VI KO 13/63

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia T. Majewski.Sędziowie: W. Dąbrowski, Z. Kubec (sprawozdawca), S. Kotowski, T. Krokosz, J, Matysiak, M. Paluch.Prokurator Generalnej Prokuratury: T. Guzkiewicz,SentencjaSąd Najwyższy w sprawie Zdzisława S. oskarżonego z art. 1 § 1 ustawy z dnia 18 czerwca 1959 r., po rozpoznaniu przedstawionej w trybie art. 390 k.p.k. przez Sąd Wojewódzki w Bydgoszczy do rozstrzygnięcia Sądowi Najwyższemu, a następnie przez skład zwykły tegoż Sądu składowi powiększonemu, kwestii prawnej wymagającej zasadniczej wykładni ustawy, a mianowicie:"Czy kupujący, który przed zapłaceniem całej należności rozporządził rzeczą ruchomą nabytą przez niego na raty w jednostce handlu uspołecznionego, odpowiada również karnie i w jakim zakresie w wypadku, gdy transakcja kupna-sprzedaży była finansowana przez przedsiębiorstwo ORS, które w umowie z nabywcą (promesie kredytowej) zastrzegło sobie, że do czasu uregulowania całej należności z umowy nie ma on prawa dysponować zakupionym towarem odpłatnie ani nieodpłatnie, ani też obciążać go zastawem?"postanowił przedstawioną kwestię rozstrzygnąć jak wyżej.Uzasadnienie faktyczneInstytucja "Obsługa Ratalnej Sprzedaży", mająca na celu ułatwienie ludziom pracy zaopatrywanie się w przedmioty przemysłowe niezbędne do codziennego życia lub ułatwiające to życie, jest niekiedy wykorzystywana przez elementy przestępcze w celu zagarnięcia mienia społecznego.Gdy np. kupujący na raty w jednostce handlu uspołecznionego przy pomocy kredytowej ORS-u zawiera umowę w tym celu, aby dzięki niej wejść w posiadanie wartościowych ruchomości, których się natychmiast pozbywa, a zarazem uchyla się od zapłaty należności - to w takim działaniu, co należy już do dziedziny ustaleń faktycznych, mieszczą się znamiona wyłudzenia mienia społecznego (ustawa z dnia 18 lipca 1959 r. - Dz. U. Nr 36, poz. 228).Analogicznie przedstawia się sytuacja, gdy u osoby, która kupuje rzecz ruchomą na raty w jednostce handlu uspołecznionego przy pomocy kredytowej przedsiębiorstwa "Obsługa Ratalnej Sprzedaży", zamiar zagarnięcia zrodził się dopiero w toku spłacania należności, a przed całkowitym jej uiszczeniem.W takiej sytuacji, przy obliczaniu wartości zagarniętej rzeczy, należy od jej ceny wymienionej w umowie potrącić uiszczoną już za nią część należności.Należy stwierdzić, że dla oceny zamiaru zagarnięcia mienia społecznego, co stanowi nieodzowny warunek odpowiedzialności za to przestępstwo, nie może mieć decydującego znaczenia treść zawartej umowy, a w szczególności, czy wyraźnie w niej zastrzeżono, iż własność zakupionego towaru przechodzi na nabywającego dopiero z chwilą dokonania całkowitej zapłaty, czy też zastrzeżono jedynie, że do czasu uiszczenia całej należności z umowy nie ma on prawa dysponowania zakupionym towarem - ani odpłatnie, ani nieodpłatnie - oraz obciążania go zastawem.Zauważyć wreszcie wypada, że nawet przy wyraźnym zastrzeżeniu w umowie o przejściu własności zakupionego towaru na nabywającego dopiero z chwilą dokonania całkowitej zapłaty fakt rozporządzenia rzeczą przez nabywcę przed uiszczeniem całej należności, gdy własność tej rzeczy jeszcze nań nie przeszła, nie może sam przez się uzasadniać przyjęcia zamiaru zagarnięcia, jeśli działaniu temu nie towarzyszą inne jeszcze przejawy mogące wskazywać na taki zamiar, a w szczególności uchylanie się od spłacania rat.Kwestia, czy nabywający rzecz na raty dopuścił się jej zagarnięcia, czy też nie, nie może więc zależeć od takiego czy innego sformułowania umowy, decyduje bowiem o tym zamiar nabywającego, a to należy już do dziedziny ustaleń faktycznych.