V KRN 738/66

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia K. Czajkowski (sprawozdawca).Sędziowie: M. Bogusławski, Z. Kubec.Prokurator Generalnej Prokuratury: M. Tuszyńska.SentencjaSąd Najwyższy w sprawie Antoniego K. i Marii W., oskarżonych z art. 237, 255, 256 i in. k.k., po rozpoznaniu założonej przez Ministra Sprawiedliwości rewizji nadzwyczajnej od postanowienia Sądu Powiatowego w Suchej z dnia 25 marca 1966 roku, na podstawie art. 394-396, 400 § 1, 383 pkt 3, 388 § 1 k.p.k.,uchylił zaskarżone postanowienie i sprawę przekazał temuż Sądowi do ponownego rozpoznania.Uzasadnienie faktyczneSąd Najwyższy wyraził następujący pogląd:Podstawowa wadliwość postępowania Sądu Powiatowego - niezależnie od obrazy przepisów art. 13 ustawy z dnia 2 grudnia 1960 r. o sprawach z prywatnego oskarżenia (Dz. U. Nr 54, poz. 308) oraz obrazy art. 251 k.p.k. - polega przede wszystkim na tym, że nie rozdzielił on sprawy Marii W. oraz sprawy Antoniego K. W postępowaniu karnym w jednej sprawie nie mogą bowiem występować dwie osoby w podwójnej roli, a mianowicie jednocześnie w roli oskarżycieli i oskarżonych. Sprzeciwia się temu przepis art. 2 k.p.k. Taką właśnie sytuację stworzyła w dochodzeniu prokuratura, nie naprawił zaś tego błędu Sąd Powiatowy, skoro rozstrzygnął sprawę, w której występują jednocześnie przeciwko sobie Maria W. i Antoni K. Sprawa bowiem przedstawia się, jak następuje:W dniu 23 lipca 1965 r. Maria W. złożyła zameldowanie w Komendzie Powiatowej MO w S., że w tymże dniu została uderzona przez Antoniego K., który ją ponadto obraził.Wobec przedstawienia orzeczenia sądowo-lekarskiego stwierdzającego, że u Marii W. nastąpiło naruszenie czynności narządów ciała powyżej dni dwudziestu, zostało wszczęte w dniu 1 sierpnia 1965 r. przeciwko Antoniemu K. dochodzenie o popełnienie przestępstwa z art. 236 k.k.W dniu 25 sierpnia 1965 r. wpłynęło do prokuratury z Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w S. zawiadomienie, że w czasie zajścia w dniu 23 lipca 1965 r. Maria W. dopuściła się czynnej napaści na kierownika szkoły Antoniego K. z powodu pełnienia przez niego obowiązków służbowych, a ponadto dopuściła się wobec niego zniesławienia i pomówienia, to jest czynów z art. 133 § 1, 255 § 1 i 256 § 1 k.k. Zawiadomienie to załączono do akt sprawy przeciwko Antoniemu K., a następnie dokonywano czynności dochodzeniowych na okoliczności zdarzenia z dnia 23 lipca 1965 r.Postanowieniem z dnia 29 listopada 1965 r. Prokurator Powiatowy w S., uznając, że czyny zarzucone Antoniemu K. i Marii W. kwalifikują się do ścigania z oskarżenia prywatnego, i nie znajdując podstaw do objęcia oskarżenia w trybie art. 65 k.p.k., przekazał sprawę do Sądu Powiatowego w S. w celu rozpoznania jej w trybie postępowania prywatnoskargowego. Równocześnie prokurator zarządził zawiadomienie o powyższym Antoniego K. i Marii W.Po wpłynięciu sprawy do Sądu Powiatowego sędzia wydał zarządzenie o wezwanie wyżej wymienionych jako oskarżycieli prywatnych do wpłacenia zaliczki po 200 złotych.Postanowieniem z dnia 23 marca 1966 r. Sąd Powiatowy w S. umorzył postępowanie przeciwko Antoniemu K. i Marii W. na mocy art. 3 lit. c k.p.k. motywując to tym, że wyżej wymienieni, wezwani w dniu 3 grudnia 1965 r. do uiszczenia zryczałtowanej równowartości kosztów postępowania w wysokości 200 złotych w terminie 14 dni, nie wpłacili tej sumy, a wobec tego że czyny popełnione zostały w dniu 23 lipca 1965 r., upłynął już 3-miesięczny termin przewidziany w art. 13 ustawy z dnia 2 grudnia 1960 r. (Dz. U. Nr 54, poz. 308).Orzeczenie powyższe jest merytorycznie niesłuszne.W myśl uchwały Sądu Najwyższego z dnia 25 stycznia 1962 r. VI KO 60/61 (OSN zesz. IV z 1962 r., poz. 63), w wypadku gdy o dany czyn toczy się początkowo postępowanie w trybie publicznoskargowym, termin określony w art. 13 cytowanej wyżej ustawy biegnie dla pokrzywdzonego od chwili otrzymania przez niego wiadomości, że w świetle wyników przeprowadzonego postępowania czyn stanowi przestępstwo prywatnoskargowe. W aktach brak jest dowodów, że Antoni K. i Maria W. otrzymali zawiadomienie o treści wspomnianego postanowienia prokuratora z dnia 29 listopada 1965 r. oraz że doręczono im wezwanie do uiszczenia zaliczki po 200 złotych. Poza tym wymienione postanowienie prokuratora nie zawiera wzmianki o zawiadomieniu o jego treści Prezydium PRN w S., które złożyło w trybie art. 255 § 5 k.k. oraz art. 256 § 4 k.k. wniosek o ściganie Marii W. m.in. za czyny z art. 255 § 1 i 256 § 1 k.k. Jako wnioskodawca, Prezydium PRN miało prawo odwołać się od decyzji prokuratora w trybie art. 2457 w związku z art. 2459 k.p.k.W tych warunkach, wobec wpłacenia przez Marię W. zaliczki w dniu 21 lutego 1966 r., należało przyjąć, że termin przewidziany w art. 13 ustawy z 2 grudnia 1960 r. został przez nią zachowany.Niesłuszne było również uznanie, że termin ten upłynął w stosunku do Antoniego K. wobec wspomnianych wyżej uchybień, w związku z czym nie może też mieć znaczenia fakt otrzymania przez Antoniego K. w dniu 30 marca 1966 r. odpisu zaskarżonego postanowienia.Sąd Powiatowy po otrzymaniu akt powinien więc rozpoznać merytorycznie sprawę skargi Marii W. przeciwko Antoniemu K. w trybie prywatnoskargowym oraz wyłączyć sprawę skargi Prezydium Powiatowej Rady Narodowej i przekazać prokuratorowi wraz z odpowiednimi protokołami lub ich odpisami oraz innymi dowodami celem dopełnienia czynności doręczenia Prezydium Powiatowej Rady Narodowej odpisu swego postanowienia z dnia 29 listopada 1965 r. z pouczeniem o treści art. 2457 i 2459 k.p.k. Należy w związku z tym zwrócić uwagę, iż pogląd zawarty w powołanym postanowieniu prokuratora, że art. 255 § 5 k.k. przewiduje fakultatywność "objęcia oskarżenia z urzędu" przez prokuratora z mocy art. 65 k.p.k. (w postanowieniu omyłkowo cytowano art. 65 k.k.), polega na nieporozumieniu. Tryb ścigania przestępstw na wniosek (w tym także przestępstw z art. 255 § 1 i 5 i art. 256 § 1 i 4 k.k.) normuje art. 50 k.p.k., a nie - jak błędnie powołuje prokurator w swym postanowieniu - art. 65 k.p.k.Przepis art. 255 § 5 k.k. przewiduje możliwość zgłoszenia wniosku przez władzę przełożoną urzędnika, a nie możliwość objęcia oskarżenia przez prokuratora w trybie art. 65 k.p.k. Z chwilą bowiem gdy władza przełożona zgodnie z art. 50 k.p.k. złoży do prokuratora wniosek o ściganie, sprawa toczy się z oskarżenia publicznego.Z powołanych względów Sąd Najwyższy orzekł jak w sentencji wyroku.