VI KO 56/61

Skład orzekającyPrzewodniczący: Prezes Z. Opuszyński.Sędziowie: A. Kafarski, T. Majewski (sprawozdawca).Prokurator: T. Guzkiewicz.SentencjaSąd Najwyższy w sprawie Władysława M. oskarżonego z art. 78 ust. 1 pkt 2 prawa lokalowego z 1959 r., po wysłuchaniu wniosku prokuratora, uchwalił przedstawione przez Sąd Wojewódzki w Zielonej Górze w myśl art. 390 § 1 k.p.k. kwestie prawne wymagające zasadniczej wykładni ustawy:1. "Czy przestępstwo określone w art. 78 ust. 1 pkt 2 prawa lokalowego jest dokonane z chwilą dojścia kontrahentów do porozumienia co do wysokości odstępnego i opróżnienia lokalu przez najemcę, czy też dopiero z chwilą przystąpienia do realizacji zawartej umowy?2. Czy żądanie przez najemcę oznaczonej kwoty pieniężnej skierowane do osoby reflektującej na przydział lokalu po tym najemcy, stanowi usiłowanie zawarcia umowy o odstępne lub też nakłanianie tej osoby do zawarcia takiej umowy, jeżeli osoba ta ani umowy nie zawarła, ani nawet nie miała zamiaru zawierać?3. Czy przestępstwo określone w art. 78 prawa lokalowego zachodzi również wtedy, gdy przedmiotem umowy jest uiszczenie kaucji za ustępującego najemcę, wprowadzającego się do innego mieszkania, które podlega obowiązkowi wpłacenia kaucji, jeżeli najemca poza tym nie zobowiązuje się do żadnej dalszej czynności, a w szczególności do oddania lokalu przed uzyskaniem przez kontrahenta umowy przydziału od właściwej władzy na mieszkanie najemcy?4. Czy pracownik prezydium rady narodowej nie zatrudniony w wydziale do spraw mieszkaniowych, żądając od kontrahenta umowy zapłacenia za niego kaucji mieszkaniowej, popełnia czyn przewidziany w art. 38 m.k.k., jeżeli równocześnie przyrzeka kontrahentowi "ułatwienie" przydziału mieszkania dla niego bez wyraźnego określenia, na czym to ułatwienie ma polegać?"rozstrzygnąć jak wyżej.Uzasadnienie faktyczne1. Przepis art. 78 ust. 1 pkt 2 prawa lokalowego stanowi o wzięciu udziału w zawarciu umowy o odstępne. Warunkiem więc skazania na podstawie tego przepisu za dokonanie określonego w nim przestępstwa może być tylko zawarcie umowy, w której sprawca wziął udział. Kwestię, kiedy umowa zostaje zawarta, normuje art. 56 przepisów ogólnych prawa cywilnego wskazujący, że następuje to wówczas, "gdy strony złożą zgodne oświadczenie co do jej istotnych postanowień."Podniesiona przez Sąd Wojewódzki okoliczność, że społeczne niebezpieczeństwo tak pojmowanego czynu uczestników umowy w wypadku, gdy ich zamiar realizacji tej umowy "nie znalazł żadnego potwierdzenia w czynnościach stron w świecie zewnętrznym, jest problematyczne", skoro czyn "pozostał w sferze intelektualnej kontrahentów" - nie może być brana w rachubę przy ocenie przestępności tego czynu. Rozstrzyga tu fakt, że ustawa w samym zawarciu umowy o odstępne widzi niebezpieczeństwo społeczne i uznaje konieczność stosowania w takich wypadkach represji karnej. Analogiczna sytuacja występuje w prawie karnym w zakresie zwalczania niektórych przestępstw już w stadium czynności przygotowawczych, które sprowadzają się ledwie do wzajemnego porozumienia sprawców (por. art. 81 k.k. W.P. oraz art. 99, 150 § 2, 180 § 1, art. 229 k.k. i in.).2. Wystąpienie najemcy lokalu wobec drugiej osoby z oświadczeniem, że gotów jest odstąpić jej ten lokal za określoną korzyść majątkową, pozostaje jednostronną ofertą, a nie działaniem przedsięwziętym bezpośrednio ku urzeczywistnieniu zamiaru uczestnictwa w zawarciu umowy o odstępne, nie jest zatem jeszcze usiłowaniem (art. 23 § 1 k.k.) przestępstwa określonego w art. 78 ust. 1 pkt 2 prawa lokalowego. Oferta taka ma natomiast wszelkie cechy nakłaniania do popełnienia tego przestępstwa wespół z upatrzonym kontrahentem (art. 27 k.k.).3. Zagadnienie, w jakiej konkretnej postaci przejawia się korzyść majątkowa mająca stanowić odstępne za lokal, w szczególności czy odstępne może polegać na zapłaceniu dotychczasowemu najemcy kwoty, pozwalającej uiścić przez niego kaucję wymaganą do objęcia innego lokalu, rozstrzyga sam tekst art. 78 ust. 2 pkt 2 prawa lokalowego. Stanowi on co do tego wyraźnie, że odstępne występować może "w jakiejkolwiek postaci", byle szło na rzecz ustępującego najemcy. Wpłacenie przez reflektanta osobie ustępującej - za lokal po niej - kwoty pieniężnej, którą przyjmujący obrócić ma na pokrycie kaucji za nowy, przydzielony mu lokal, przedstawia się oczywiście jako działanie "na rzecz" ustępującego.4. O tym, że przedmiotem przestępstwa określonego w art. 38 m.k.k. może być także urzędnik zatrudniony w innym dziale pracy tej samej instytucji co urzędnik, na którego sprawca ma rzeczywisty lub rzekomy wpływ, Sąd Najwyższy wypowiedział się już niejednokrotnie (ZO 11/51; nie publikowane orzeczenia: z dn. 15 IV 1958 r. I K 21/58 i z dn. 25 IX 1961 r. IV K 570/61).Żądanie uiszczenia kaucji w warunkach, o których mowa pod pkt 3, połączone z powoływaniem się na wpływ na wymienionego wyżej urzędnika, rozważać należy w płaszczyźnie jedności czynu i zbiegu przepisów ustawy (art. 27 k.k. i art. 78 ust. 1 pkt 2 prawa lokalowego oraz art. 38 m.k.k.) stosownie do norm art. 36 k.k.Kwestia, czy zachowanie się sprawcy dostatecznie wyraźnie wskazuje na powoływanie się jego na wpływ na urzędnika w zakresie załatwiania danej sprawy, pozostaje całkowicie w sferze rozważań natury faktycznej, dokonanych przez sąd orzekający merytorycznie.