VI KO 12/60

Skład orzekającyPrzewodniczący: Prezes Z. Opuszyński. Sędziowie: K. Dobesz (sprawozdawca), A. Bachrach (współsprawozdawca), A. Pyszkowski, J. Dziowgo, J. Zembaty, M. Dźbikowski. Prokurator: H. Rajzman.SentencjaSąd Najwyższy w sprawie Franciszka B. i innych, oskarżonych z art. 1 § 3 lit. c) dekretu z dnia 4 marca 1953 r. (Dz. U. Nr 17, poz. 68), po wysłuchaniu wniosku Prokuratora, uchwalił przedstawiona w trybie art. 390 § 1 k.p.k. przez Sąd Najwyższy w składzie trzech sędziów kwestię prawną wymagającą zasadniczej wykładni ustawy:"Czy na postanowienie sądu wydane w trybie art. 251 k.p.k. w przedmiocie uzupełnienia śledztwa służy zażalenie?"rozstrzygnąć jak wyżej.Uzasadnienie faktyczneZ porównania treści art. 251 § 1 lit. d) i § 2 k.p.k. z treścią art. 305 k.p.k. wynika, że oba te przepisy normują identyczną sytuację sądu, że cel obu tych przepisów jest jednakowy oraz że łączy je wspólna myśl ustawodawcy (jedna ratio legis). Dlatego więc art. 251 § 1 lit. d) i § 2 k.p.c. należy interpretować łącznie z art. 305 k.p.k.Różnica między tymi przepisami polega jedynie na tym, że każde z tych postanowień wydaje sąd w innym stadium postępowania. Podczas gdy art. 251 § 1 lit. d) i § 2 k.p.k. ma zastosowanie w stadium postępowania przygotowawczego do rozprawy głównej, to przepis art. 305 k.p.k. ma zastosowanie na rozprawie; jednakże cel obu tych przepisów jest jednakowy. Celem zwrotu akt oskarżycielowi publicznemu jest bowiem konieczność uzupełnienia śledztwa lub dochodzenia.Przepis art. 251 § 1 lit. d) k.p.k. nie określa, kiedy zachodzi konieczność uzupełnienia śledztwa lub dochodzenia. Przepis ten daje tylko prezesowi sądu prawo wniesienia sprawy na posiedzenie niejawne wtedy, gdy dojdzie on do przekonania, że zachodzi konieczność uzupełnienia śledztwa lub dochodzenia; ostateczna decyzja w tym względzie należy do sądu, który wydaje postanowienie na posiedzeniu niejawnym. Należy tu więc sięgnąć do przepisu art. 305 k.p.k., który jest niejako rozwinięciem i uzupełnieniem treści przepisu art. 251 § 1 lit. d) k.p.k. i który już w sposób wyraźny podaje, iż sąd zwraca akta oskarżycielowi publicznemu wówczas, gdy się okaże, że zachodzą istotne braki w przeprowadzeniu śledztwa lub dochodzenia, których na rozprawie uzupełnić nie można, i wskazuje zarazem, w jakim kierunku powinno ono być uzupełnione.A zatem postanowienie wydane zarówno na podstawie art. 251 § 1 lit. d) i § 2 k.p.k., jak i na podstawie art. 303 k.p.k. musi zawierać uzasadnienie, gdyż tylko ono umożliwia skontrolowanie słuszności przekazania. O słuszności tego przekazania będzie można mówić wówczas, gdy sąd w swoim postanowieniu wykaże, że śledztwo lub dochodzenie ma istotne braki, tj. takie, bez uzupełnienia których nie można wydać wyroku i które zarazem nie dadzą się uzupełnić na rozprawie.Nie byłoby słuszne twierdzenie, że sąd dopiero na rozprawie, w toku przewodu sądowego może stwierdzić, iż zachodzą istotne braki w śledztwie lub dochodzeniu, ponieważ braki takie mogą się uwidocznić w sposób wyraźny już w postępowaniu przygotowawczym do rozprawy głównej. Do takich braków należy zaliczyć pominięcie w śledztwie dokonania niektórych czynności procesowych (np. niedopełnienie końcowego przesłuchania podejrzanego) albo nieprzeprowadzenie niektórych dowodów (np. nieprzeprowadzenie sekcji zwłok w sprawie o zabójstwo i niezbadanie przyczyny śmierci) albo też dokonanie wprawdzie czynności procesowych, ale niezgodnie z przepisami prawa.Jeżeli więc braki takie dostrzeże sąd na posiedzeniu niejawnym, to powinien akta sprawy jeszcze przed rozprawą zwrócić - na podstawie art. 251 § 1 lit. d) i § 2 k.p.k. - oskarżycielowi publicznemu celem uzupełnienia śledztwa, gdyż przekazanie w takich wypadkach akt do uzupełnienia śledztwa dopiero na rozprawie byłoby niepotrzebnym przewlekaniem sprawy. Jeżeli natomiast braki te zostaną stwierdzone dopiero na rozprawie, to wówczas należy zastosować art. 305 k.p.k.Jak z powyższego wynika, między zwrotem akt sprawy do uzupełnienia śledztwa lub dochodzenia w trybie art. 251 § 1 lit. d) i § 2 k.p.k. a takim samym zwrotem w trybie art. 305 k.p.k. nie ma zasadniczej różnicy. Zarówno w jednym, jak i drugim wypadku oskarżyciel publiczny powinien uzupełnić śledztwo w kierunkach określonych w postanowieniu sądu.W tym rozumieniu oba rodzaje postanowienia sądu są odmową wydania wyroku w sprawie wszczętej na podstawie danego aktu oskarżenia, wobec czego należy je traktować jako postanowienia zamykające drogę do wydania wyroku w myśl art. 353 § 1 k.p.k., a więc tym samym jako postanowienia zaskarżalne w trybie zażalenia.Okoliczność, że nowela do kodeksu postępowania karnego z dnia 28 marca 1958 r. (Dz. U. Nr 18, poz. 76) wprowadziła wyraźny przepis art. 305 § 3 k.p.k., który mówi o zaskarżalności postanowienia sądu wydanego na podstawie tego przepisu, nie może podważać słuszności tezy, że zażalenie przysługuje również na postanowienie wydane w trybie art. 251 § 1 lit. a) i § 2 k.p.k. Dodanie bowiem owego wyraźnego przepisu, tj. art. 305 § 3 k.p.k., stanowi jedynie formułę interpretacyjną ze strony ustawodawcy, nie zmieniającą podstawy zaskarżalności tych postanowień, jaką pozostaje nadal ich konkretna treść nadająca im charakter postanowień, które - jak to wykazano wyżej - zamykają drogę do wydania wyroku w danym postępowaniu sądowym.Twierdząca odpowiedź na postawione pytanie przez Sąd Najwyższy w składzie trzech sędziów znajduje uzasadnienie w treści uchwały Całej Izby Karnej Sądu Najwyższego z dnia 13 lutego 1953 r. I KO 10/58 oraz w szeregu orzeczeń Sądu Najwyższego, a zwłaszcza w wyroku z dnia 14 lutego 1959 r. V K 220/59.Z tych powodów Sąd Najwyższy na postawione pytanie udzielił odpowiedzi jak w sentencji uchwały.