VI KZP 38/68

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia J. Zembaty.Sędziowie: Z. Neumann, M. Budzianowski (sprawozdawca).Prokurator Prokuratury Generalnej: T. Guzkiewicz.SentencjaSąd Najwyższy w sprawie Józefa G. i innych, oskarżonych z art. 237 § 1 k.k., po rozpoznaniu przedstawionej w trybie art. 390 § 1 k.p.k. przez Sąd Wojewódzki w Koszalinie postanowieniem z dnia 10 lipca 1968 r. do rozstrzygnięcia kwestii prawnej wymagającej zasadniczej wykładni ustawy:"Czy umorzenie postępowania w sprawie karnej wszczętej z oskarżenia prywatnego na tej podstawie, że w świetle wyników postępowania sądowego czyn objęty oskarżeniem stanowi przestępstwo ścigane z oskarżenia publicznego, wkłada na sąd obowiązek orzeczenia o kosztach postępowania (art. 438 k.p.k.), a w wypadku odpowiedzi pozytywnej - czy sytuacja taka stwarza dla oskarżonych prawo do przyznania i ustalenia na ich rzecz od oskarżyciela prywatnego poniesionych przez nich kosztów?"po wysłuchaniu wniosku prokuratora,uchwalił udzielić odpowiedzi jak wyżej.Uzasadnienie faktyczneZgodnie z art. 438 k.p.k. w wyroku oraz w postanowieniu o umorzeniu postępowania należy zawsze orzec o kosztach postępowania.Ustawa nie przewiduje żadnych w tym zakresie wyjątków, w każdym zatem wypadku umorzenia postępowania powinien sąd, wobec wynikającego z cytowanego wyżej przepisu kategorycznego i jednoznacznego nakazu, orzec, kto ma ponieść koszty umorzonego postępowania.Orzec o kosztach należy więc również w razie umorzenia postępowania z tego powodu, że zarzucony przez oskarżyciela prywatnego czyn stanowi przestępstwo ścigane z urzędu. Przyczyna umorzenia postępowania nie ma w kwestii obowiązku orzeczenia o kosztach żadnego znaczenia, ma natomiast decydujący wpływ dla rozstrzygnięcia o tym, kto ma ponieść koszty postępowania.W omawianej wyżej sytuacji koszty postępowania ponosi Skarb Państwa. Umorzenie bowiem postępowania z powodu braku uprawnionego oskarżyciela nie jest umorzeniem w sprawie z oskarżenia prywatnego w rozumieniu art. 442 lit. a) k.p.k. W przepisie tym chodzi o postępowanie sądowe wszczęte na skutek żądania oskarżyciela prywatnego o czyn ścigany z oskarżenia prywatnego, które zostało umorzone z przyczyn innych niż wymieniona w art. 442 lit. b) k.p.k. i w art. 12 § 1 ustawy z dnia 2 grudnia 1960 r. o sprawach z oskarżenia prywatnego (Dz. U. Nr 54, poz. 308).Niedopuszczalność procesu prywatnoskargowego nie może rodzić ujemnych dla pokrzywdzonego skutków tylko dlatego, że sprawa toczyła się w tym trybie zamiast w trybie publicznoskargowym. Dotyczy to zarówno sytuacji, w której Sąd zamiast odmówić wszczęcia postępowania i przekazać sprawę komu należy wszczął postępowanie z oskarżenia prywatnego i następnie je umorzył, jak i sytuacji, w której umorzenie postępowania nastąpiło w wyniku stwierdzenia dopiero po jego wszczęciu, że czyn stanowi przestępstwo ścigane z oskarżenia prywatnego.Traktowanie takiego umorzenia sprawy jako umorzenia "w sprawie z oskarżenia prywatnego", o którym mowa w art. 442 lit. a) k.p.k. stawiałoby w uprzywilejowanej sytuacji sprawców przestępstwa, w konsekwencji bowiem orzeczenia o kosztach postępowania na podstawie cytowanego wyżej przepisu mieliby oni prawo dochodzenia od pokrzywdzonego poniesionych kosztów, gdy tymczasem przy prawidłowym biegu sprawy (z oskarżenia publicznego) nawet wyrok uniewinniający nie uzasadniałby obciążenia poszkodowanego kosztami postępowania.Dlatego też przyjąć należy, że sam fakt, iż postępowanie toczyło się w trybie prywatnoskargowym, chociaż dotyczyło przestępstwa ściganego z urzędu, nie zmienia charakteru sprawy, umorzenie więc takiego postępowania pociąga za sobą obowiązek orzeczenia o kosztach na podstawie art. 442 lit. c) k.p.k., a nie lit. a) tegoż artykułu.Na marginesie omawianej wyżej kwestii zauważyć wypada, że w sprawie niniejszej - niezależnie od rodzaju odniesionych przez pokrzywdzonego uszkodzeń ciała - już z samej treści doniesienia wynikało, iż wymienione w tymże doniesieniu osoby dopuściły się pobicia pokrzywdzonego przy użyciu niebezpiecznych narzędzi (kółka, haki do plewienia warzyw, kamieni), co mogło wskazywać na znamiona przestępstwa z art. 241 k.k., a więc przestępstwa ściganego z oskarżenia publicznego.