VI KO 58/64

Skład orzekającyPrzewodniczący: Prezes F. Wróblewski.Sędziowie: K. Czajkowski (sprawozdawca), F. Korzeń (współsprawozdawca).Prokurator Generalnej Prokuratury: T. Guzkiewicz.SentencjaSąd Najwyższy w sprawie Jerzego M., oskarżonego z art. 23 ustawy z 10 grudnia 1959 r. (Dz. U. Nr 69, poz. 434), po rozpoznaniu postawionego w trybie art. 390 § 1 k.p.k. przez Sąd Wojewódzki w Białymstoku pytania prawnego:"Czy sytuacja, w której rozwiedzeni małżonkowie nadal wspólnie zamieszkują przymusowo, ponieważ oskarżony, były małżonek, zobowiązany w wyroku orzekającym rozwód do opuszczenia wspólnego zamieszkiwania, nie wyprowadza się z braku innego mieszkania - odpowiada pojęciu "stosunku zależności", o którym mowa w art. 23 ustawy z dnia 10 grudnia 1959 r. o zwalczaniu alkoholizmu (Dz. U. Nr 69, poz. 434)?"po wysłuchaniu wniosku Prokuratora Generalnej Prokuratury, uchwalił udzielić odpowiedzi jak wyżej.Uzasadnienie faktyczneKryterium zaliczenia konkretnego poszkodowanego do grupy osób pozostających w stosunku zależności od sprawcy w rozumieniu art. 23 ustawy z dnia 10 grudnia 1959 r. o zwalczaniu alkoholizmu zależy od całokształtu okoliczności faktycznych danego wypadku.Stosunek zależności w rozumieniu wymienionego przepisu art. 23 obejmuje swoim zasięgiem również sytuacje życiowe, zachodzące między osobami bliskimi choćby ta bliskość ustała, lecz z powodu trudności obiektywnych nie rozwiązano wspólnoty mieszkaniowej.Podmiotem przestępstwa określonego w art. 23 ustawy z dnia 10 grudnia 1959 r. jest ten, kto wyzyskuje rzeczywistą swoją przewagę nad pokrzywdzonym.Stosunek zależności polega między innymi na konieczności szczególnego unikania konfliktów przez osobę nie mogącą samodzielnie zmienić warunków swego bytowania i zniewoloną do pozostawania w sytuacji grożącej jej pokrzywdzeniem moralnym lub materialnym ze strony osoby, z którą złączyła ją wymieniona wspólnota mieszkaniowa.W tym sensie wypowiedział się Sąd Najwyższy w wyroku z dnia 26 listopada 1948 r. Kr K 1109/49 (opubl. w PiP zesz. 1 z 1950 r.) na tle analogicznego przepisu art. 246 k.k.Stan faktyczny niniejszej sprawy wyraźnie wskazuje na trwałą więź tego rodzaju istniejącą pomiędzy byłymi współmałżonkami, dającą możność oskarżonemu znęcania się pod wpływem alkoholu nad swą byłą żoną, wskazuje na jej stan zależności wynikający z tego, że musi pozostawać ze względów mieszkaniowych w istniejącej w tym zakresie sytuacji przymusowej.