I KO 10/58

Skład orzekającyPrzewodniczący: Prezes S. Kurowski. Sędziowie: A. Bachrach, K. Bzowski M. Budzianowski, M. Barciszewski, Z. Chełmicki, K. Cukierski, S. Dąbrowski, W. Dąbrowski, M. Dobromęski, J. Dorsz, J. Dziowgo, M. Dźbikowski, M. Fic, T. Gdowski, A. Górski, A. Janowski, A. Kafarski, S. Kalinowski, T. Krokosz, R. Kryże, Z. Kubec, H. Kempisty, J. Majewski, Z. Nyczaj, W. Ostrowski, M. Paluch (sprawozdawca), J. Potępa, A. Poźniczek, A. Pyszkowski, T. Rek, F. Korzeń, M. Szerer, K. Wagner (współsprawozdawca), J. Zembaty. Zastępca Generalnego Prokuratora PRL M. Mazur i prokurator H. Rajzman.SentencjaSąd Najwyższy na posiedzeniu niejawnym w składzie Całej Izby Karnej, po rozpoznaniu wniosku Prezesa Izby Karnej Sądu Najwyższego z dnia 23 stycznia 1958 r. zgłoszonego w trybie art. 26 u.s.p. o wyjaśnienie następującej kwestii prawnej:"Czy na postanowienie sądu wydane na podstawie art. 305 § 1 k.p.k. o zwrocie akt oskarżycielowi publicznemu celem uzupełnienia śledztwa lub dochodzenia służy zażalenie?"i po wysłuchaniu wniosku Zastępcy Prokuratora Generalnego PRL M. Mazura i Prokuratora H. Rajzmanauchwalił jak wyżej.Uzasadnienie faktyczneJak wynika z dotychczas reprezentowanego przez Sąd Najwyższy stanowiska opartego na wykładni gramatycznej art. 305 § 1 k.p.k., sąd może zwrócić akta oskarżycielowi publicznemu celem uzupełnienia śledztwa tylko wówczas, gdy na rozprawie okaże się, że zachodzą istotne braki w przeprowadzeniu śledztwa lub dochodzenia, a braków tych na rozprawie sądowej uzupełnić nie można.Sąd przekazując akta sprawy oskarżycielowi publicznemu, wskazuje równocześnie, w jakim kierunku śledztwo lub dochodzenie ma być uzupełnione. Oskarżyciel publiczny, po otrzymaniu z sądu akt sprawy, ma obowiązek uzupełnić śledztwo lub dochodzenie we wskazanym kierunku, po czym bądź składa nowy akt oskarżenia, bądź też umarza sprawę (art. 305 § 2 k.p.k.).Wynika stąd, że:1)postępowanie sądowe wszczęte na podstawie pierwotnego aktu oskarżenia zostaje ostatecznie zakończone postanowieniem o zwróceniu akt oskarżycielowi celem uzupełnienia śledztwa lub dochodzenia,2)pomiędzy pierwotnym aktem oskarżenia a mającym zapaść w przyszłości wyrokiem rozstrzygającym o słuszności zarzutów tego aktu wyrasta przeszkoda formalna, która zamyka drogę do wydania wyroku, i to nie tylko w danym postępowaniu sądowym, ale w ogóle, albowiem pierwotny akt oskarżenia zostaje jako wniosek uprawnionego oskarżyciela zupełnie przekreślony i nie może być na jego podstawie wszczęte nowe postępowanie sądowe,3)postanowienie z art. 305 § 1 k.p.k. jest zaskarżalne w trybie art. 353 § 1 k.p.k., zamyka bowiem całkowicie drogę do rozstrzygnięcia wyrokiem zarzutów tego aktu oskarżenia, który spowodował zawisłość sporu, jak również zamyka drogę do wydania wyroku w tym sporze.Za słusznością powyższego stanowiska przemawia również i to, że postanowienie o uzupełnieniu śledztwa czy dochodzenia przewidziane w art. 251 § 2 k.p.k. jest zaskarżalne, gdyż postanowienie wydane w tym trybie, jako odmowa przyjęcia aktu oskarżenia, zamyka drogę do wydania wyroku, na postanowienie więc takie stosownie do art. 353 § 1 k.p.k. stronom przysługuje zażalenie. Skoro postanowienie z art. 305 § 1 k.p.k. jest analogiczne, a różnica zachodzi tylko co do czasu i stadium postępowania sądowego, przy czym skutki postanowienia z art. 305 § 1 k.p.k. są dalej idące, albowiem całkowicie przekreślają akt oskarżenia, czego o postanowieniu z art. 251 § 2 k.p.k. powiedzieć nie można - to niekonsekwencją byłoby uznanie, że postanowienie z art. 305 § 1 k.p.k. zaskarżeniu nie ulega.Ponadto za powyższym przemawia również i to, że zadaniem sądu jest poprzez przewód sądowy wykrycie prawdy na podstawie wniesionego aktu oskarżenia, który z chwilą jego wpłynięcia do sądu zawiązuje stosunek karnoprocesowy pomiędzy sądem a stronami (prokuratorem i oskarżonym).Postanowienie wydane na podstawie art. 305 k.p.k. niweczy ten stosunek karnoprocesowy i odbiera stronom wszystkie przysługujące im w postępowaniu sądowym uprawnienia, a zarazem pozbawia je możności uzyskania sądowego rozstrzygnięcia zarzutów zawartych we wniesionym już akcie oskarżenia. Odmowa sądu wydania wyroku (tak bowiem należy rozumieć postanowienie sądu w myśl art. 305 k.p.k.) nie może pozbawiać stron prawa odwoływania się do wyższej instancji w drodze zażalenia.Nie zmienia powyższego rozumowania okoliczność, że ewentualne wniesienie nowego aktu oskarżenia może spowodować wszczęcie nowego postępowania sądowego. Postępowanie odwoławcze jest fragmentem postępowania w określonej sprawie zawisłej przed sądem i dotyczyć może tylko tych orzeczeń, które w sprawie tej zapadają. Orzeczenia te podlegają ocenie pod kątem widzenia skutków procesowych, jakie rodzą dla danej sprawy. Zatem słowa "zamykające drogę do wydania wyroku" użyte przez ustawodawcę w art. 353 § 1 k.p.k. oznaczają, że postanowienie jest zaskarżalne wówczas, gdy zamyka drogę do wydania wyroku w danej konkretnej sprawie, przy czym takie zamknięcie drogi nie musi łączyć się z powstaniem ujemnej przesłanki procesowej w postaci zarzutu rei iudicatae.Za powyższym przemawia również dotychczasowa praktyka sądowa, która poszła w kierunku dopuszczalności zażalenia na postanowienia sądu o przekazaniu w myśl art. 305 k.p.k. akt sprawy z aktem oskarżenia prokuratorowi do uzupełnienia śledztwa lub dochodzenia.Stanowisko o dopuszczalności zażalenia na postanowienia wydane w trybie art. 305 k.p.k. zajął Sąd Najwyższy między innymi w orzeczeniach:1)z dnia 12 kwietnia 1954 r., sygn. III KZ 41/4/53 (OSN nr 60, zesz. III z 1954 r.);2)z dnia 21 czerwca 1954 r., sygn. II KO 56/54 (OSN nr 68, zesz. IV z 1954 r.);3)z dnia 17 listopada 1956 r., sygn. II KZ 140/56 (OSN nr 22, zesz. II z 1957 r.).Skoro zatem ze stanowiska czysto prawniczego i ze stanowiska opartego na poważnych względach natury praktycznej wynika, że postanowienie wydane na podstawie art. 305 § 1 k.p.k. zamyka drogę do wydania wyroku, albowiem przerywa zawarty na podstawie wniesionego aktu oskarżenia stosunek karnoprocesowy między sądem a stronami, to słuszne jest stanowisko, że na takie postanowienie zgodnie z art. 353 § 1 k.p.k. służy zażalenie.Z powyższych więc względów należało na postawione pytanie udzielić odpowiedzi jak w konkluzji uchwały.