VI KO 29/61

SentencjaSąd Najwyższy w sprawie Andrzeja P. oskarżonego z art. 23 § 1 k.k. w związku z art. 7 dekretu z dnia 1 marca 1946 r. (Dz. U. z 1946 r. Nr 14, poz. 99) po wysłuchaniu wniosku prokuratora uchwalił, przedstawioną przez Sąd Najwyższy w składzie trzech sędziów, kwestię prawną wymagającą zasadniczej wykładni ustawy:"Czy art. 85 k.k. w związku z art. 92 k.k. ma zastosowanie do przedmiotu przestępstwa w razie umorzenia postępowania karnego z powodu przedawnienia - a więc z powodu niewymienionego w rozdziale XII KK - o ile chodzi o czyn określony w ustawie szczególnej, przewidującej obligatoryjny przepadek przedmiotu przestępstwa"?rozstrzygnąć jak następuje.Uzasadnienie faktyczneSąd Najwyższy w uchwale Całej Izby Karnej z dnia 15 września 1961 r. Nr VI KO 3/59 wyraził następujący pogląd prawny:Kodeks karny nie zna kary zasadniczej bądź dodatkowej w postaci przepadku przedmiotu przestępstwa (obiectum sceleris), gdyż przepis art. 50 k.k. przewiduje przepadek przedmiotów pochodzących z przestępstwa, (productum sceleris), i narzędzi przestępstwa (instrumentum sceleris).Kary dodatkowe przepadku przedmiotu przestępstwa znane są natomiast w ustawach karnych dodatkowych np. art. 10 uchylonej ustawy karnej dewizowej z dnia 28 marca 1952 r. (Dz. U. z 1952 r. Nr 21, poz. 133), art. 11 § 2 ustawy z dnia 1 lipca 1958 r. o zezwoleniach na wykonywanie przemysłu, rzemiosła, handlu i niektórych usług przez jednostki gospodarki nie uspołecznionej (Dz. U. z 1958 r. Nr 45, poz. 224), art. 16 ustawy z dnia 13 lipca 1957 r. o zwalczaniu spekulacji i ochronie interesów nabywców oraz producentów rolnych w obrocie handlowym (Dz. U. z 1957 r. Nr 39, poz. 171), art. 9 ustawy z dnia 22 kwietnia 1959 r. o zwalczaniu niedozwolonego wyrobu spirytusu (Dz. U. z 1959 r. Nr 27, poz. 169).O przepadku przedmiotów przestępstwa mówi także przepis art. 17 ustawy karnej skarbowej, zacieśniając jednak to określenie w art. 18 ustawy.Jaki jest stosunek przedmiotu przestępstwa do narzędzi służących lub przeznaczonych do popełnienia przestępstwa oraz do owoców przestępstwa?Narzędzie przestępstwa nie pokrywa się z jego przedmiotem, jest ono bowiem rzeczą odrębną, którą sprawca posługuje się w realizowaniu swego zamiaru w stosunku do osoby lub rzeczy będącej przedmiotem przestępstwa.Tutaj należy między innymi: sztylet, użyty do dokonania zabójstwa, wytrych, którym dokonano włamania, itp.Inaczej przedstawia się stosunek przedmiotu przestępstwa do jego owocu. Zachodzą bowiem wypadki, że przedmiot przestępstwa jest równocześnie jego owocem, np. rzecz pochodząca z zagarniętego mienia, znajdująca się w posiadaniu sprawcy jest owocem pochodzącym z przestępstwa.Są jednak przestępstwa, przy których przedmiotu przestępstwa nie można podciągnąć także pod pojęcie owocu przestępstwa. Do nich między innymi należy: wywóz za granicę dzieł sztuki plastycznej oraz przedmiotów wartości artystycznej, historycznej lub kulturalnej - bez zezwolenia wymaganego przepisami dekretu z dnia 1 marca 1946 r. o rejestracji i zakazie wywozu dzieł sztuki plastycznej oraz przedmiotów o wartości artystycznej, historycznej lub kulturalnej (Dz. U. z 1946 r. Nr 14, poz. 99 itp.) Sprawca w razie dokonania danego czynu obiekt ten posiada, tak jak posiadał go przed wywozem za granicę. Nie stanowi on też narzędzia przestępstwa, skoro sprawca nie posługuje się nim, aby umożliwić sobie lub ułatwić popełnienie przestępstwa, do którego istoty należy przecież wywóz tego obiektu.Orzeczenie przepadku takiego przedmiotu nie będącego równocześnie owocem przestępstwa tytułem środka zabezpieczającego nie jest dopuszczalne (art. 85 k.k.).Powyższy pogląd Całej Izby Karnej wyjaśnia więc zagadnienie zawarte w pytaniu prawnym.Dodatkowo należy stwierdzić, że art. 92 k.k., na który powołuje się pytanie, rozciąga moc części ogólnej k.k. na zbrodnie i występki oraz kary i środki zabezpieczające, przewidziane w innych ustawach, o ile ustawy te nie zawierają przepisów odmiennych. Gdyby więc szczególna ustawa karna przewidywała specjalne środki zabezpieczające, to środki te mogłyby być stosowane również i w wypadku umorzenia postępowania, a to na zasadzie art. 85 k.k. Nie oznacza to jednak, aby art. 85 k.k. dawał podstawę do stosowania w charakterze środków zabezpieczających innych kar dodatkowych, chociażby obligatoryjnych, aniżeli wymienione w art. 48-50 k.k.