VI KZP 37/87

Skład orzekającyPrzewodniczący: Prezes Izby Karnej B. Dzięcioł. Sędziowie: B. Bartosik (sprawozdawca), R. Bodecki, W. Gruber, C. Łukaszewicz, J. Mikos, W. Ochman.Prokurator Prokuratury Generalnej: H. Minarczuk.SentencjaSąd Najwyższy po rozpoznaniu - skierowanego przez Pierwszego Prezesa Sądu Najwyższego na podstawie art. 18 pkt 3 ustawy o Sądzie Najwyższym z dnia 20 września 1984 r. (Dz. U. Nr 45, poz. 241) - wniosku Prokuratora Generalnego PRL z dnia 31 sierpnia 1987 r. o podjęcie uchwały w składzie siedmiu sędziów wyjaśniającej następujące zagadnienie prawne."Czy art. 419 § 2 k.p.k. ma zastosowanie do przestępstw objętych art. 17 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 10 maja 1985 r. o szczególnej odpowiedzialności karnej (Dz. U. Nr 23, poz. 101)?"uchwalił udzielić odpowiedzi jak wyżej.Uzasadnienie faktyczneUstawa z dnia 10 maja 1985 r. o szczególnej odpowiedzialności karnej (Dz. U. Nr 23, poz. 101), rozszerzając znacznie na czas jej obowiązywania stosowanie zarówno trybu uproszczonego, jak i trybu przyspieszonego, w sposób całościowy i wyczerpujący ustaliła katalog przestępstw objętych postępowaniem uproszczonym (art. 13 § 1), a także postępowaniem przyspieszonym (art. 17 § 1 i 2), i to w sposób nie pokrywający się z podobnymi uregulowaniami zawartymi w rozdziale 43 i 45 kodeksu postępowania karnego.Co do trybu uproszczonego omawiana ustawa w art. 13 § 1 pkt 1 recypowała z kodeksu postępowania karnego podstawową normę określającą zakres tego trybu, a mianowicie art. 419 § 1 pkt 1 k.p.k., wprowadzając zamiast wyłączeń przewidzianych w art. 419 § 2 k.p.k., obejmujących aż 14 kategorii przestępstw, tylko jedno wyłączenie dotyczące art. 156 § 3 k.k. (jeżeli naruszenie czynności narządu ciała trwało dłużej niż 7 dni - art. 13 § 2 tej ustawy).Ponadto omawiana ustawa - w porównaniu z uregulowaniami zawartymi w art. 418 § 1 pkt 3 k.p.k. - wprowadziła w art. 13 § 1 pkt 2 znacznie rozszerzony katalog spraw o przestępstwa podlegające rozpoznaniu w tym trybie, obejmując nim ponadto sprawy o przestępstwa określone w art. 212 § 2 k.k., sprawy o wszystkie przestępstwa spekulacyjne określone w art. 221-225 k.k. oraz w ustawie z dnia 25 września 1981 r. o zwalczaniu spekulacji (Dz. U. z 1982 r. Nr 36, poz. 243), a także sprawy o szereg przestępstw określonych w ustawie z dnia 22 kwietnia 1959 r. o zwalczaniu niedozwolonego wyrobu spirytusu (Dz. U. Nr 27, poz. 169).Istotną zmianę, która wpłynęła na rozszerzenie zakresu postępowania uproszczonego, stanowi również regulacja zawarta w art. 13 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 10 maja 1985 r., który stanowi, że przestępstwa określone w tym przepisie podlegają trybowi uproszczonemu niezależnie od wartości przedmiotu przestępstwa albo wyrządzonej lub zamierzonej szkody.W podobny sposób, a więc także wyczerpujący, całościowy, określiła powołana ustawa z dnia 10 maja 1985 r. zakres rzeczowy postępowania przyspieszonego.W artykule 17 § 1 i 2 tej ustawy określony został katalog przestępstw rozpoznawanych w tym trybie, który jest szerszy niż ustalony w przepisach kodeksu postępowania karnego (art. 447 § 1 k.p.k.).Zgodnie z przepisami zawartymi w rozdziale 45 tego kodeksu, przestępstwa objęte postępowaniem przyspieszonym są zarazem objęte katalogiem przestępstw przewidzianych dla postępowania uproszczonego (art. 447 § 1 k.p.k.) pod warunkiem zaistnienia szczególnej przesłanki postępowania przyspieszonego, jaką jest chuligański charakter przestępstwa, a ponadto ujęcie sprawcy na gorącym uczynku lub bezpośrednio potem.Ta regulacja uległa zmianie w przepisach powołanej ustawy z dnia 10 maja 1985 r., co znalazło wyraz w objęciu trybem przyspieszonym również takich przestępstw, które nie są objęte postępowaniem uproszczonym, a więc przestępstw określonych w art. 208 k.k. (art. 17 § 1 pkt 2) i innych, których ustawowe zagrożenie w przepisach kodeksu karnego ustalone zostało na 3 lata lub 5 lat pozbawienia wolności (art. 17 § 1 pkt 4 tej ustawy), a w odniesieniu do przestępstwa określonego w art. 208 k.k. na 10 lat pozbawienia wolności, z równoczesnym ograniczeniem zależnym od wartości przedmiotu przestępstwa albo wyrządzonej lub zamierzonej szkody, a w odniesieniu do wszystkich przestępstw wymienionych w art. 17 § 1 pkt 1-5 powołanej ustawy - gdy spełniona została szczególna przesłanka, tj. ujęcie sprawcy na gorącym uczynku lub bezpośrednio potem.Jednocześnie z treści art. 17 powołanej ustawy wynika, że wyeliminowane zostały z trybu przyspieszonego sprawy o przestępstwa określone w art. 205 § 1 k.k., dopuszczone do rozpoznania w trybie uproszczonym (art. 13 § 1 pkt 2 tej ustawy).W związku z rozważaną kwestią należy podkreślić, że w powołanej ustawie z dnia 10 maja 1985 r. nie ustalono dla trybu przyspieszonego żadnego wyjątku od zasady rozpoznawania w nim spraw o występki zagrożone karą pozbawienia wolności do lat 2, karą ograniczenia wolności lub samoistną grzywną albo karą pozbawienia wolności do lat 2 i grzywną (art. 419 § 1 pkt 1 k.p.k.); nie ma też żadnych wyłączeń w stosunku do przestępstw, o których mowa w art. 419 § 1 pkt 2 k.p.k., podobnie jak nie ma wyłączeń w stosunku do wszystkich pozostałych przestępstw objętych art. 17 tej ustawy.Tak więc art. 17 § 1 powołanej ustawy, nie odsyłając do katalogu przestępstw objętych trybem uproszczonym, ustanawia - i to bez żadnych wyłączeń - odrębny katalog przestępstw rozpoznawanych w trybie przyspieszonym. Jeżeliby ustawodawca chciał wprowadzić do trybu przyspieszonego podobne wyłączenia, o których mowa w art. 419 § 2 k.p.k., to uczyniłby to w sposób wyraźny, podobnie jak to uczynił w art. 13 § 2 tej ustawy w odniesieniu do trybu uproszczonego. A zatem art. 17 § 1 omawianej ustawy ma charakter przepisu szczególnego, który wyłącza stosowanie ograniczeń przewidzianych w art. 419 § 2 k.p.k., i dlatego w omawianym zakresie nie ma zastosowania odesłanie do przepisów kodeksu postępowania karnego o postępowaniu uproszczonym, zawarte w art. 16 tej ustawy, ze względu na wyczerpujące ustalenie w jednym akcie prawnym - tj. w ustawie z dnia 10 maja 1985 r. - pełnego zakresu przedmiotowego dla trybu przyspieszonego, podobnie jak to przewidziano i dla trybu uproszczonego.