ponadto w znacznie większym stopniu niż one korzystali z uzyskanych nielegalnie narkotyków.W tej sytuacji okoliczność, że oskarżeni ci nie wyciągnęli właściwych wniosków z udzielonego im dobrodziejstwa amnestyjnego, lecz wzięli udział w fałszowaniu 43 recept na narkotyki na terenie miasta W., nie pozwala uznać, iż czyn ich stanowi wypadek mniejszej wagi. Ze względu bowiem na aktywny sposób działania i znaczniejsze niż u oskarżonych Barbary S. i Grażyny M. napięcie złej woli okoliczności podmiotowe nie są dla Jerzego N. i Andrzeja G. korzystne, a okoliczności przedmiotowe (przestępstwo ciągłe, liczba sfałszowanych recept, cel ich sfałszowania, osiąganie leków po zniżonej cenie) zdecydowanie wskazują na konieczność uznania czynu określonego w art. 265 k.k. za zwykłe przestępstwo określone w § 1, a nie jako wypadek mniejszej wagi, o którym mowa w § 2 tegoż przepisu.Zarówno z tych powodów, jak i ze względu na zakaz wyrażony w art. 383 § 1 k.p.k. - uwzględniając rewizję nadzwyczajną - Sąd Najwyższy zmuszony był uchylić zaskarżony wyrok w stosunku do oskarżonego Andrzeja G. i sprawę w tym zakresie przekazać Sądowi Wojewódzkiemu dla m. st. Warszawy do ponownego rozpoznania.Jeżeli natomiast chodzi o oskarżonego Jerzego N., to nie było przeszkód, by w stosunku do niego orzec merytorycznie, gdyż był on już prawomocnie skazany, a zebrane w sprawie dowody na to pozwalają.Sąd Najwyższy zatem uznał, że czyn I przypisany oskarżonemu Jerzemu N. stanowi przestępstwo określone w art. 265 § 1 k.k., a za względu na podniesione uprzednio okoliczności towarzyszące popełnieniu tego czynu, jak i ze względu na coraz częściej występujące zjawisko narkotyzowania się, któremu to celowi czyn ten służył, zachodzi potrzeba wymierzenia surowszej kary, niż to uczynił Sąd Powiatowy. Za współmierną do stopnia społecznego niebezpieczeństwa czynu przypisanego oskarżonemu Jerzemu N. Sąd Najwyższy uznał karę 1 roku i 6 miesięcy pozbawienia wolności.Jednocześnie Sąd Najwyższy uznał, że oskarżony ten zasługuje na zastosowanie do niego dobrodziejstwa warunkowego zawieszenia wykonania orzeczonej kary. Również i ten oskarżony był w czasie popełnienia przypisanych mu przestępstw młodocianym, miał 18 lat i cieszył się dobrą opinią środowiskową. Skoro od daty popełnienia czynu upłynęło przeszło 2 lata, a oskarżony zerwał z działalnością przestępną, pracuje poza terenem miasta W. i uczy się zaocznie w liceum ogólnokształcącym dla pracujących będąc uczniem XI klasy i osiągając dobre wyniki (zaświadczenie przedstawione na rozprawie w Sądzie Najwyższym), i skoro czyn określony w art. 265 § 1 k.k. był czynem pomocniczym w stosunku do czynu określonego w art. 30 cytowanej ustawy z dnia 8 stycznia 1951 r., zagrożonego karą do 1 roku pozbawienia wolności, to ogół tych okoliczności pozwala przyjąć, że oskarżony mimo niewykonania kary na drogę przestępstwa nie powróci i że warunkowemu zawieszeniu kary nie sprzeciwia się wzgląd na społeczne jej oddziaływanie.Z tych wszystkich powodów Sąd Najwyższy orzekł jak na wstępie, stosując przy wymiarze kary łącznej zasadę absorpcji i zobowiązując ponadto oskarżonego do wykonania prac na cele społeczne, analogicznie jak to orzeczono wobec niego w wyroku Sądu Powiatowego.O kosztach Sąd Najwyższy orzekł zgodnie z art. 547 § 1 k.p.k. oraz art. 9 i 18 dekretu z dnia 23 stycznia 1947 r. o opłatach sądowych w sprawach karnych (Dz. U. Nr 19, poz. 73 późn. zm.).