VI KZP 41/73

Skład orzekającyPrzewodniczący: Prezes F. Wróblewski. Sędziowie: M. Budzianowski, K. Grzebuła (współsprawozdawca), L. Jax, dr A. Kafarski (sprawozdawca), I. Kazimierczak, A. Pyszkowski.Prokurator Prokuratury Generalnej: A. Ferenc.SentencjaSąd Najwyższy po rozpoznaniu przedstawionego w trybie art. 29 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 15 lutego 1962 r. o Sądzie Najwyższym (Dz. U. Nr 11, poz. 54; zm.: Dz. U. z 1972 r. Nr 23, poz. 166) wniosku Ministra Sprawiedliwości z dnia 7 września 1973 r., skierowanego przez Pierwszego Prezesa Sądu Najwyższego pod rozpoznanie składu siedmiu sędziów Izby Karnej, a dotyczącego następującego budzącego wątpliwości zagadnienia prawnego:"Czy dopuszczalne jest stosowanie środka zapobiegawczego - tymczasowego aresztowania do nieletniego skazanego przez sąd pierwszej instancji z zastosowaniem art. 9 § 2 k.k.?"i po wysłuchaniu wniosku prokuratorauchwalił udzielić odpowiedzi jak wyżej.Uzasadnienie faktyczneI. Przepis art. 1 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 22 grudnia 1969 r. o utrzymaniu w mocy na okres przejściowy niektórych dotychczasowych przepisów prawa karnego (Dz. U. Nr 37, poz. 311) zachował moc obowiązującą dotychczasowych przepisów dotyczących nieletnich, którzy dopuścili się czynów zabronionych przez ustawę pod groźbą kary, określonych w szczególności w art. 69-78 k.k. z 1932 r. ze zmianami wynikającymi z art. 9 k.k. z 1969 r.Wobec nieuregulowania przez nową ustawę zagadnień procesowych dotyczących nieletnich utrzymano również w mocy art. 474-495 k.p.k. z 1928 r. (art. III pkt 1 przep. wprow. k.p.k. z 1969 r.) oraz inne przepisy tego kodeksu dotyczące nieletnich (art. 1 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 22 grudnia 1969 r. o utrzymaniu w mocy na okres przejściowy niektórych dotychczasowych przepisów prawa karnego - Dz. U. Nr 37, poz. 311).W tym stanie rzeczy obowiązuje nadal art. 481 k.p.k. z 1928 r., regulujący stosowanie środków zapobiegawczych względem nieletnich.Stosowanie środków przewidzianych w tym przepisie następuje wtedy, gdy nieletni sprawca podlega odpowiedzialności na podstawie przepisów kodeksu karnego z 1932 r.II. Była już wzmianka o tym, że w zakresie odpowiedzialności nieletnich za dopuszczenie się niektórych czynów zabronionych przez ustawę pod groźbą kary zmiany wprowadził art. 9 k.k. z 1969 r.Zmiany wprowadzone tym przepisem, a ściśle jego § 2, sprowadzają się do tego, że nieletni, który po ukończeniu lat 16 popełnia zbrodnię przeciwko życiu, zbrodnię zgwałcenia, rozboju lub zbrodnię przeciwko bezpieczeństwu powszechnemu albo umyślnie powoduje ciężkie uszkodzenie ciała lub ciężki rozstrój zdrowia, może odpowiadać na zasadach określonych w kodeksie karnym z 1969 r., jeżeli okoliczności sprawy oraz właściwości i warunki osobiste sprawcy za tym przemawiają, a zwłaszcza wtedy, gdy poprzednio stosowane środki wychowawcze lub poprawcze okazały się bezskuteczne.W wypadku więc nieprawomocnego skazania nieletniego przez sąd pierwszej instancji z zastosowaniem art. 9 § 2 k.k. za przestępstwo wymienione w tym przepisie może powstać konieczność wymierzenia kary pozbawienia wolności.Przepis art. 217 § 3 k.p.k. stanowi, że skazując oskarżonego na karę pozbawienia wolności powyżej 2 lat za przestępstwo popełnione z winy umyślnej sąd pierwszej instancji stosuje tymczasowe aresztowanie.Z przytoczonej wyżej treści art. 217 § 3 k.p.k. wynika, że zastosowanie tymczasowego aresztowania przepis ten uzależnia wyłącznie od wysokości wymierzonej nieprawomocnie kary pozbawienia wolności, nie czyniąc rozróżnienia, czy karę tę wymierzono oskarżonemu, o którym mówi art. 9 § 1 k.k., czy też nieletniemu odpowiadającemu na podstawie art. 9 § 2 k.k.W konkluzji trzeba więc przyjąć, że nieprawomocne skazanie nieletniego z zastosowaniem art. 9 § 2 k.k. na karę pozbawienia wolności powyżej 2 lat za przestępstwo umyślne nakłada na sąd obowiązek zastosowania tymczasowego aresztu.III. Z treści art. 9 § 2 k.k. wynika, że wymierzenie nieletniemu kary pozbawienia wolności z zastosowaniem tego przepisu może nastąpić niezależnie od innych warunków wskazanych w tym przepisie wtedy, gdy stopień demoralizacji nieletniego jest bardzo znaczny. Wynika to w szczególności ze sformułowania, że odpowiedzialność nieletniego na zasadach określonych w obowiązującym kodeksie karnym może nastąpić zwłaszcza wtedy, "gdy poprzednio stosowane środki wychowawcze lub poprawcze okazały się bezskuteczne".Przebywanie oskarżonego wysoce zdemoralizowanego, który został skazany nieprawomocnie na karę pozbawienia wolności za przestępstwo wymienione w art. 9 § 2 k.k., w schronisku stanowiłoby poważnie niebezpieczeństwo demoralizacji dla innych mniej zdemoralizowanych nieletnich umieszczonych w tymże schronisku w związku z zarzutem popełnienia przestępstwa o znacznie mniejszym stopniu społecznego niebezpieczeństwa.Ponadto przebywanie w schronisku wysoce zdemoralizowanych nieletnich skazanych nieprawomocnie z zastosowaniem art. 9 § 2 k.k. na kary pozbawienia wolności stanowiłoby istotną przeszkodę do prowadzenia pracy wychowawczej.Stosowanie tymczasowego aresztowania przez sąd pierwszej instancji jest dopuszczalne jedynie w razie skazania na karę pozbawienia wolności bez względu na to, na podstawie jakich przepisów została ona wymierzona. Z tego więc powodu, że zastosowanie tymczasowego aresztowania przez sąd pierwszej instancji wiąże się zawsze ze skazaniem na karę pozbawienia wolności, a ponadto ze względu na przedstawione poprzednio względy wychowawcze, należy uznać, iż jest dopuszczalne zastosowanie tymczasowego aresztowania przez sąd pierwszej instancji w stosunku do nieletniego skazanego z zastosowaniem art. 9 § 2 k.k. na karę pozbawienia wolności niższą od wskazanej w art. 217 § 3 k.p.k.W konkluzji należy więc stwierdzić, że w stosunku do nieletniego skazanego nieprawomocnie na karę pozbawienia wolności na podstawie art. 9 § 2 k.k. za przestępstwo wymienione w tym przepisie sąd pierwszej instancji stosuje tymczasowe aresztowanie, jeżeli zachodzą przesłanki wskazane w art. 217 § 1 i 3 k.p.k.