VI KO 42/59

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia J. Potępa. Sędziowie: A. Bachrach, M. Budzianowski, S. Pławski, M. Dźbikowski, J. Majewski, M. Stępczyński (sprawozdawca). Prokurator: T. Guzkiewicz.SentencjaSąd Najwyższy w sprawie Józefa M. oskarżonego z art. 1 § 4 dekretu z dnia 4 marca 1953 r. (Dz. U. Nr 17, poz. 68), po wysłuchaniu wniosku Prokuratora, uchwalił przekazaną na podstawie art. 390 k.p.k. do rozstrzygnięcia Sądowi Najwyższemu w powiększonym składzie postanowieniem Sądu Najwyższego z dnia 6 listopada 1958 r. kwestię prawną wymagającą zasadniczej wykładni ustawy:"Czy w wypadku, gdy oskarżony aresztowany, którego obecność na rozprawie w sądzie I instancji jest obowiązkowa, uwolni się samowolnie z aresztu i nie stawi się na rozprawę w sądzie I instancji już po wysłuchaniu głosów stron, a przed ogłoszeniem wyroku, należy odroczyć rozprawę, czy też można wydać wyrok, którego w tym wypadku nie uważa się za zaoczny?"rozstrzygnąć jak wyżej.Uzasadnienie faktyczneObecność oskarżonego na rozprawie jest bądź obowiązkiem wynikającym wprost z samej ustawy lub z polecenia sądu, bądź prawem oskarżonego, z którego może on nie skorzystać.Jednakże nawet w wypadku, gdy obowiązek obecności oskarżonego na rozprawie określony jest wprost w ustawie, sąd może w pewnych warunkach uznać dalszą jego obecność za zbędną i dokończyć rozprawę w nieobecności oskarżonego.Wynika to z przepisu art. 286 k.p.k., stanowiącego w ogóle o niezbędnej obecności oskarżonego, oraz z wiążącej się z tym przepisem normy art. 287 k.p.k.Według tej ostatniej normy wymaganie ustawy, aby oskarżony brał udział w rozprawie, przeradza się w tym zakresie zawsze z chwilą, gdy oskarżonego na rozprawie przesłuchano, w prerogatywę sądu, który w dalszym stadium rozprawy sam już rozstrzyga, czy obecność oskarżonego jest jeszcze konieczna.Jeśli sąd w rozpatrywanej sprawie nie uznał obecności oskarżonego w tej części rozprawy, w której następuje ogłoszenie wyroku, za niezbędną, to mimo niestawiennictwa oskarżonego - obojętne z jakich przyczyn - nie ma zastosowania art. 286 k.p.k., odnoszący się do sytuacji, gdy oskarżony nie stawił się, a obecność jego była w zasadzie według ustawy niezbędna.Użyte w art. 287 k.p.k. słowa "pozostający na wolności" oznaczają faktyczne znajdowanie się oskarżonego na wolności i związaną z tym faktem możność swobodnego dysponowania swoją osobą, a więc i możność stawienia się na rozprawę. Jeśli zatem oskarżony nie stawił się, a sąd nie uznał jego obecności za konieczną, nie ma stosownie do treści art. 287 k.p.k. przeszkód do wydania i ogłoszenia wyroku w nieobecności oskarżonego. Ze względu na to, że oskarżony w takim wypadku był przesłuchany przez sąd orzekający, ustawa nie uważa wyroku za zaoczny.