VI KZP 59/67

Skład orzekającyPrzewodniczący: Prezes F. Wróblewski.Sędziowie: Z. Chełmicki (sprawozdawca), K. Marowski (z Izby Pracy i Ubezpieczeń Społecznych), ppłk S. Mendyka (z Izby Wojskowej), Z. Nyczaj, A. Pyszkowski, F. Wesely (współsprawozdawca - z Izby Cywilnej).Prokurator Prokuratury Generalnej: T. Guzkiewicz.SentencjaSąd Najwyższy w sprawie Mieczysława P., oskarżonego z art. 237 § 1 k.k. w związku z art. 1 ustawy z dnia 22 maja 1958 r. o zaostrzeniu odpowiedzialności karnej za chuligaństwo (Dz. U. Nr 34, poz. 152), po rozpoznaniu przedstawionej w trybie art. 390 § 1 k.p.k. przez Sąd Wojewódzki w Zielonej Górze postanowieniem z dnia 17 listopada 1967 r., a następnie przekazanej w trybie art. 30 ustawy z dnia 15 lutego 1962 r. o Sądzie Najwyższym (Dz. U. Nr 11, poz. 54) do rozstrzygnięcia powiększonemu składowi Sądu Najwyższego postanowieniem składu zwykłego tegoż Sądu z dnia 10 maja 1968 r. kwestii prawnej wymagającej zasadniczej wykładni ustawy:"Czy zasądzając w postępowaniu karnym na rzecz PCK na podstawie przepisu art. 448 k.c. odpowiednią sumę pieniężną należy zasądzić odsetki; w wypadku odpowiedzi twierdzącej - od kiedy odsetki powinny być liczone?"po wysłuchaniu wniosku prokuratora, uchwalił udzielić odpowiedzi jak wyżej.Uzasadnienie faktyczneI. W razie umyślnego naruszenia dóbr osobistych pokrzywdzony może na podstawie art. 448 k.c. żądać, niezależnie od innych środków potrzebnych do usunięcia skutków wyrządzonej szkody, żeby sprawca uiścił odpowiednią sumę pieniężną na rzecz Polskiego Czerwonego Krzyża.Przepisy kodeksu cywilnego dotyczące odszkodowania wskazują wyraźnie na kompensacyjny charakter odszkodowania także w wypadku wynagrodzenia szkody niemajątkowej (art. 445 i 446 k.c.). Jednakże przepis art. 448 k.c. wprowadza nowy rodzaj sankcji. Według tego przepisu poszkodowany w razie umyślnego naruszenia jego dóbr osobistych może żądać - niezależnie od innych środków potrzebnych do usunięcia skutków wyrządzonej szkody - ażeby sprawca uiścił odpowiednią sumę pieniężną na rzecz Polskiego Czerwonego Krzyża. Okoliczność, że ta suma pieniężna ma wejść nie do majątku poszkodowanego, lecz do majątku instytucji społecznej o charakterze charytatywnym i że możliwość zasądzenia tej sumy od sprawcy zależna jest od jego umyślnej winy, wskazuje na penalny charakter sankcji z art. 448 k.c. Stąd zapewne powstała wątpliwość Sądu Wojewódzkiego, czy ze względu na ten inny, niekompensacyjny charakter sankcji z art. 448 k.c. mogą się należeć odsetki od sumy pieniężnej zasądzonej na podstawie tego przepisu, a zwłaszcza za czas przed prawomocnym zasądzeniem tej sumy na rzecz PCK.Zgodnie z przepisem art. 359 § 1 k.c. w pewnych warunkach należą się od sumy pieniężnej odsetki, w szczególności wówczas, gdy wynika to z ustawy. Ustawa zaś przewiduje w art. 481 § 1 k.c. odsetki w razie opóźnienia się przez dłużnika ze spełnieniem świadczenia pieniężnego za czas opóźnienia, chociażby wierzyciel nie poniósł szkody i chociażby opóźnienie było następstwem okoliczności, za które dłużnik odpowiedzialności nie ponosi.Przepis art. 481 § 1 k.c. nie uzależnia obowiązku płacenia przez dłużnika odsetek od charakteru zobowiązania, a więc od tego, czy ma ono charakter kompensacyjny czy penalny, a tylko od rodzaju świadczenia, w szczególności zaś od tego, czy jest to świadczenie pieniężne. W art. 448 k.c. chodzi wyraźnie o świadczenie pieniężne, a zatem w myśl art. 481 § 1 k.c. dłużnik, który opóźnia się ze spełnieniem świadczenia przewidzianego w art. 448 k.c., obowiązany jest zapłacić - odsetki na żądanie wierzyciela. Gdyby ustawodawca zamierzał zwolnić w tym wypadku sprawcę od płacenia odsetek, musiałby dać temu wyraz, czego jednak nie uczynił. Zresztą żadne względy nie przemawiają za zwolnieniem od odsetek sprawcy wyrządzającego szkodę umyślnie, skoro odsetki za opóźnienie obowiązany jest płacić dłużnik także wówczas, gdy nie zawinił zdarzenia, z którego wynikło zobowiązanie pieniężne. Ponadto represyjny charakter normy zawartej w art. 448 k.c. zostaje konsekwentniej zrealizowany przez możność skutecznego przeciwdziałania opóźnieniu wykonania zobowiązania.II. Sąd Wojewódzki ma również wątpliwość co do tego, od jakiej daty należałoby w wypadku quaestionis zasądzić odsetki.Wątpliwość ta powstała w związku z podniesioną w uzasadnieniu pytania kwestią, kto jest tym wierzycielem, który może domagać się odsetek. Bo jeśli jest nim PCK, to dowiaduje się on o zasądzonym świadczeniu dopiero z wyroku.Z treści art. 448 k.c. wynika, że wierzycielem jest pokrzywdzony, albowiem tylko on ma prawo domagać się uiszczenia odpowiedniej sumy pieniężnej na rzecz PCK. Żądanie spełnienia tego świadczenia na rzecz osoby trzeciej bynajmniej nie oznacza, że pokrzywdzony nie jest wierzycielem domagającym się od dłużnika świadczenia polegającego na określonym jego działaniu (art. 353 § 1 i 2 k.c.). Jego wezwanie do zapłaty odpowiedniej sumy pieniężnej na rzecz PCK powoduje - stosownie do przepisów art. 455 i 481 § 1 k.c. - powstanie prawa do odsetek.Termin wykonania zobowiązania z czynów niedozwolonych naruszających dobra osobiste biegnie niezwłocznie po dojściu do wiadomości dłużnika wezwania wierzyciela do wykonania zobowiązania lub z chwilą wytoczenia w postępowaniu karnym powództwa cywilnego (art. 455 k.c. i art. 66 k.p.k.).Od tych dat, zależnie od powstałych sytuacji, pokrzywdzony ma prawo domagać się odsetek. PCK na równi z pokrzywdzonym będzie mógł prowadzić egzekucję, przy czym suma pieniężna wraz z odsetkami wpłynie do kasy PCK.Nadmienić należy, że koszty powództwa cywilnego powinny być na zasadach ogólnych zwrócone pokrzywdzonemu.