III K 922/61

SentencjaSąd Najwyższy w sprawie Mariana K. oskarżonego z art. 290 § 1 k.k. i art. 2 § 1 i 3 ustawy z dnia 18 czerwca 1959 r. o odpowiedzialności karnej za przestępstwa przeciw własności społecznej (Dz. U. z 1959 r. Nr 36, poz. 228), po rozpoznaniu założonych przez prokuratora i oskarżonego rewizji od wyroku. Sądu Wojewódzkiego w Poznaniu - Ośrodek w Kaliszu z dnia 29 czerwca 1961 r., na podstawie art. 375, 383 pkt 2 i 3, 384, 388 § 1 k.p.k.:1. uchylił zaskarżony wyrok w orzeczeniu o karze łącznej;2. zmienił zaskarżony wyrok w części skazującej oskarżonego z art. 290 § 1 k.k. za czyny opisane w pkt 1 i 2 sentencji tegoż wyroku, w ten sposób, że obok kar pozbawienia wolności, na podstawie art. 42 § 2 k.k. skazał oskarżonego ponadto za każdy z tych czynów na karę po 500 zł grzywny;3. w pozostałej zaskarżonej części tenże wyrok utrzymał w mocy;4. jako karę łączną wymierzył oskarżonemu Marianowi K. karę 10 miesięcy więzienia z zaliczeniem na jej poczet okresu tymczasowego aresztowania od dnia 17 maja 1961 r. do dnia 14 lipca 1961 r. oraz 1000 zł grzywny z zamianą w razie jej nieuiszczenia w terminie na 10 dni więzienia zastępczego.Uzasadnienie faktyczneWyrokiem Sądu Wojewódzkiego w Poznaniu - Ośrodek w Kaliszu z dnia 29 czerwca 1961 r. Marian K. został skazany:1.Na podstawie art. 290 § 1 k.k. na karę 6 miesięcy więzienia za to, że we wrześniu 1960 r. w O. jako kierownik klubu motorowego LPŻ przyjął od Stanisława P. w związku z zapisaniem go w późniejszym terminie na kurs nauki jazdy - 500 zł.;2.Na podstawie art. 290 § .1 k.k. na karę 8 miesięcy więzienia za to, że w listopadzie lub grudniu 1960 r. w tym samym miejscu i charakterze zażądał i przyjął od Stanisława P. dalsze 500 zł w związku z dopuszczeniem go do egzaminu;3.Na podstawie art. 2 § 1 i 3 ustawy z dnia 18 czerwca 1959 r. o odpowiedzialności karnej za przestępstwa przeciw własności społecznej (Dz. U. z 1959 r. Nr 36, poz. 228) na karę 6 miesięcy więzienia i 500 zł grzywny,za to, że w lecie 1960 r. w O., działając w tym samym charakterze, a więc będąc odpowiedzialnym za mienie LPŻ, przywłaszczył sobie 300 zł na szkodę LPŻ wpłaconych za kurs przez Franciszka C.Jako karę łączną pozbawienia wolności za wyżej przypisane czyny Sąd Wojewódzki wymierzył oskarżonemu Marianowi K. karę 10 miesięcy więzienia.Od tego wyroku założył rewizję Prokurator Wojewódzki w Poznaniu oraz oskarżony.Rewizja prokuratora dotyczy skazania oskarżonego z art. 290 § 1 k.k. za czyny opisane w punkcie 1 i 2 sentencji wyroku. Wnosząc o uchylenie zaskarżonego wyroku i jego zmianę przez orzeczenie kary grzywny obok kary pozbawienia wolności, zarzuca wyrokowi w tej części błędną ocenę okoliczności faktycznych, przyjętych za podstawę wyroku przez nieprzyjęcie, że oskarżony Marian K. działał z chęci zysku, mimo że przewód sądowy wykazał, iż pobudką działania oskarżonego była chęć bezprawnego zwiększenia swego majątku.Rewizja oskarżonego, wnosząc o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i uniewinnienie oskarżonego względnie przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania, ewentualnie o zmianę wyroku w części dotyczącej wymiaru kary przez warunkowe zawieszenie jej wykonania, zarzuca:a) obrazę prawa materialnego, a w szczególności art. 290 § 1 k.k. oraz art. 2 § 1 i 3 ustawy z dnia 18 czerwca 1959 r. o odpowiedzialności karnej za przestępstwa przeciw własności społecznej (Dz. U. z 1959 r. Nr 36, poz. 228) przez niesłuszne przyjęcie, że oskarżony był urzędnikiem, lub, że odpowiada jak urzędnik oraz przez niesłuszne przyjęcie w czynie przypisanym w punkcie 3, iż szkoda powstała w mieniu społecznym, skoro osobą poszkodowaną był tylko świadek Franciszek C;b) obrazę art. 8, 9, 320 i 339 k.p.k. przez niedostateczne rozważenie wszystkich okoliczności sprawy wynikających z zeznań świadków i wyjaśnień oskarżonego, a dotyczących braku winy po stronie oskarżonego w dokonaniu zarzuconych mu przestępstw;c) błędną ocenę okoliczności faktycznych przyjętych za podstawę wyroku przez nierozważenie wszystkich sprzeczności w zeznaniach świadków P., T. i B., a które to sprzeczności podważają wiarygodność tych świadków jak również błędną ocenę motywów, jakimi mogli się kierować świadkowie K. i P., pomawiając oskarżonego o pobieranie łapówek, oraz świadek B., obciążając oskarżonego w części dotyczącej zarzutu opisanego w punkcie 3 sentencji wyroku;d) rażącą niewspółmierność kary w stosunku do przypisanego oskarżonemu czynu przez niedostateczne uwzględnienie okoliczności łagodzących w szczególności nienagannej przeszłości oskarżonego, jego złego stanu zdrowia, dotychczasowej niekaralności, co uzasadnia warunkowe zawieszenie wykonania kary pozbawienia wolności względem oskarżonego.Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy zważył, co następuje:Rewizja oskarżonego nie jest słuszna. Wbrew wywodom tej rewizji należy stwierdzić, że Sąd Wojewódzki w sposób przekonywający ocenił zebrane dowody i z ustalonego stanu faktycznego wyciągnął prawidłowe wnioski w zakresie winy oskarżonego, kwalifikacji prawnej jego czynu oraz wymierzonej mu kary. Przede wszystkim błędny jest zarzut rewizji, że oskarżony nie był urzędnikiem w rozumieniu obowiązujących przepisów i nie może odpowiadać jako urzędnik.Liga Obrony Kraju (dawniej LPŻ) zgodnie ze swoim statutem jest stowarzyszeniem wyższej użyteczności, wyposażonym w szeroki zakres czynności zleconych przez Państwo m.in. w dziedzinie przysposobienia ludności, do zadań obrony kraju, a więc jest organizacją w rozumieniu art. 46 m.k.k. bowiem wykonuje zlecone jej czynności z zakresu zarządu państwowego. Funkcjonariusze tej organizacji podlegają odpowiedzialności karnej przewidzianej dla urzędników.Zgodnie z przepisem art. 46 m.k.k. odpowiedzialności karnej przewidzianej dla urzędników ulegają też funkcjonariusze organizacji mających zlecone czynności w zakresie zarządu państwowego, a więc pracownicy wykonujący akty z dziedziny zarządu lub uczestniczący w takich aktach. Kwestia zaś, na jakiej formalnej podstawie pracownicy ci spełniają wymienione akty lub uczestniczą w nich, jest dla ich odpowiedzialności karnej obojętna.Oskarżony Marian K. etatowy pracownik, pełniący funkcję kierownika klubu motorowego LPŻ, był więc urzędnikiem w rozumieniu obowiązujących przepisów. Zakwalifikowanie zatem jego czynów jako przestępstw urzędniczych jest w pełni uzasadnione.Co do czynów oskarżonego opisanych w pkt I i II sentencji wyroku, to Sąd Wojewódzki słusznie oparł się w tej mierze na zeznaniach świadków Stanisława P. i Stefana K. Wbrew zarzutom rewizji, zeznania tych świadków w zagadnieniach istotnych są ze sobą zgodne, wzajemnie się pokrywają, a pewne rozbieżności raczej dotyczą okoliczności całkowicie ubocznych i nieistotnych.Sąd Wojewódzki dokonał szerokiej i wnikliwej analizy tych zeznań i słusznie stwierdził, że zeznania świadka K. mają jedynie charakter posiłkowy, wspierający wiarygodność zeznań świadka Stanisława P. Zeznań świadka Stanisława P. nie sposób kwestionować, bowiem świadek ten w ogóle uprzednio nie znał oskarżonego, nie miał z nim żadnych nieporozumień i nie miał żadnego interesu, by bezpodstawnie obciążać oskarżonego, co do faktów wręczonych mu pieniędzy.Postępowanie dowodowe w niczym nie wykazało, by świadek Stanisław P. składał swoje zeznania pod wpływem świadka Stefana K. Zresztą i zeznania świadka Stefana K. bynajmniej nie wskazują na to, że są nieprawdziwe. Pewne nieporozumienia służbowe między świadkiem Stefanem K. a oskarżonym Marianem K. oraz fakt, że świadek Stefan K. na zebraniu organizacji partyjnej ujawnił przestępstwa oskarżonego, bynajmniej nie dowodzą, że świadek Stefan K. nie ujawnił prawdziwego zdarzenia, skoro zważyć, iż Stefan K. nie znał bliżej świadka Stanisława P. i o faktach przyjmowania łapówek przez oskarżonego świadek Stefan K. dowiedział się przypadkowo.Nie ma też żadnych uzasadnionych podstaw do kwestionowania ustaleń Sądu Wojewódzkiego w zakresie czynu oskarżonego opisanego w pkt III sentencji wyroku. Co do tego czynu, to głównym dowodem są zeznania świadka C, natomiast zeznania świadka H.K. mają charakter pomocniczy, pozwalający dodatkowo potwierdzić zeznania C.Sąd Wojewódzki w uzasadnieniu swego wyroku dokonał szerokiej analizy zeznań świadków, zasadnie wskazał, dlaczego zeznania te uznał za prawdziwe, omówił też, dlaczego odmówił wiary wyjaśnieniom oskarżonego i na podstawie logicznej oceny wszystkich dowodów, doszedł do słusznej konkluzji uznającej winę oskarżonego za udowodnioną. Tej oceny nie można skutecznie przeciwstawiać innej odmiennej wersji nie opartej na dowodach i logicznych przesłankach, wersji, którą usiłuje przedstawić rewizja oskarżonego.W tych warunkach zarzuty rewizji oskarżonego dotyczące obrazy przepisów prawa procesowego oraz błędnej oceny okoliczności faktycznych przyjętych za podstawę wyroku są nieuzasadnione.Przyjęta przez Sąd Wojewódzki kwalifikacja prawna czynów oskarżanego jest prawidłowa. Pogląd rewizji, że czynem opisanym w pkt III sentencji wyroku oskarżony Marian K. nie dopuścił się zagarnięcia mienia społecznego, należy uznać za błędny.Przywłaszczenie przez pracownika LPŻ pieniędzy wpłaconych na rzecz tej instytucji za płatny kurs samochodowy prowadzony przez tę organizację stanowi zagarnięcie mienia społecznego. Z chwilą bowiem dokonania takiej wpłaty, określona kwota pieniężna stała się własnością LPŻ i powinna była wpłynąć do kasy tej instytucji. Faktu zagarnięcia mienia społecznego nie zmienia okoliczność, że osoba dokonująca takiej wpłaty w rezultacie żądania wpłaciła większą kwotę niż należało.Oskarżony Marian K. jako kierownik klubu LPŻ miał obowiązek właściwie zabezpieczyć kwotę wpłaconą na rzecz tej instytucji i dlatego nie można podzielić wywodów rewizji, że skoro oskarżony wpłat osobiście nie przyjmował i nie prowadził własnej kasy, przeto nie mogła leżeć w zakresie jego obowiązków piecza nad gotówką.Chybiony jest też zarzut rewizji dotyczący rażąco niewspółmiernej kary wymierzanej oskarżonemu. Obok podniesionych przez Sąd Wojewódzki okoliczności obciążających, wypada podkreślić, że wszelkiego rodzaju czyny polegające na łapownictwie czy zagarnięciu mienia społecznego zwłaszcza przez osoby sprawujące kierownicze czynności m.in. w instytucjach i organizacjach społecznych są w swej istocie wielce szkodliwe i wymagają odpowiednio surowego potraktowania.Skoro się zważy, że wymierzona oskarżonemu kara sięga dolnych granic ustawowego zagrożenia mimo skazania za trzy przestępstwa, przeto kara ta nie może być uznana za rażąco surową i niewspółmierną do stopnia zawinienia oskarżonego.Z tych względów zastosowanie wobec oskarżonego dobrodziejstwa przewidzianego w przepisie art. 61 § 1 k.k., czego domaga się rewizja, byłoby oczywiście niesłuszne.Co do rewizji prokuratora.Rewizja prokuratora jest zasadna. Istotnie, na podstawie charakteru i okoliczności towarzyszących popełnieniu przestępstwa nie można podzielić poglądu Sądu Wojewódzkiego, że oskarżony nie działał z chęci zysku, skoro osiągnął niewielką korzyść materialną, którą przeznaczył na zaspokojenie bieżących potrzeb domowych.Przede wszystkim należy zauważyć, że działanie z chęci zysku w rozumieniu art. 41 § 2 k.k. jest działaniem z zamiarem osiągnięcia za pomocą przestępstwa korzyści majątkowej. Korzyść majątkowa nie wymaga trwałego powiększania stanu majątkowego, lecz wystarczy, że korzyść ta wpływa na okresowe czy nawet przejściowe powiększenie składników majątkowych sprawcy, umożliwiających określoną poprawę jego sytuacji materialnej. Wysokość korzyści, którą sprawca uzyskał lub zamierzał uzyskać, nie jest decydującą dla ustalenia zamiaru działania sprawcy z chęci zysku.Zysk mógł być nieznaczny, a nawet nieistotne jest czy sprawca realnie taki zysk osiągnął. Okolicznością bowiem decydującą jest ustalenie zamiaru osiągnięcia zysku, którym kierował się sprawca w chwili dokonania przestępstwa.W konkretnej sprawie z charakteru, okoliczności i wysokości przyjętych przez oskarżonego korzyści, bezspornie wynika fakt, że oskarżony K. działał z zamiarem osiągnięcia zysku. Słusznie więc wywodzi rewizja prokuratora, że Sąd Wojewódzki dokonał w tej mierze błędnej oceny okoliczności faktycznych mających wpływ na treść wyroku.Z tych względów Sąd Najwyższy uznał za słuszne na podstawie art. 42 § 2 k.k. wymierzyć oskarżonemu odpowiednie kary grzywny za czyny opisane w pkt I i II sentencji wyroku.Z tych powodów Sąd Najwyższy orzekł, jak w sentencji.