VI KO 9/61

Skład orzekającyPrzewodniczący: Prezes Z. Opuszyński.Sędziowie: M. Paluch (sprawozdawca), K. Wagner (współsprawozdawca), A. Pyszkowski, K. Dobesz, A. Janowski, S. Kotowski.Prokurator: M. Siewierski.SentencjaSąd Najwyższy w sprawie Mariana W. oskarżonego z art. 215 § 1 i 242 § 3 k.k., po wysłuchaniu wniosku prokuratora, na podstawie art. 390 § 1 k.p.k. uchwalił przedstawioną przez skład trzech sędziów Sądu Najwyższego powiększonemu składowi tegoż Sądu kwestię prawną wymagającą zasadniczej wykładni ustawy:"Czy przy ocenie, jakie przestępstwo należy uznać za tego samego rodzaju, rozstrzygające znaczenie ma strona przedmiotowa, czy też przy rozważeniu jednorodzajowości czynów przestępnych należy brać pod uwagę również stronę podmiotową?"rozstrzygnąć jak wyżej.Uzasadnienie faktycznePrzy uznaniu czynu za przestępstwo uwzględnia się tak stronę przedmiotową, jak i podmiotową, albowiem o istnieniu przestępstwa decyduje wypełnienie zarówno przedmiotowych, jak i podmiotowych jego znamion. Jeżeli ustawa ma na względzie jedynie znamiona przedmiotowe i abstrahuje od kwestii winy, to operuje wyrażeniem "czyn zabroniony pod groźbą kary", jak np. w art. 70 i 79 k.k.Obowiązujący kodeks karny opiera całość zagadnienia odpowiedzialności karnej na zasadzie subiektywizmu, nie pozwala przeto pomijać w rozważaniach strony podmiotowej. Natomiast poszczególny, konkretny przepis może w sposób różny określać rolę i znaczenie strony podmiotowej czynu przestępnego w granicach danej sytuacji prawnej.Przepisy art. 60 § 1 i 63 § 1 k.k. oparły instytucję recydywy na dwóch różnych kryteriach:1) na tożsamości pobudek, a więc na kryterium ściśle podmiotowym, bądź2) na tożsamości rodzajowej przestępstwa, a więc na kryterium mieszanym, mającym na względzie przede wszystkim stronę przedmiotową, lecz ponadto również i stronę podmiotową..Według uzasadnienia Komisji Kodyfikacyjnej kodeks karny z 1932 r. nie wymaga dla recydywy zupełnej tożsamości poprzedniego i nowego przestępstwa, wymaga jednak, ażeby przynajmniej rodzaj przestępstwa był ten sam albo pobudki te same.Współtwórca projektu kodeksu karnego Juliusz Makarewicz w swym "Komentarzu" (1938 r., str. 222) stwierdza, że kodeks nie stoi na stanowisku ani recydywy specjalnej, ani generalnej, natomiast opiera się bądź na tych samych pobudkach ("ma identycznym podłożu psychicznym" - jak to nazywa), bądź na przynależności nowego przestępstwa do tej samej grupy, do której należało przestępstwo poprzednie (recydywa grupowa), a przy której identyczność pobudek nie jest już wymagana.W przeciwieństwie do powyższego poglądu orzeczenie Sądu Najwyższego z dnia 23 października 1934 r. 2 K 1054/34 (Zb. O. 186/35) sięga do strony podmiotowej i stwierdza, że tożsamość rodzajowa kradzieży i paserstwa zezwala na stosowanie do nich przepisów o recydywie o tyle tylko, o ile paserstwo popełniono z chęci zysku.Pogląd, że przy recydywie grupowej nowe przestępstwo zawsze musi cechować ten sam rodzaj winy - umyślnej lub nieumyślnej - jest nie do przyjęcia. Związanie bowiem recydywy grupowej z rodzajem winy mogłoby prowadzić do niesłusznych rozwiązań: jeżeli mianowicie poprzednie przestępstwo było nieumyślne, to następne przestępstwo umyślne uzasadniałoby istnienie recydywy, chociaż, jako umyślne, reprezentuje ono wyższy stopień niebezpieczeństwa społecznego. Podobnie nie sposób przyjąć, aby paserstwo umyślne z art. 160 k.k. i paserstwo nieumyślne z art. 161 k.k. były przestępstwami innego rodzaju w rozumieniu prawa karnego.Toteż zagadnienie recydywy ująć należy przede wszystkim od strony przedmiotowej i przyjąć jako zasadę, że przestępstwa są tego samego rodzaju, (choćby były zamieszczone w różnych rozdziałach kodeksu karnego lub w różnych ustawach szczególnych), jeżeli godzą w tego samego rodzaju dobro chronione przez prawo. Wynika stąd, że różny rodzaj winy - umyślnej czy nieumyślnej - sam przez się nie pozbawia możności uznania dwóch czynów za przestępstwa tego samego rodzaju. Nie oznacza to jednak aby szczególne i konkretne okoliczności faktyczne nie mogły wskazywać na zupełnie odmienny charakter podmiotowy czynów z punktu widzenia społecznego niebezpieczeństwa, jakie czyny te reprezentują. W takich wyjątkowych sytuacjach strona podmiotowa może zrywać więź rodzajową między dwoma następującymi po sobie czynami przestępnymi i wymaga rozważenia.Z powyższych zasad Sąd Najwyższy uchwalił jak w sentencji.