I KO 52/57

SentencjaSąd Najwyższy w Izbie Karnej na posiedzeniu niejawnym postanowił przedstawioną przez Sąd Wojewódzki w Rzeszowie kwestię prawną wymagającą zasadniczej wykładni ustawy:"Czy do członków rodziny, o których mowa w art. 10 ustawy z dnia 27 kwietnia 1956 roku o zwalczaniu alkoholizmu (Dz. U. Nr 12, poz. 62), należy również bratowa oskarżonego i czy znęcanie się o którym mowa w tym przepisie, może polegać na jednorazowym tylko działaniu",rozstrzygnąć jak wyżej.Uzasadnienie faktyczneZa rodzinę uważać należy te osoby, o których mowa w kodeksie rodzinnym (Dz. U. z 1950 r. Nr 34, poz. 308 i z 1953 r. Nr 31, poz. 124) oraz w przepisach, określających prawo ustawowego dziedziczenia (art. 16-26 prawa spadkowego Dz. U. z 1946 r. Nr 60, poz. 328). Tak więc stanowią dla siebie rodzinę nie tylko małżonkowie oraz krewni i powinowaci, ale i przyspasabiający i przysposobiony oraz opiekun i małoletni poddany opiece i stąd - władzy rodzicielskiej opiekuna (art. 84 k.r.). Z uwagi na art. 77 i 78 k. r., określające uprawnienia i obowiązki względem siebie mężczyzny i kobiety, którzy obcowali z sobą cieleśnie poza małżeństwem, pojęcie rodziny rozciągnąć wypada w tym przypadku również na osoby żyjące ze sobą w konkubinacie, a nawet - na krewnych obu lub jednej z tych osób, w szczególności - dzieci.Dla bytu znęcania się, o którym mowa z art. 10 ustawy z dnia 27 kwietnia 1956 r. o zwalczaniu alkoholizmu, wymaga się jednak wykorzystania przez sprawcę takiej bliskości z pokrzywdzonym, który daje mu trwałą sposobność, ilekroć wprawi się w stan nietrzeźwości, do znęcania się. Nie będzie zatem przestępstwem określonym we wspomnianym przepisie odosobniony wybryk sprawcy u swego krewnego lub powinowatego (czy konkubiny), który z nim ani nie mieszka, ani nie ma do tego prawa (art. 12-15 k.r. traktujące o zamieszkaniu). Przyjście w stanie nietrzeźwości do mieszkania małżonka, który opuścił był sprawcę np. właśnie z powodu jego notorycznego nadużywania alkoholu, sprowadzić może odpowiedzialność karną sprawcy wedle art. 10 ustawy z dnia 27 kwietnia 1956 r., jeśli dopuścił się on wówczas znęcania się w stosunku do współmałżonka lub jego krewnych uprawnionych do wspólnego z nim zamieszkania (jak - dziecko). Zjawienie się po pijanemu w mieszkaniu bratowej i brutalne tam jej pobicie - nie może traktowane być jako występek określony w art. 10 przyt. ustawy.Znęcaniem się nie jest pojedynczy przypadek dopuszczania się krótkotrwałego działania, przyczyniającego pokrzywdzonemu dolegliwość fizyczną lub moralną, wykraczającą poza granice karania ("ius corrigendi"), oznaczone zakresem władzy rodzicielskiej (art. 54, 64 i 84 k.r.). Jest nim natomiast takie działanie zarówno, gdy popełnione zostało w sposób ciągły, jak i gdy zdarzyło się raz jeden, ale trwało przez dłuższy czas.