VI KZP 27/67

SentencjaSąd Najwyższy w Izbie Karnej na posiedzeniu niejawnym w składzie powiększonym, po rozpoznaniu złożonego w trybie art. 29 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 18.II.1962 r. o Sądzie Najwyższym (Dz. U. Nr 11, poz. 54) wniosku Prokuratora Generalnego PRL z dnia 8.III.1967 r., a zmodyfikowanego pismem z dnia 24.IV.1967. r. o wyjaśnienie zagadnienia prawnego, budzącego wątpliwości, a mianowicie:"Czy niezłożenie wniosku o ukaranie za wykroczenie określone w ustawie z 17.VI.1966 r. (Dz. U. Nr 23, poz. 149) w myśl art. 16 ustawy z 15.XII.1951 r. (tekst jednolity Dz. U. z 1966 r. Nr 39, poz. 233) przez osobę, która w tym zakresie działa jak organ państwowy lub organ Milicji Obywatelskiej, albo w imieniu urzędu, instytucji państwowej i społecznej bądź jednostki gospodarki uspołecznionej, może stanowić niedopełnienie obowiązku służbowego w rozumieniu art. 286 k.k."uchwalił jak wyżej.Uzasadnienie faktyczneArt. 16 ustawy z 15.XII.1951 r. (tekst jednolity Dz. U. z 1966 r. Nr 39, poz. 233) głosi, że podstawę do wszczęcia postępowania karno-administracyjnego stanowi wniosek o ukaranie złożony przez organ państwowy, urząd, organ Milicji Obywatelskiej, instytucję państwową i społeczną, jednostkę gospodarki uspołecznionej, pokrzywdzonego lub inną osobę. Niezłożenie więc takiego wniosku, zwłaszcza przez wymienione organa, urzędy, instytucje oraz jednostki gospodarki uspołecznionej uniemożliwiłoby przeprowadzenie postępowania karno-administracyjnego co do czynów określonych w art. 1-10 ustawy z 17.VI.1966 r. (Dz. U. Nr 23, poz. 149), mimo że te właśnie czyny wyróżniają się w grupie wykroczeń znacznym stopniem społecznej szkodliwości. W konsekwencji zatem realizacja celów, którym służy ustawa z 17.VI.1966 r. (Dz. U. Nr 23, poz. 149), zależy przede wszystkim od złożenia wniosku o ukaranie przez wymienione wyżej organa, urzędy, instytucje oraz jednostki gospodarki uspołecznionej. Z tego już wynika, że kwestia złożenia albo niezłożenia wniosku o ukaranie nie została pozostawiona uznaniu wyżej wskazanych organów, instytucji, urzędów i jednostek gospodarki uspołecznionej. Przemawia za tym również wniosek płynący z art. 16 § 1 pkt 1 ustawy z 17.VI.1966 r. (Dz. U. Nr 23, poz. 149). Przepis ten stanowi, że artykułów 1-10 tej ustawy nie stosuje się do osób, które popełniły czyn określony w tych przepisach w ciągu 5 lat od uprawomocnienia się orzeczenia za przestępstwo należące do tego samego rodzaju lub popełnione z tych samych pobudek albo w ciągu 2 lat od uprawomocnienia się orzeczenia skazującego za wykroczenie należące do tego samego rodzaju. Czyny zatem określone w art. 1-10 cytowanej ustawy, popełnione w wyżej wskazanych warunkach recydywy, są występkami.Art. 20 § 1 ustawy z 17.VI.1966 r. w sprawach o wykroczenia określone w art. 1-10 tejże ustawy zlecił organom Milicji Obywatelskiej i organom Państwowej Inspekcji Handlowej, w celu zebrania danych niezbędnych do sporządzenia wniosku o ukaranie, przeprowadzenie - w miarę potrzeby - dochodzenia przy odpowiednim zastosowaniu przepisów postępowania karnego oraz innych przepisów obowiązujących te organa w zakresie ich działania. To samo w sprawach o czyny określone w art. 2-4 cytowanej ustawy, a popełnione w lesie państwowym, powierzonym pieczy organów służby ochronnej lasów państwowych - art. 20 § 2 wymienionej ustawy zlecił tej służbie. Inne natomiast organy państwowe, poza organami Milicji Obywatelskiej, Państwowej Inspekcji Handlowej oraz organami służby ochronnej lasów państwowych, nie posiadają uprawnień do prowadzenia dochodzenia w sprawach o czyny określone w artykułach 1-10 tej ustawy, nie mają możności stwierdzenia, czy zachodzi wypadek recydywy. Organy te nie mogą więc zaniechać złożenia wniosku o ukaranie, albowiem nie mając możności stwierdzenia, czy zachodzi wypadek recydywy określony w art. 16 § 1 ustawy z 17.VI.1966 r. (Dz. U. Nr 23, poz. 149), mogłyby nie składając wniosku o ukaranie uniemożliwić ściganie nawet występku. To samo odnosi się do urzędów, instytucji państwowych i społecznych oraz jednostek gospodarki uspołecznionej w zakresie ich działania.Za powyższym stanowiskiem przemawiają dalsze jeszcze argumenty.Stosownie do art. 19 ustawy z 15.XII.1951 r. (tekst jednolity Dz. U. z 1966 r. Nr 39, poz. 233) przewodniczący kolegium, nie wszczynając postępowania, może, jeżeli uzna, że jest to wystarczające dla wdrożenia sprawcy do poszanowania prawa i zasad współżycia społecznego, przekazać sprawę kierownikowi zakładu pracy, w którym sprawca jest zatrudniony, z wnioskiem o zastosowanie środków przewidzianych w regulaminie pracy lub w postępowaniu dyscyplinarnym albo innych środków oddziaływania wychowawczego stosowanych w zakładzie, jeżeli z charakteru popełnionego czynu wynika, że stanowi on naruszenie obowiązków pracowniczych. Przepis ten głosi ponadto, że z tych samych względów przewodniczący kolegium może zaniechać wszczęcia postępowania, jeżeli przed skierowaniem sprawy do kolegium zastosowano już w zakładzie pracy względem sprawcy środki oddziaływania wychowawczego.Jeśli zostanie wszczęte postępowanie (art. 18 ust. 1 ustawy z 15.XII.1951 r.), kolegium w wypadkach zasługujących na szczególne uwzględnienie może - mając na uwadze charakter i okoliczności czynu lub osobowość sprawcy - odstąpić od wymierzenia kary przewidzianej za dany czyn, ograniczając się do zastosowania upomnienia lub innego środka oddziaływania społecznego, mającego na celu przywrócenie naruszonego przez sprawcę porządku prawnego lub wyrównanie wyrządzonej krzywdy (art. 11 ust. 1 i 2 ustawy z 15.XII.1951 r.). Ponadto kolegium, gdy szkodliwość społeczna czynu jest mała, może ograniczyć się do wymierzenia kary nagany zamiast kary przewidzianej za dany czyn (art. 9 ust. 1 pkt 6 cytowanej wyżej ustawy).Z przytoczonych przepisów wynika, że w stadium przed wszczęciem postępowania - ocena celowości zastosowania środków przewidzianych w regulaminie pracy lub w postępowaniu dyscyplinarnym, albo innych środków oddziaływania wychowawczego w stosunku do sprawcy, zamiast kar przewidzianych za czyny określone w art. 1-10 ustawy z 17.VI.1966 r. (Dz. U. Nr 23, poz. 149) należy do przewodniczącego kolegium, w stadium zaś postępowania przed kolegium - ocena celowości odstąpienia od wymierzania kary przewidzianej za dany czyn i ograniczenie się do zastosowania upomnienia lub innego środka oddziaływania społecznego albo wymierzenia kary nagany należą do kolegium.Przyznanie tego zespołu uprawnień przez ustawę z 15.XII.1951 r. (tekst jednolity: Dz. U. Nr 39, poz. 233) przewodniczącemu kolegium i samemu kolegium wskazuje na to, że intencją ustawy jest, aby do kolegiów były składane wnioski o ukaranie najdrobniejszych nawet czynów, określonych w art. 1-10 ustawy z 17.VI.1966 r. (Dz. U. Nr 23, poz. 149). Z tego wynika dalszy wniosek, że organ państwowy, urząd, organ Milicji Obywatelskiej, instytucja państwowa i społeczna oraz jednostka gospodarki uspołecznionej, gdy ujawnią w zakresie swej działalności czyny, o których mowa w art. 1-10 ustawy z 17.VI.1966 r., mają w każdym takim wypadku obowiązek złożenia wniosku o ukaranie. Niewykonanie tego obowiązku przez osobę będącą urzędnikiem lub odpowiadającą jak urzędnik (art. 292 k.k. i art. 46 m.k.k.) stanowi niedopełnienie obowiązku w rozumieniu art. 286 k.k.