VI KZP 14/73

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia dr T. Majewski (sprawozdawca). Sędziowie: J. Dankowski, W. Sikorski.Prokurator Prokuratury Generalnej: J. Pozorski.SentencjaSąd Najwyższy w sprawie Pawła C., oskarżonego z art. 184 § 1 k.k., po rozpoznaniu przedstawionego w trybie art. 390 § 1 k.p.k. przez Sąd Wojewódzki w Katowicach postanowieniem z dnia 23 lutego 1973 r. następującego zagadnienia prawnego wymagającego zasadniczej wykładni ustawy:”Czy pokrzywdzeni, tj. syn oskarżonego i żona syna, korzystają z ochrony przewidzianej w art. 184 k.k. w sytuacji, gdy zajmują samodzielne mieszkanie w tym samym domku jednorodzinnym, prowadzą samodzielne gospodarstwo domowe i żaden stosunek zależności pomiędzy nimi nie zachodzi?”i po wysłuchaniu wniosku prokuratorauchwalił udzielić odpowiedzi jak wyżej.Uzasadnienie faktyczneKwestia zawarta w pytaniu była rozpatrywana w orzecznictwie Sądu Najwyższego w okresie obowiązywania art. 10 ustawy z dnia 27 kwietnia 1956 r. o zwalczaniu alkoholizmu (Dz. U. Nr 12, poz. 62), a następnie art. 23 ustawy z dnia 10 grudnia 1959 r. o zwalczaniu alkoholizmu (Dz. U. Nr 69, poz. 434).Sąd Najwyższy wyjaśnił wówczas, że przez członka rodziny według przytoczonych przepisów należy rozumieć osobę pozostającą ze sprawcą w stosunku pokrewieństwa, małżeństwa, konkubinatu, powinowactwa, przysposobienia lub opieki i znajdującą się ze sprawcą we wspólności mieszkaniowej lub w zakresie gospodarstwa domowego albo w innej podobnej trwałej więzi faktycznej, dającej sprawcy sposobność do znęcania się w stanie nietrzeźwości (patrz postanowienia Sądu Najwyższego: z dnia 27 czerwca 1957 r. - I KO 52/57, ”Nowe Prawo” 1958, nr 2, s. 131 i z dnia 29 czerwca 1963 r. - VI KO 18/63, OSN wyd. Prok. Gen. 1963, nr 7, poz. 110).Jakkolwiek stan prawny uległ zmianie, gdyż obecny kodeks karny nie uzależnia odpowiedzialności karnej za znęcanie się nad członkiem rodziny od stanu nietrzeźwości sprawcy, to jednak nie ma powodów do odmiennego rozumienia pojęcia ”członek rodziny”, użytego w art. 184 k.k.Decydujące znaczenie ma faktycznie istniejąca więź rodzinna. Wynika z tego, że zaliczenie do kategorii osób objętych ochroną prawną art. 184 k.k. nie jest uzależnione wyłącznie od stosunku pokrewieństwa, lecz od istnienia faktycznej więzi rodzinnej, gdyż tylko ona stwarza sposobność znęcania się fizycznego lub moralnego nad członkiem swojej rodziny lub nad inną osobą pozostającą w stałym lub przemijającym stosunku zależności od sprawcy albo nad małoletnim lub osobą bezradną.