V KZP 25/89

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia W. Ochman. Sędziowie: J. Gacek (sprawozdawca), S. Kaliński, M. Mizio, L. Nowak (współsprawozdawca), M. Szczepański, F. Tarnowski.Prokurator Prokuratury Generalnej: H. Minarczuk - z udziałem Pierwszego Zastępcy Ministra Sprawiedliwości: A. Strzembosza.SentencjaSąd Najwyższy po rozpoznaniu wniosku Ministra Sprawiedliwości z dnia 26 lipca 1989 r. złożonego na podstawie art. 18 ust. 2 ustawy z dnia 20 września 1984 r. o Sądzie Najwyższym (Dz. U. Nr 45, poz. 241 z późn. zm.) - skierowanego przez Pierwszego Prezesa Sądu Najwyższego do rozpoznania przez skład siedmiu sędziów - o wyjaśnienie następującego zagadnienia prawnego:"Czy w sytuacji określonej w art. 91 § 1 (zdanie pierwsze) ustawy z dnia 26 października 1982 r. o postępowaniu w sprawach nieletnich (Dz. U. Nr 35, poz. 228) przeprowadzenie postępowania wyjaśniającego w celu ustalenia, czy nieletni popełnił czyn karalny, należy do sędziego rodzinnego, czy też do dyrektora zakładu poprawczego: jeżeli do sędziego rodzinnego - to w jakim stadium postępowania powinien on sprawę przekazać dyrektorowi zakładu poprawczego i w jaki to powinien uczynić sposób; jeżeli do dyrektora zakładu poprawczego - to czy działa on w tym wypadku na podstawie przepisów ustawy o postępowaniu w sprawach nieletnich, czy na podstawie przepisów ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - kodeks postępowania administracyjnego, czy też innych przepisów prawnych?"uchwalił udzielić odpowiedzi jak wyżej.Uzasadnienie faktyczneUstawa o postępowaniu w sprawach nieletnich w art. 15 ustala zasadę właściwości sądu rodzinnego do prowadzenia postępowania wobec nieletnich, z wyjątkami w niej przewidzianymi.Między innymi taki wyjątek określony jest w art. 91 § 1 (zdanie pierwsze). Przewiduje on, że sprawę wychowanka zakładu poprawczego, który popełnił czyn karalny przed ukończeniem 17 lat życia, rozpoznaje dyrektor zakładu w trybie dyscyplinarnym.Powołana ustawa jednak nie reguluje trybu postępowania dyscyplinarnego. W tym zakresie obowiązuje rozporządzenie Ministra Sprawiedliwości z dnia 7 maja 1983 r. w sprawie organizacji i zasad pobytu nieletnich w zakładach poprawczych (Dz. U. Nr 26, poz. 126), które zgodnie z § 30 ust. 1 stanowi, że wychowanek zakładu poprawczego podlega karze dyscyplinarnej, gdy "dopuścił się naruszenia regulaminu". Dopuszczenie się czynu karalnego jest oczywiście czymś więcej niż tylko naruszeniem regulaminu. Jednakże podstawę do stosowania trybu dyscyplinarnego w takich wypadkach daje art. 91 § 1 (zdanie pierwsze) ustawy, który rozciąga tryb dyscyplinarny także i na czyny karalne. Dyrektor zakładu poprawczego postępowanie o takie czyny przeprowadza w trybie dyscyplinarnym. Konsekwencją ustawowego upoważnienia dyrektora zakładu poprawczego do objęcia trybem dyscyplinarnym - obok spraw o naruszenie regulaminu zakładu - czynów karalnych popełnionych przez wychowanków jest stosowanie przez dyrektora w omawianym zakresie przepisów rozdziału 4 wymienionego rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości. Z paragrafu 32 ust. 1 cyt. rozporządzenia wynika, że w sprawie ukarania dyscyplinarnego przeprowadza się postępowanie wyjaśniające. Zestawienie zaś tego przepisu z treścią § 31 ust. 1 daje podstawę do twierdzenia, że przeprowadzenie całości postępowania dyscyplinarnego, począwszy od postępowania wyjaśniającego aż do wydania decyzji o ukaraniu, należy do kompetencji dyrektora zakładu poprawczego.Za takim rozwiązaniem tej kwestii pośrednio przemawia treść art. 91 § 2 u.p.n. Z przepisu tego wynika, że sędzia rodzinny pełni w omawianym zakresie funkcję instancji odwoławczej, rozpoznaje bowiem zażalenie wychowanka na decyzję dyrektora zakładu o dyscyplinarnym ukaraniu. Z tego też powodu postępowanie wyjaśniające poprzedzające decyzję o ukaraniu jako stadium postępowania dyscyplinarnego nie może leżeć w kompetencji organu (sędziego rodzinnego) mającego uprawnienia do rozpoznania zażalenia od decyzji dyscyplinarnej. Oznaczałoby to, że zażalenie na decyzję dyrektora zakładu rozpoznaje ten, kto w wyniku postępowania wyjaśniającego ustalił popełnienie czynu karalnego i sprawę skierował do dyrektora w celu ukarania wychowanka zakładu.Ani przepisy ustawy, ani przepisy wymienionego rozporządzenia nie stwarzają podstawy do przyjęcia tego rodzaju ograniczeń kompetencji dyscyplinarnych dyrektora zakładu. Ograniczenia te są ściśle wymienione w art. 91 § 1 (zdanie drugie) ustawy i w § 31 ust. 2 rozporządzenia.Wreszcie gramatyczna wykładnia art. 91 § 1 (zdanie pierwsze) omawianej ustawy ("rozpoznaje w trybie dyscyplinarnym") oznacza, że dyrektor ustala, czy czyn karalny wydarzył się, jakie są jego ustawowe znamiona, a następnie decyduje o ukaraniu albo o odstąpieniu od wymierzenia lub wykonania kary dyscyplinarnej (§ 32 ust. 4 rozporządzenia). Uznanie, że uprawnienia dyrektora zakładu ograniczają się tylko do karania, nie zaś do przeprowadzenia postępowania wyjaśniającego, musiałoby wynikać wprost z ustawy.Reasumując należy stwierdzić, że postępowanie wyjaśniające, będące integralną częścią postępowania dyscyplinarnego w sprawach o czyny karalne wychowanków, o których mowa w art. 90 § 1 (zdanie pierwsze) ustawy o postępowaniu w sprawach nieletnich, przeprowadza dyrektor zakładu poprawczego - zgodnie z przepisami rozdziału 4 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 7 maja 1983 r. w sprawie organizacji i zasad pobytu nieletnich w zakładach poprawczych (Dz. U. Nr 26, poz. 126).