VI KZP 34/68

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia A. Pyszkowski.Sędziowie: J. Ignatowicz (z Izby Cywilnej - współsprawozdawca), K. Wagner (sprawozdawca).Prokurator Prokuratury Generalnej: T. Guzkiewicz.SentencjaSąd Najwyższy w sprawie Jerzego F., oskarżonego z art. 70 u.k.s., po rozpoznaniu w dniach 5 września 1968 r., 7 listopada 1968 r. i 29 listopada 1968 r. przedstawionej postanowieniem Sądu Wojewódzkiego w Gdańsku jako rewizyjnego z dnia 6 czerwca 1968 r. kwestii prawnej wymagającej zasadniczej wykładni ustawy:"Czy zawarcie umowy dzierżawy pojazdu mechanicznego (samochodu) w okresie 3 lat od przywiezienia tego pojazdu z zagranicy, zwolnionego od opłat celnych na podstawie § 25 rozporządzenia Ministra Handlu Zagranicznego z dnia 1 października 1965 r. (Dz. U. Nr 42, poz. 260), i oddanie tego pojazdu kontrahentowi w użytkowanie jest "odstąpieniem" pojazdu innym osobom w rozumieniu cytowanego rozporządzenia, będącym zmianą warunków decydujących o wypełnieniu przedmiotowej istoty występku z art. 70 ustawy karnej skarbowej z dnia 13 kwietnia 1960 r.?"po wysłuchaniu wniosku prokuratora Prokuratury Generalnej oraz przedstawiciela Głównego Urzędu Ceł, na podstawie art. 390 k.p.k.uchwalił udzielić odpowiedzi jak wyżej.Uzasadnienie faktyczneZwolnienie od przywozowych należności celnych, przysługujące osobom wymienionym w ust. 1 § 25 rozporządzenia Ministra Handlu Zagranicznego z dnia 1 października 1965 r. (Dz. U. Nr 42, poz. 260), dotyczy tylko tych przedmiotów, które służą do użytku osobistego, zawodowego lub domowego. Co do samochodów istnieje dalsze ograniczenie, polegające na tym, że zwolnienie objąć może tylko jeden samochód na rodzinę przebywającą razem za granicą i prowadzącą tam wspólne gospodarstwo domowe, jeżeli ponadto nikt z tej rodziny w ciągu 5 lat przed dniem przywozu samochodu do Polski nie korzystał z częściowego chociażby zwolnienia samochodu od celnych należności przywozowych. Wynika stąd ścisłe powiązanie zwolnionego od opłat celnych przywozowych samochodu ze wszystkimi członkami rodziny prowadzącymi za granicą wspólne gospodarstwo domowe. Ratio legis omawianego przepisu polega na tym, że samochód zwalnia się od cła przywozowego po to, aby służył powracającemu i jego rodzinie do użytku zawodowego i osobistego, nie był natomiast przedmiotem obrotu; w tym ostatnim bowiem wypadku opłaty celne przywozowe podlegałyby uiszczeniu. Realizację tego przepisu zapewnia wiążący z mocy samego prawa warunek, że samochód nie będzie w ciągu 3 lat odstąpiony.Ocena, czy doszło do odstąpienia samochodu, nie może budzić wątpliwości przy sprzedaży samochodu lub przeniesieniu jego własności z innego tytułu. Sytuacja jest niewątpliwa także wtedy, gdy zawarta dla pozoru umowa ukrywa wyżej wymienione czynności prawne, ponieważ przy oświadczeniu woli złożonym w celu ukrycia innej czynności prawnej ważność oświadczenia ocenia się według właściwości czynności ukrytej (art. 83 § 1 k.c.).Na wynikające z pytania Sądu Wojewódzkiego wątpliwości, czy odstąpieniem samochodu w rozumieniu wymienionych przepisów jest także oddanie samochodu innej osobie do używania lub eksploatacji, nie połączone z przeniesieniem własności, na podstawie takich umów, jak: najem, dzierżawa czy nawet użyczenie - należy udzielić w zasadzie odpowiedzi twierdzącej.Za taką odpowiedzią przemawia już sam fakt, że ustawodawca użył wyrażenia "odstąpienie", będącego semantycznie pojęciem szerszym aniżeli pojęcie przeniesienia czy wyzbycia się własności.Do takich samych wniosków prowadzi także wykładnia wychodząca z celu ograniczenia przewidzianego w § 25 ust. 2 cytowanego wyżej rozporządzenia. Dokonana bowiem na podstawie § 25 tegoż rozporządzenia odprawa celna ma charakter warunkowy i samochód pozostaje przez 3 lata od daty przywozu towarem celnym powierzonym właścicielowi. Oddawanie w tym okresie samochodu, chociażby bez przenoszenia własności, innym osobom do używania lub eksploatacji byłoby sprzeczne z celem, dla którego zostały przyznane ulgi celne. Z omawianego więc punktu widzenia forma prawna tego oddania nie ma istotnego znaczenia.Ponieważ przywożone w opisanych warunkach z zagranicy samochody stają się przeważnie przedmiotem własności osobistej, trzeba mieć również na uwadze te przepisy kodeksu cywilnego, które własność te bliżej określają. Zgodnie mianowicie z art. 133 § 1 k.c. przedmiotem własności osobistej może być także pojazd mechaniczny, jednakże - w myśl zasady wypowiedzianej w art. 132 § 1 tego kodeksu - tylko o tyle, o ile jest przeznaczony do zaspokajania osobistych potrzeb właściciela i jego bliskich. Te założenia, leżące także u podłoża cytowanego rozporządzenia z dnia 1 października 1965 r., pośrednio potwierdzają przyjętą w niniejszej uchwale wykładnię.Wynikająca z tej wykładni zasada nie zawsze jednak znajduje zastosowanie. Należy z niej wyłączyć takie stany faktyczne jak oddanie samochodu w używanie na krótki czas czy doraźnie, chociażby nawet łączyło się to z pewną odpłatnością. Mogą bowiem powstawać różne życiowo zrozumiałe sytuacje, w których chwilowe korzystanie z samochodu przez osoby trzecie nie zmienia zasadniczego charakteru używania samochodu przez jego właściciela. Mogą też powstać okoliczności szczególne, takie jak np. choroba czy wyjazd właściciela samochodu, uniemożliwiające przez czas przejściowy eksploatację samochodu. Ponieważ nie eksploatowany samochód niszczeje, a w każdym razie traci na wartości, należy - analogicznie do art. 138 k.c. dopuszczającego wynajęcie domu jednorodzinnego przy istnieniu uzasadnionej przyczyny - przyjąć, że taka uzasadniona przyczyna usprawiedliwia także oddanie samochodu innym osobom do używania lub eksploatacji. Należy jednak stwierdzić, że warunek wymieniony przy końcu § 25 ust. 2 cytowanego rozporządzenia Ministra Handlu Zagranicznego będzie dotrzymany jedynie wówczas, gdy takie oddanie z uzasadnionej przyczyny samochodu do używania lub eksploatacji nastąpi na okres przejściowy i będący w odpowiednim stosunku do trzyletniego okresu obejmującego zakaz odstąpienia. Gdyby bowiem oddanie samochodu w powyższych warunkach miało cechy trwałości i obejmowało w stosunku do trzechlecia okres niewspółmiernie długi, musiałoby być uznane - zgodnie z tym, co wyżej powiedziano - za odstąpienie samochodu.