V KZP 34/89

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia J. Bratoszewski. Sędziowie: S. Kaliński (sprawozdawca), M. Szczepański.Prokurator Prokuratury Generalnej: H. Minarczuk.SentencjaSąd Najwyższy w sprawie Wiesława B., skazanego z art. 205 § 1 k.k., po rozpoznaniu przekazanego - na podstawie art. 390 § 1 k.p.k. - przez Sąd Wojewódzki w Rzeszowie - postanowieniem z dnia 22 grudnia 1989 r. - zagadnienia prawnego wymagającego zasadniczej wykładni ustawy:"Czy orzeczona obok kary pozbawienia wolności kara grzywny ulega darowaniu w wypadku warunkowego zawieszenia wykonania orzeczonej kary pozbawienia wolności" - na podstawie art. 2 ust. 1 ustawy z dnia 7 grudnia 1989 r. o amnestii (Dz. U. Nr 64, poz. 390)uchwalił udzielić odpowiedzi jak wyżej.Uzasadnienie faktyczneUdzielenie odpowiedzi na wątpliwości zawarte w pytaniu prawnym wymaga uprzedniego rozważenia, czy wymieniona w nim kara grzywny w ogóle podlega przepisom o amnestii, a jeśli tak - to w jakim zakresie.Rozważając tę kwestię, zwrócić należy uwagę na treść art. 1 ust. 1 ustawy z dnia 7 grudnia 1989 r. o amnestii (Dz. U. Nr 64, poz. 390), który stanowi, że w sprawach o przestępstwa i przestępstwa skarbowe postępowanie karne podlega umorzeniu, jeżeli z okoliczności sprawy wynika, iż kara pozbawienia wolności za przestępstwo umyślne nie przekracza 2 lat, a za przestępstwo nieumyślne - 3 lat. Skoro przewidywany wymiar kary pozbawienia wolności stanowi jedyny warunek dopuszczalności umorzenia postępowania karnego w sprawach o umyślne przestępstwa skarbowe, które z reguły zagrożone są łącznie karą pozbawienia wolności i karą grzywny, oznacza to, że warunek ten ma takie samo znaczenie w odniesieniu do innych przestępstw, za które obok kary pozbawienia wolności należałoby wymierzyć karę grzywny na podstawie art. 36 § 3 k.k. lub innych przepisów przewidujących kumulatywne zagrożenie karą pozbawienia wolności i karą grzywny. Treść zatem art. 1 ust. 1 ustawy o amnestii upoważnia do stwierdzenia, że obligatoryjna kara grzywny grożąca obok kary pozbawienia wolności nie stanowi przeszkody do umorzenia postępowania karnego, jeżeli zachodzą warunki określone w art. 1 ust. 1 cyt. ustawy.Przewidziane w art. 2 ust. 1 tej ustawy warunkowe zawieszenie wykonania kary pozbawienia wolności prawomocnie orzeczonej za przestępstwa umyślne w wymiarze do lat 2 i za przestępstwa nieumyślne w wymiarze do 3 lat połączone zostało z zakazem orzekania grzywny na podstawie art. 75 § 1 k.k., natomiast skrócenie o połowę oznaczonego w prawomocnym wyroku okresu próby skutkuje darowanie orzeczonej na podstawie art. 75 § 1 k.k. grzywny nie wykonanej w całości lub w części (art. 3 ustawy).Chociaż przepisy te nie zawierają unormowania w zakresie grzywien - obok kary pozbawienia wolności - za przestępstwa określone w art. 2 ust. 1 ustawy o amnestii prawomocnie orzeczonych na innej podstawie niż art. 75 § 1 k.k., to treść ich, w zestawieniu z brzmieniem art. 1 ust. 1, wskazuje na wolę ustawodawcy zrezygnowania z wszelkich grzywien orzeczonych za te przestępstwa obok kary pozbawienia wolności, w przeciwieństwie do grzywien orzeczonych obok surowszych kar pozbawienia wolności, kiedy to przewidziano złagodzenie grzywien o połowę (art. 5 ust. 2 ustawy o amnestii).Uregulowanie w tej ustawie kwestii grzywien orzeczonych na podstawie art. 75 § 1 k.k. za przestępstwa wymienione w niej w art. 2 ust. 1 wcale nie oznacza celowego pominięcia grzywien orzeczonych za te przestępstwa na innej podstawie prawnej. Przyjąć należy, że uregulowanie takie wiąże się z wprowadzeniem nie znanego dotąd "amnestyjnego" zawieszenia wykonania tej kary lub skrócenia okresu próby oznaczonego w wyroku. Spowodowało to konieczność uregulowania nie tylko kwestii grzywien mających ścisły związek z warunkowym zawieszeniem kary pozbawienia wolności, ale także uregulowania innych wiążących się z tym problemów, jak zobowiązanie do naprawienia szkody, uzależnienie zawieszenia wykonania kary od poręczenia i zarządzenia wykonania kary.Podkreślenia wymaga również to, że do grzywien orzeczonych obok kary pozbawienia wolności za przestępstwa określone w art. 2 ust. 1 ustawy o amnestii nie może mieć zastosowania art. 5 ust. 2 tej ustawy, przewidziane w nim bowiem łagodzenie odnosi się wyłącznie do przestępstw, za które wymierzono kary surowsze niż określone w art. 2 ust. 1.Przepis o łagodzeniu grzywien nie ma samodzielnego bytu, lecz stanowi integralną część art. 5 ustawy i nie może mieć zastosowania do innych sytuacji niż w nim określone.Za słusznością tego poglądu przemawia nie tylko systematyka ustawowa, ale także treść ust. 3 art. 5 ustawy, w którym wyraźnie jako nierozerwalną całość potraktowano unormowanie zawarte w ust. 1 i w ust. 2 art. 5.Z punktu widzenia omawianego problemu ma więc istotne znaczenie art. 4 ust. 1 ustawy o amnestii, w którym - oprócz darowania kary ograniczenia wolności - przewidziano darowanie grzywny nie wykonanej w całości lub w części. Pojęcie "grzywny", zawarte w tym przepisie, wobec braku jakichkolwiek ograniczeń co do jego zakresu odnieść należy nie tylko do grzywien "samoistnych", ale także do grzywien za przestępstwa wymienione w art. 2 ust. 1 ustawy, orzeczonych obok kary pozbawienia wolności na podstawie art. 36 § 3 lub 4 k.k. albo przepisów szczególnych przewidujących kumulatywne zagrożenie.Odmienny pogląd pozostawałby w sprzeczności ze wspomnianą już intencją ustawodawcy zrezygnowania z grzywien za przestępstwa o stosunkowo niewielkim stopniu społecznego niebezpieczeństwa, a czasem prowadziłby do sytuacji paradoksalnej. W wypadku, gdy przestępstwo zagrożone jest kumulatywnie karą ograniczenia wolności i karą grzywny (np. art. 121 u.k.s.), darowaniu podlegałaby tylko kara ograniczenia wolności, a poza zasięgiem amnestii pozostawałaby kara łagodniejszego rodzaju, jaką niewątpliwie jest kara grzywny.