VI KO 9/64

Skład orzekającyPrzewodniczący: Prezes F. Wróblewski.Sędziowie: Z. Chełmicki, T. Krokosz (współsprawozdawca), T. Majewski, J. Pustelnik, A. Pyszkowski, K. Wagner (sprawozdawca).Prokurator Generalnej Prokuratury: T. Guzkiewicz.SentencjaSąd Najwyższy, po rozpoznaniu przekazanej przez zwykły skład Sądu Najwyższego postanowieniem z dnia 28 lutego 1964 r. kwestii prawnej wymagającej zasadniczej wykładni ustawy:"Czy wpłaty pieniężne pobrane od lokatorów i użytkowników nieruchomości prywatnej przez jej administratora, który jako inkasent jest obowiązany do przekazania tych wpłat na rzecz Skarbu Państwa tytułem podatków i innych opłat - stanowią mienie społeczne?"po wysłuchaniu wniosku Prokuratora Generalnej Prokuratury, na podstawie art. 390 § 1 i 2 k.p.k. i art. 30 ustawy z dnia 15 lutego 1962 r. o Sądzie Najwyższym (Dz. U. Nr 11, poz. 54)uchwalił udzielić odpowiedzi jak wyżej.Uzasadnienie faktyczneNa podstawie art. 5 dekretu z dnia 16 maja 1946 r. o postępowaniu podatkowym (tekst jednolity: Dz. U. z 1957 r. Nr 7, poz. 25) zostało wydane rozporządzenie Ministra Finansów z dnia 11 stycznia 1951 r. zawierające przepisy wykonawcze do tego dekretu (Dz. U. Nr 5, poz. 43). Pobór w drodze inkasa podatku od lokali w nieruchomościach położonych na terenie miast został zlecony na podstawie § 3 ust. 1 i 2 powyższego rozporządzenia wykonawczego właścicielom nieruchomości (współwłaścicielom, właścicielom czasowym), posiadaczom lub użytkownikom nieruchomości, nazywanymi w dalszym ciągu rozporządzenia "inkasentami podatku od lokali". Osoby te mogą powierzyć czynności zarządu nad nieruchomością wyznaczonym pełnomocnikom (administratorom). W takim wypadku administrator staje się, rzecz prosta, inkasentem podatku od lokali.Minister Finansów rozszerzył rozporządzeniem z dnia 12 maja 1951 r. (Dz. U. Nr 30, poz. 237) zlecenie poboru w drodze inkasa jak również obowiązki inkasentów podatku od lokali także na podatek miejski (§ 13).Cytowane na wstępie rozporządzenie wykonawcze Ministra Finansów z dnia 11 stycznia 1951 r. (Dz. U. Nr 5, poz. 43) przyjęło w § 4 zasadę, że od dnia 1 stycznia 1951 r. podatek od lokali pobiera się na terenie miast wyłącznie w drodze inkasa przez inkasentów podatku od lokali, chyba że chodzi o egzekwowanie zaległości w drodze administracyjnej. Zasada ta stosuje się w równej mierze i do podatku miejskiego. Jeżeli więc inkasent jest przewidzianym przez ustawę koniecznym ogniwem pomiędzy podatnikiem a organem finansowym, na którego rachunek pobrane kwoty podatku od lokali powinny być przez inkasenta wpłacone, to podatnik uwalnia się od zobowiązania podatkowego, jeśli należną od niego kwotę podatku od lokali wpłacił inkasentowi. Oznacza to jednocześnie, że kwota ta, z chwilą wpłacenia jej na ręce inkasenta lub na jego rachunek w PKO, staje się własnością Skarbu Państwa, a więc staje się mieniem społecznym, powierzonym inkasentowi chwilowo, w celu przekazania w odpowiednim terminie (§ 37 ust. 4 cytowanego rozporządzenia wykonawczego Ministra Finansów z dnia 11 stycznia 1951 r.) na rachunek właściwego organu finansowego.Cały szereg przepisów omawianego rozporządzenia wykonawczego ma na celu należyte przechowanie, właściwą ewidencję i szybkie odprowadzenie do kasy właściwego wydziału finansowego zainkasowanych kwot podatku od lokali i podatku miejskiego. Przepisy te zawarte są w § 33-37 tego rozporządzenia. Ponadto art. 80 ustawy karnej skarbowej z dnia 13 kwietnia 1960 r. (Dz. U. Nr 21, poz. 123) zawiera sankcje karne wobec inkasenta, który nie przekaże wydziałowi finansowemu kwot zainkasowanych z tytułu podatków. Jeżeli zaniechanie wpłaty pozostaje w związku z przywłaszczeniem pobranego podatku, to niezależnie od odpowiedzialności karnej skarbowej sprawca poniesie odpowiedzialność także za zagarnięcie mienia społecznego, gdyż z omawianych przepisów wypływa oczywisty wniosek, że zainkasowana należność podatkowa stanowi własność Skarbu Państwa powierzoną inkasentowi podatku od lokali.Takie stanowisko zajął Sąd Najwyższy już wcześniej co do inkasenta gromadzkiej rady narodowej stwierdzając, że kwoty przyjęte przez niego od obywateli z tytułu podatków i opłat stawały się z tą chwilą mieniem społecznym (wyrok z dnia 18 maja 1961 r. V K 51/61, opublikowany w zeszycie I OSN za rok 1962 pod poz. 12). Podobnie w orzeczeniu z dnia 13 grudnia 1958 r. II KR 1043/58 Sąd Najwyższy stwierdził co do poborcy podatków wiejskich, że działanie jego polegające na systematycznym wydatkowaniu wpłaconych mu przez podatników pieniędzy i niewpłaceniu ich przez szereg miesięcy do kasy prezydium gromadzkiej rady narodowej zawierało w sobie wszelkie cechy zaboru mienia społecznego w rozumieniu art. 1 § 3 lit. a) dekretu z dnia 4 marca 1953 r. (Dz. U. Nr 17, poz. 68). Ten sam pogląd zawarty jest w postanowieniu Sądu Najwyższego z dnia 20 kwietnia 1954 r. III KO 20/54, opublikowanym w zeszycie III OSN za rok 1954 pod poz. 42, i w wyroku z dnia 14 listopada 1957 r. IV KRn 660/57.