VI KO 8/64

Skład orzekającyPrzewodniczący: Prezes F. Wróblewski.Sędziowie: S. Kotowski (sprawozdawca), J. Zembaty.Prokurator Generalnej Prokuratury: T. Guzkiewicz.SentencjaSąd Najwyższy w sprawie Stanisławy S. oskarżonej z art. 255 § 1 k.k., po rozpoznaniu postawionego w trybie art. 390 § 1 k.p.k. przez Sąd Wojewódzki dla m. Łodzi pytania prawnego:"Czy wyrok zapadły w sprawie prywatnoskargowej, którą sąd I instancji wbrew nakazowi zawartemu w art. 4 § 1 ustawy z dnia 2 grudnia 1960 r. o sprawach z oskarżenia prywatnego (Dz. U. Nr 54, poz. 308) rozpoznał merytorycznie mimo nie usprawiedliwionego niestawiennictwa oskarżyciela prywatnego na posiedzenie pojednawcze - podlega uchyleniu przez sąd rewizyjny w trybie art. 378 § 1 lit. a) k.p.k. z jednoczesnym umorzeniem postępowania w sprawie z mocy art. 378 § 2 k.p.k.?"po wysłuchaniu wniosku Prokuratora Generalnej Prokuratury, uchwalił udzielić na powyższe pytanie prawne odpowiedzi jak wyżej.Uzasadnienie faktyczneW polskim procesie karnym obowiązuje zasada skargowości. W myśl tej zasady, wyrażonej w przepisie art. 2 § 1 k.p.k., sąd wszczyna postępowanie na żądanie uprawnionego oskarżyciela. W sprawach z oskarżenia prywatnego uprawnionym oskarżycielem jest pokrzywdzony lub prokurator, gdy objął oskarżenie w trybie art. 65 § 1 k.p.k.W niniejszej kwestii prawnej nie wymaga rozważań sytuacja, gdy prokurator objął oskarżenie w trybie art. 65 § 1 k.p.k. Pokrzywdzony w sprawach o przestępstwa ścigane z oskarżenia prywatnego może wnosić i popierać oskarżenie. Zarówno wniesienie oskarżenia, jak i popieranie wniesionego oskarżenia jest prawem pokrzywdzonego, z którego skorzystanie jest zależne od jego woli. Z tego względu procedura polska przewidziała w przepisach art. 63 i 64 k.p.k. uprawnienie dla oskarżyciela prywatnego do odstąpienia od oskarżenia.Odstąpienie oskarżyciela prywatnego od oskarżenia przed rozpoczęciem rozprawy głównej stanowi przeszkodę procesową, która uniemożliwia rozpoznanie sprawy co do jej istoty, gdyż odstąpienie od oskarżenia jest równoznaczne z cofnięciem wniosku uprawnionego oskarżyciela, na podstawie którego sąd wszczyna postępowanie.Wola odstąpienia od oskarżenia może być wyrażona przez pokrzywdzonego w sposób wyraźny, tj. przez oświadczenie o odstąpieniu od oskarżenia, albo w sposób dorozumiany, tj. przez jego nie usprawiedliwione niestawiennictwo na rozprawę. Nie usprawiedliwione niestawiennictwo oskarżyciela prywatnego na rozprawę uważa się za wyrażone w sposób dorozumiany odstąpienie od oskarżenia (art. 288 k.p.k.), co w konsekwencji powoduje umorzenie postępowania.Przepis art. 4 § 1 ustawy z dnia 2 grudnia 1960 r. (Dz. U. Nr 54, poz. 308) zgodnie z zasadą wyrażoną w przepisie art. 288 k.p.k. nakazuje nie usprawiedliwione niestawiennictwo oskarżyciela prywatnego na posiedzenie pojednawcze uznać za wyrażone w sposób dorozumiany odstąpienie od oskarżenia przed rozpoczęciem rozprawy głównej. Odstąpienie to musi zatem bezwzględnie powodować umorzenie postępowania, które dalej toczyć się nie może z braku skargi uprawnionego oskarżyciela.Jeżeli mimo nie usprawiedliwionego niestawiennictwa oskarżyciela prywatnego na posiedzenie pojednawcze sąd rozpoznał sprawę co do istoty i wydał wyrok, to w razie zaskarżenia takiego wyroku ma zastosowanie przepis art. 378 § 1 lit. a) k.p.k. Przepis ten bowiem dotyczy między innymi wypadków, w których proces toczył się pomimo braku dodatnich lub przy istnieniu ujemnych przesłanek procesowych.Stwierdzenie takiej wady postępowania powoduje w myśl przepisu art. 378 § 1 k.p.k. uchylenie zaskarżonego wyroku, a w myśl przepisu art. 378 § 2 k.p.k. - umorzenie postępowania.W każdym stadium postępowania sąd ma obowiązek zbadania, czy istnieją przesłanki dodatnie i czy nie ma przesłanek ujemnych, gdyż sąd może orzekać merytorycznie jedynie w procesie toczącym się na prawidłowych podstawach (vide orzeczenie Sądu Najwyższego ogłoszone w OSN z roku 1957 pod poz. 6).Z powyższych przyczyn Sąd Najwyższy udzielił odpowiedzi twierdzącej na pytanie prawne postawione przez Sąd Wojewódzki dla m. Łodzi, przy czym zaznaczył, że w samej sprawie uznanie niestawiennictwa oskarżycielki prywatnej na posiedzenie pojednawcze w dniu 26 sierpnia 1963 r. za nie usprawiedliwione nasuwa wątpliwości (sfera faktów) wobec pisma jej pełnomocnika z dnia 1 lipca 1963 r.