VI KO 25/63

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia T. Majewski.Sędziowie: T. Krokosz (sprawozdawca), L. Chmielewski (współsprawozdawca).Prokurator Generalnej Prokuratury: H. Rajzman.SentencjaSąd Najwyższy w sprawie Juliana N. oskarżonego z art. 148 § 1 k.k., po rozpoznaniu przedstawionej przez Sąd Wojewódzki w Białymstoku - w trybie art. 390 § 1 k.p.k. - kwestii prawnej wymagającej zasadniczej wykładni ustawy:"Czy do zastosowania art. 26 k.k. wystarczy, gdy czyn, do którego urzeczywistnienia zmierza podżegacz, jest przestępstwem po stronie podżegacza, ale nie jest przestępstwem po stronie podżeganego, zarówno podmiotowo, jak i przedmiotowo, oraz czy adwokat jako obrońca w sprawie karnej działa w granicach swoich uprawnień określonych w art. 49 prawa o ustroju adwokatury, jeżeli nakłania swego mocodawcę-oskarżonego do przyjęcia całej winy na siebie i zaprzeczenia, aby inny oskarżony w tej samej sprawie, nie będący mocodawcą adwokata, miał brać udział w przestępstwie, aczkolwiek tenże adwokat wiedział, że jego mocodawca złożył już uprzednio wyjaśnienia obciążające tego "innego oskarżonego?"po wysłuchaniu wniosku Prokuratorauchwalił udzielić odpowiedzi jak wyżej.Uzasadnienie faktyczneOdpowiedzialność karna za przewidziane w art. 26 k.k. nakłanianie do popełnienia określonego czynu jest uwarunkowana tym, żeby czyn, do którego się nakłania, był zabroniony przez ustawę pod groźbą kary (art. 1 k.k.). Adwokat nie ulega odpowiedzialności karnej za podżeganie do popełnienia przestępstwa, jeżeli nakłania swego mocodawcę-oskarżonego do złożenia wyjaśnień sprzecznych ze złożonymi poprzednio w tej samej sprawie wyjaśnieniami, obciążającymi współoskarżonego, gdyż oskarżony (nakłaniany) może bezkarnie zmienić swoje wyjaśnienia.W danym wypadku adwokat może odpowiadać za przestępstwo określone w art. 148 k.k.Występek z art. 148 k.k. jest przestępstwem przeciwko wymiarowi sprawiedliwości, sprawca działa tu w celu utrudnienia lub udaremnienia postępowania karnego.Utrudnienie lub udaremnienie postępowania karnego według przepisu art. 148 k.k. polega na pomaganiu sprawcy przestępstwa do uniknięcia odpowiedzialności karnej. Wynika stąd, że ustawa nie zabrania pod groźbą kary działań nie przewidzianych w szczególnym przepisie karnym, utrudniających wprawdzie lub udaremniających postępowanie karne, lecz spełnionych przez samego sprawcę.Natomiast w wypadku, gdy adwokat - z przekroczeniem granic prawa obrony - nakłania swego mocodawcę-oskarżonego do mówienia nieprawdy na korzyść współoskarżonego (w tej samej sprawie), którego obrońcą nie jest, i działa w bezpośrednim zamiarze doprowadzenia w danym postępowaniu do rozstrzygnięcia korzystnego dla tegoż współoskarżonego, dopuszcza się on występku z art. 148 k.k.Chodzi tu bowiem o własne działanie adwokata, bezpośrednio skierowane do urzeczywistnienia jego zamiaru przez oddziaływanie na treść wyjaśnień nakłanianego mocodawcy-oskarżonego, na czym (tj. na wyjaśnieniach) może się opierać wyrok w stosunku do współoskarżonego w sprawie, na rzecz którego tenże adwokat podjął działanie, nie będąc jego obrońcą. Innymi słowy: niezgodne z prawdą, a zarazem korzystne dla współoskarżonego wyjaśnienia owego oskarżonego (mocodawcy), będące przedmiotem zabiegań nakłaniającego do tych wyjaśnień adwokata (zgodnie z jego bezpośrednim zamiarem) mają doprowadzić do urzeczywistnienia pożądanego przez niego skutku, sprzecznego z prawidłowym wymiarem sprawiedliwości.Nakłanianie, które nie doprowadziło do urzeczywistnienia tego zamiaru, musi być traktowane jako usiłowanie przestępstwa określonego w art. 148 k.k.Przepisy art. 49 prawa o ustroju adwokatury z 1959 r. (obecnie art. 69 ustawy z dnia 19 grudnia 1963 r. - Dz. U. Nr 57, poz. 309) nie udzielają wspomnianemu adwokatowi - w tym przedmiocie - żadnego immunitetu, nie przekreślając zresztą norm tej ustawy o udzielaniu przez adwokata pomocy prawnej "zgodnie z prawem i interesem mas pracujących". Dotyczą one przy tym pomocy prawnej udzielanej tylko tej stronie, której obrona lub zastępstwo zostało adwokatowi w przepisanej formie powierzone (art. 76, 77, 80, 81, 85 i 86 k.p.k., art. 81, 115 i 116 k.p.c.).