V KZP 22/90

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia J. Bratoszewski. Sędziowie: H. Kwaśny (sprawozdawca), A. Michalczyk.Prokurator w Ministerstwie Sprawiedliwości: R. Stefański.SentencjaSąd Najwyższy w sprawie Andrzeja P., po rozpoznaniu przekazanego na podstawie art. 390 § 1 k.p.k. przez Sąd Wojewódzki w Katowicach - postanowieniem z dnia 21 maja 1990 r. - zagadnienia prawnego wymagającego zasadniczej wykładni ustawy:"Jak należy rozumieć zdanie ostatnie art. 91 § 1 k.k.: «jeżeli już uprzednio odbywał karę pozbawienia wolności jako karę zasadniczą», a w szczególności, czy przez «odbycie» kary należy rozumieć, że skazany odbywał ją w całości czy w części, a jeżeli w części - to w jakiej wysokości?"u c h w a l i łudzielić odpowiedzi jak wyżej.Uzasadnienie faktyczneArtykuł 91 § 1 k.k. dopuszcza możliwość warunkowego zwolnienia skazanego po odbyciu przez niego co najmniej połowy kary, jeżeli odbywał ją po raz pierwszy, oraz po dwóch trzecich kary w wypadku, gdy uprzednio odbywa karę pozbawienia wolności jako karę zasadniczą.Pierwszy wypadek, w którym może nastąpić warunkowe zwolnienie, nie nasuwa wątpliwości, drugi natomiast może je budzić, czego wyrazem jest między innymi przedstawione pytanie.Zawarte w art. 91 § 1 k.k. słowa: "jeżeli już uprzednio odbywał karę pozbawienia wolności jako karę zasadniczą", nasuwają wątpliwości co do tego, czy chodzi o karę odbytą w całości czy też do spełnienia wymagań tego przepisu wystarczy, że skazany odbywał ją obojętnie przez jak długi okres.Interpretacja gramatyczna art. 91 § 1 k.k. pozwala zarówno na twierdzenie, że przez wyrazy "odbywał karę" można rozumieć karę odbytą w całości, jak i na wnioskowanie zaprezentowane przez Departament Prokuratury Ministerstwa Sprawiedliwości, że odbywaniem kary jest "odbywanie kary zarówno w całości, jak i w części", bez względu na czas jej odbywania.Interpretacja zaproponowana we wniosku prokuratora, że odbycie przez skazanego choćby tylko części kary, i to bez względu na czas jej odbywania, stanowi kryterium uznania, że warunkowe zwolnienie skazanego może nastąpić dopiero po odbyciu przez niego dwóch trzecich kary - nie jest przekonująca.Czasownik bowiem "odbywał" odnosi się zarówno do kary odbytej w całości, jak i do kary odbywanej, ale nie odbytej; na przykład: skazany odbywał karę jednego roku pozbawienia wolności, tak jak to się wydarzyło w niniejszej sprawie, jednakże po upływie 2 miesięcy i 5 dni przestał ją odbywać, ponieważ na podstawie przepisów o amnestii została mu ona darowana w całości.Skoro użyte przez ustawodawcę w art. 91 § 1 k.k. wyrazy dopuszczają możliwość interpretacji tego przepisu zarówno na korzyść, jak i na niekorzyść oskarżonego, przeto - co wynika z istoty prawa karnego - należy uznać za poprawną taką interpretację, która jest korzystna dla skazanego.Kierując się więc zasadami logiki i ratio legis instytucji warunkowego zwolnienia, uznano, że przez "uprzednie odbywanie kary pozbawienia wolności", o którym stanowi art. 91 § 1 k.k., rozumieć należy odbycie kary w całości, jeżeli orzeczona była do 6 miesięcy, jak również odbywanie jej co najmniej przez okres 6 miesięcy, w wypadku gdy orzeczono ją w tym lub wyższym wymiarze.Odbywanie przez skazanego w całości kary orzeczonej w wymiarze od 3 do 6 miesięcy musi być zawsze ocenione jako "uprzednie odbywanie kary", w wypadku bowiem ponownego skazania nie można by twierdzić, że skazany odbywa karę "po raz pierwszy"; natomiast wtedy, gdy odbywał karę orzeczoną w wymiarze co najmniej 6 miesięcy lub wyższą, powstaje problem, jaki okres jej odbywania można uznać za "uprzednie odbywanie kary".Z tekstu ustawy wynika wprost, że nie każdy uprzedni pobyt w zakładzie karnym jest równoznaczny z "odbywaniem kary". Chodzi bowiem o odbycie kary pozbawienia wolności (a nie innej), i to jako kary zasadniczej. Skoro zaś kara zastępcza pozbawienia wolności, która może wynosić nawet 3 lata, jak również kara orzeczona przez kolegium do spraw wykroczeń nie decydują o tym, że skazanego można zwolnić dopiero po odbyciu przez niego dwóch trzecich kary, to za "uprzednie odbywanie kar" nie powinien być również uznawany krótkoterminowy pobyt w zakładzie karnym (np. pięciodniowy) stanowiący odbywanie kary zasadniczej orzeczonej powyżej 6 miesięcy, gdyż taki skrajny pogląd prowadziłby do efektów nie zamierzonych przez ustawodawcę i nie dałby się niczym uzasadnić.Pomocny do rozwiązania tego problemu może być natomiast art. 91 § 5 k.k. Wprawdzie przepis ten nie odnosi się bezpośrednio do problematyki poruszonej w pytaniu, niemniej jednak z uwagi na to, że znajduje się on w rozdziale XII kodeksu karnego pt. "Warunkowe przedterminowe zwolnienie", szukanie w nim analogii do rozstrzygnięcia problemu przedstawionego w pytaniu jest w pełni zasadne.Do udzielenia skazanemu warunkowego zwolnienia konieczne są do spełnienia dwie podstawowe przesłanki: po pierwsze - pozytywna prognoza, że sprawca będzie przestrzegał porządku prawnego, a w szczególności nie popełni nowego przestępstwa, a po drugie - odbycie przez niego pewnego minimum kary. To podstawowe minimum kary, od którego zależy warunkowe zwolnienie, określa § 5 art. 91 k.k. Przepis ten - w przeciwieństwie np. do terminów przewidzianych w § 1 i 2 tego artykułu - ma charakter podstawowy, gdyż dopiero po odbyciu przez skazanego 6 miesięcy kary otwiera możliwość zwolnienia go po odbyciu np. jednej trzeciej, połowy lub innej części kary.Statuowanie co najmniej sześciomiesięcznego okresu odbycia kary, jako warunku uzależniającego możliwość udzielenia któremukolwiek spośród kręgu skazanych przedterminowego zwolnienia z odbycia reszty kary, świadczy o tym, że dopiero ten okres uznał ustawodawca za oznaczający możliwość osiągnięcia efektów resocjalizacyjnych.Przenosząc to stwierdzenie na grunt rozważanego zagadnienia, a mianowicie rozważając problem, po odbyciu jakiej części kary (orzeczonej w wymiarze 6 lub więcej miesięcy) skazany nie mógłby korzystać z uprzywilejowanego kryterium odbycia co najmniej połowy nowo odbywanej kary dla uzyskania warunkowego zwolnienia (a to wskutek uznania, że uprzednio "odbywał" już karę), Sąd Najwyższy uznał, że również w tym wypadku należy przyjąć okres 6 miesięcy uprzedniego odbywania kary jako ten okres, który świadczy o zaprzepaszczeniu efektów resocjalizacyjnych.Skoro bowiem ratio legis zróżnicowania w art. 91 § 1 k.k. kryteriów uzyskiwania uprawnień do warunkowego przedterminowego zwolnienia przez przyjęcie obostrzeń co do skazanego, który uprzednio odbywał karę pozbawienia wolności, polega nie na tym, że w ogóle - choćby w najkrótszym okresie - zetknął się z zakładem karnym, lecz na tym, że mimo podjętych wobec niego zabiegów resocjalizacyjnych okazał się niepodatny na nie i popełnił nowe przestępstwo, to za kryterium czasowe, od którego zależy możliwość warunkowego zwolnienia go po odbyciu połowy lub dwóch trzecich kary, należy - zdaniem Sądu Najwyższego - uznać właśnie także okres 6 miesięcy uprzedniego odbywania kary, jeżeli była ona wymierzona co najmniej w tym lub wyższym wymiarze.Reasumując te wywody, Sąd Najwyższy orzekł jak na wstępie.