V KZ 2/22

Sygn. akt V KZ 2/22 POSTANOWIENIE Dnia 10 marca 2022 r. Sąd Najwyższy w składzie: SSN Małgorzata Wąsek-Wiaderek w sprawie P. J. , po rozpoznaniu w Izbie Karnej, na posiedzeniu w dniu 10 marca 2022 r., kwestii dopuszczalności zażalenia skazanego na postanowienie Sądu Apelacyjnego w (…) z dnia 1 grudnia 2021 r., sygn. II AKo (…) o odmowie wyznaczenia obrońcy z urzędu celem złożenia wniosku o przywrócenie terminu do wniesienia kasacji, na podstawie art. 518 k.p.k. w zw. z art. 430 § 1 k.p.k. w zw. z art. 429 § 1 k.p.k. w zw. z art. 528 § 1 pkt 2 k.p.k. p o s t a n o w i ł pozostawić zażalenie bez rozpoznania. UZASADNIENIE Pismem datowanym na 12 października 2021 r. P. J. wniósł o wyznaczenie mu obrońcy z urzędu celem złożenia wniosku o przywrócenie terminu do wniesienia kasacji. W uzasadnieniu wniosku wskazał, że w jego sprawie (III K (…) Sądu Okręgowego w P.) nie przeprowadzono wielu istotnych czynności, których przeprowadzenie miałoby wpływ na treść wyroku, jak również, że pojawiają się tego typu nowe okoliczności. Nie sprecyzował, o jakie czynności lub okoliczności chodzi. Ponadto powołał się na swoją trudną sytuację majątkową, związaną z wieloletnim przebywaniem w Zakładzie Karnym. Postanowieniem z dnia 1 grudnia 2021 r., sygn. akt II AKo (…), Sąd Apelacyjny w (…) nie uwzględnił wniosku P. J., wskazując na jego 2 bezprzedmiotowość, albowiem czynność, do której miałby być wyznaczony obrońca nie może być skuteczna. Na to postanowienie osobiste zażalenie wniósł skazany P. J.. Nie zawarł w nim zarzutów, a w opisowym uzasadnieniu podniósł, że reprezentujący go na etapie apelacyjnym obrońca zaniechał czynności związanych z wniesieniem kasacji, w konsekwencji czego bezskutecznie zwracał się o pomoc do wielu instytucji, w tym Ministra Sprawiedliwości i Rzecznika Praw Obywatelskich. Wskazał ponadto, że po wydaniu wyroku załamał się. Zakwestionował także prawidłowość wydanego wobec niego wyroku skazującego. Ostatecznie wskazał, że nie zna się na prawie, dlatego chciałby skorzystać z pomocy obrońcy. Sąd Najwyższy zważył, co następuje. W niniejszej sprawie zażalenie, jako niedopuszczalne, należało pozostawić bez rozpoznania. Zgodnie z art. 430 § 1 k.p.k. w zw. z art. 429 § 1 k.p.k., jeśli środek odwoławczy jest niedopuszczalny z mocy ustawy, sąd odwoławczy pozostawia go bez rozpoznania. Jednocześnie, zgodnie z art. 528 § 1 pkt 2 k.p.k. środek odwoławczy nie przysługuje na odmowę wyznaczenia adwokata lub radcy prawnego w celu sporządzenia kasacji. Nie jest też dopuszczalne zaskarżenia zażaleniem postanowienia sądu odwoławczego o odmowie przywrócenia terminu do wniesienia kasacji (art. 528 § 1 pkt 3 k.p.k.). Inne decyzje wydane w tzw. postępowaniu przedkasacyjnym przez sąd odwoławczy działający jako sui generis sąd pierwszej instancji lub zarządzenia prezesa tego sądu lub upoważnionego sędziego a blokujące drogę do wydania orzeczenia kasacyjnego mogą być zaskarżone zażaleniem, jednak z wyjątkami przewidzianymi w art. 528 § 1 k.p.k. (zob. J. Matras, [w:] Kodeks postępowania karnego. Komentarz, red. K. Dudka, WKP 2020, komentarz do art. 528, t. 1). Nie ma wątpliwości, że art. 528 § 1 pkt 2 k.p.k. stanowi lex specialis do art. 81 § 1a k.p.k. Nie powinno też budzić wątpliwości, że skoro z woli ustawodawcy niedopuszczalne jest wniesienia zażalenia na odmowę wyznaczenia obrońcy w celu sporządzenia kasacji, to tym bardziej niedopuszczalne jest zażalenie na odmowę wyznaczenia obrońcy na etapie bezpośrednio poprzedzającym i zmierzającym do wniesienia kasacji – tak jak w sprawie niniejszej, celem złożenia 3 wniosku o przywrócenie terminu do wniesienia kasacji. Takie wnioskowanie jest tym bardziej uprawnione, jeżeli weźmie się pod uwagę, że złożenie wniosku o przywrócenie terminu do wniesienia kasacji, inaczej niż sama czynność sporządzenia i wniesienia kasacji, nie jest objęte przymusem adwokacko-radcowskim. Zajęcie tego stanowiska nie pozbawia strony procesowej zmierzającej do wniesienia kasacji ochrony prawnej w zakresie odnoszącym się do podważania zasadności decyzji o odmowie wyznaczenia obrońcy w postępowaniu „okołokasacyjnym”. Ewentualne złożenie „osobistej” kasacji pomimo nieprzywrócenia terminu do jej wniesienia (a to właśnie w braku pomocy prawnej do złożenia wniosku o przywrócenie terminu do wniesienia kasacji skarżący upatruje naruszenia jego praw) skutkuje ostatecznie wydaniem zarządzenia o odmowie przyjęcia kasacji. Ta zaś decyzja jest już zaskarżalna (art. 530 § 3 k.p.k.), natomiast zgodnie z art. 447 § 4 k.p.k. stosowanym odpowiednio z mocy art. 528 § 2 k.p.k., w zażaleniu na to zarządzenie można podnosić zarzuty, które nie mogły stanowić przedmiotu odrębnego zażalenia z uwagi na treść art. 528 § 1 k.p.k. Sytuacji procesowej skazanego nie zmienia fakt błędnego pouczenia o zaskarżalności przedmiotowego postanowienia na podstawie art. 81 § 1a k.p.k. (k. 1547). Skutki mylnego pouczenia nie mogą prowadzić do przyznania stronie takiego uprawnienia, jakiego ustawa karna w ogóle nie przewiduje (postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 26 lutego 1999 r., V KZ 12/99). Z uwagi na powyższe należało orzec jak w części dyspozytywnej postanowienia.