VI KZP 55/72

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia W. Żebrowski. Sędziowie: M. Budzianowski, J. Szamrej (sprawozdawca). Prokurator Prokuratury Generalnej: J. Pozorski.SentencjaSąd Najwyższy w sprawie Andrzeja F. i Andrzeja P., oskarżonych z art. 156 § 2 k.k., po rozpoznaniu przekazanego w trybie art. 390 § 1 k.p.k. przez Sąd Wojewódzki w Gdańsku postanowieniem z dnia 19 lipca 1972 r. zagadnienia prawnego wymagającego zasadniczej wykładni ustawy:"1. Czy czyni zadość wymaganiom art. 50 § 1 k.p.k. wydanie postanowienia o zmianie przedstawionych zarzutów (za rt. 210 k.k. na art. 156 § 2 k.k.) w postępowaniu przygotowawczym wszczętym przeciwko osobie o przestępstwo ścigane z oskarżenia publicznego (art. 210 k.k.) i następnie wniesienie aktu oskarżenia o przestępstwo ścigane z oskarżenia prywatnego (art. 156 § 2 k.k.) oraz popieranie tegoż, czy też uznać należy za niezbędne wydanie odrębnego postanowienia w trybie art. 50 k.p.k. o wszczęciu postępowania albo objęciu ścigania?2. Od kiedy biegnie termin przedawnienia przewidziany w art. 105 § 2 k.k. dla oskarżyciela publicznego, jeżeli wszczęto postępowanie przeciwko osobie o czyn ścigany z oskarżenia publicznego, a w trakcie tegoż postępowania przygotowawczego ujawnia się, że czyn ten stanowi przestępstwo prywatnoskargowe?"i po wysłuchaniu wniosku prokuratorauchwalił udzielić odpowiedzi jak wyżej.Uzasadnienie faktyczne1. W sprawie, w której Sąd Wojewódzki przedstawił Sądowi Najwyższemu do rozstrzygnięcia powyższe pytania, prokurator wydał dnia 23 grudnia 1971 r. postanowienie o wszczęciu śledztwa w sprawie o przestępstwo określone w art. 210 § 1 k.k. i popełnione dnia 20 grudnia 1971 r. Postanowienia o przedstawieniu podejrzanym zarzutu zostały wydane dnia 23 i 31 grudnia 1971 r. W wyniku dokonanych czynności śledczych prokurator - powołując się na przepis art. 270 k.p.k. - wydał dnia 22 marca 1972 r. postanowienie o zmianie powyższych postanowień i przedstawieniu zarzutu popełnienia przestępstwa określonego w art. 156 § 2 k.k. ściganego z oskarżenia prywatnego. Po wydaniu postanowienia o zamknięciu śledztwa prokurator wniósł do Sądu Powiatowego akt oskarżenia, zarzucając oskarżonym popełnienie przestępstwa określonego w art. 156 § 2 k.k.Zarówno w postanowieniach o zmianie zarzutu, jak i w akcie oskarżenia prokurator ani expressis verbis, ani przez wymienienie art. 50 k.p.k. nie powołał się na to, że udziału jego w postępowaniu o przestępstwo ścigane z oskarżenia prywatnego - według jego oceny - wymagał interes społeczny.Z akt sprawy wynika, że pokrzywdzonemu w czasie zajścia w dniu 20 grudnia 1971 r. był znany jeden z oskarżonych.2. W sprawach o przestępstwa ścigane z oskarżenia prywatnego prokurator - w myśl art. 50 § 1 k.p.k. - może wszcząć albo przyłączyć się do postępowania już wszczętego, jeżeli według jego oceny wymaga tego interes społeczny.W uchwale z dnia 15 kwietnia 1971 r. - VI KZP 79/70 (OSNKW 1971, z. 6, oz. 84) Sąd Najwyższy stwierdził, że w pierwszym wypadku prokurator powziąwszy wiadomość o popełnieniu przestępstwa ściganego z oskarżenia prywatnego i uznając, że interes społeczny wymaga ścigania, wszczyna postępowanie przygotowawcze przewidziane przepisami kodeksu postępowania karnego. Postępowanie toczy się wówczas z urzędu (art. 50 § 2 k.p.k.). W takim wypadku prokurator obowiązany jest wydać postanowienie o wszczęciu postępowania.Wyjaśnienie to - jak z treści tej uchwały wynika - odnosi się do sytuacji, kiedy przed postępowaniem o przestępstwo ścigane z oskarżenia prywatnego nie toczyło się wcześniej postępowanie co do tego czynu zakwalifikowanego jako przestępstwo ścigane z oskarżenia publicznego.Natomiast w wypadku, gdy w związku z tym samym czynem na skutek jego odmiennej oceny faktycznej i prawnej zostało przez prokuratora wszczęte postępowanie z oskarżenia publicznego, a dopiero później w toku dalszego postępowania okazało się, że czyn sprawcy wyczerpuje jedynie znamiona przestępstwa z oskarżenia prywatnego, uprawnienia prokuratora wynikające z treści art. 50 § 1 k.p.k. w zakresie ścigania przestępstw tej grupy mogą być realizowane przez wydanie postanowienia o odpowiedniej zmianie zarzutu przedstawionego sprawcy (art. 270 k.p.k.).Z treści art. 50 § 2 k.p.k. nie wynika, by prokurator uznając, że interes społeczny wymaga ścigania przestępstwa prywatnoskargowego, miał obowiązek innego uzewnętrznienia takiej swojej oceny niż w formie postanowienia wyrażającego wszczęcie przez niego lub włączenie się do postępowania o takie przestępstwo, skoro w związku z treścią przepisów określających, które przestępstwa są prywatnoskargowe, dokonanie takiej oceny przez prokuratora wynika już z samego faktu podjęcia przez niego takich czynności w odniesieniu do tych przestępstw.Z treści pytania 2 i jego uzasadnienia wynika, że dotyczy ono początku biegu 3-miesięcznego okresu, o którym mowa w art. 105 § 2 k.k., w wypadku gdy postępowanie początkowo toczyło się o przestępstwo z oskarżenia publicznego, oraz kwestii, jaką czynność należy wówczas uważać za wszczęcie postępowania w rozumieniu art. 106 k.k.W wyroku z dnia 24 maja 1971 r. - III KR 21/71 (OSNKW 1971, z. 11, poz. 170) Sąd Najwyższy wyraził pogląd, że przepis art. 50 § 1 k.p.k. uprawniający prokuratora do wszczęcia postępowania w sprawach o przestępstwa ścigane z oskarżenia prywatnego albo do przyłączenia się do takiego postępowania nie dopuszcza możliwości przekroczenia materialnoprawnego terminu 3-miesięcznego, określonego w art. 105 § 2 k.k. Wynika z tego, że o początku 3-miesięcznego terminu, o którym mowa w art. 105 § 2 k.k., decyduje zawsze czas, w którym pokrzywdzony dowiedział się o osobie sprawcy przestępstwa.W uchwale z dnia 27 stycznia 1972 r. - VI KZP 51/71 (NP 1972, nr 5, s. 841) Sąd Najwyższy zajął podobne stanowisko, wyjaśniając jednocześnie, że w wypadku, gdy toczyło się postępowanie o czyn ścigany z oskarżenia publicznego, a dopiero w postępowaniu sądowym okazało się, iż wyczerpuje on jedynie znamiona przestępstwa ściganego z oskarżenia prywatnego i w związku z tym prokurator złożył oświadczenie, że będzie uczestniczył w dalszym postępowaniu, o zachowaniu 3-miesięcznego terminu, o którym mowa w art. 105 § 2 k.k., decyduje czas wszczęcia postępowania o czym, który - według oceny prokuratora - stanowił przestępstwo ścigane z oskarżenia publicznego.Rozstrzygnięcie takie jest wyrazem poglądu, że za wszczęcie postępowania w rozumieniu art. 106 k.k. należy uważać wszczęcie postępowania o czyn sprawcy, niezależnie od tego, czy od razu, czy też w toku dalszego postępowania okaże się, iż czyn ten stanowi przestępstwo ścigane z oskarżenia prywatnego.