VII KZP 36/78

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia W. Żebrowski (sprawozdawca), Sędziowie: M. Szczepański, W. Ochman.Prokurator Prokuratury Generalnej: A. Kabat.SentencjaSąd Najwyższy w sprawie Mirosława P., oskarżonego z art. 199 § 1 i art. 208 k.k. w związku z art. 69 § 1 lit. b k.k. z 1932 r., po rozpoznaniu przekazanego na podstawie art. 390 § 1 k.p.k. przez Sąd Wojewódzki w Lublinie postanowieniem z dnia 13 września 1978 r. zagadnienia prawnego wymagającego zasadniczej wykładni ustawy:"Czy po rozpoznaniu na rozprawie głównej sprawy nieletniego popełniającego, po ukończeniu 13 lat, a przed ukończeniem 17 lat, czyn naruszający przepisy prawa karnego i po stwierdzeniu, że nieletni ten działał bez rozeznania, należy w wyroku stosować na podstawie art. 69 § 1 lit. b i § 2 k.k. z 1932 r. środki wychowawcze po uprzednim umorzeniu postępowania czy też po uniewinnieniu nieletniego?"uchwalił udzielić odpowiedzi jak wyżej.Uzasadnienie faktyczneZ postanowienia Sądu Wojewódzkiego wynika, że wątpliwości, które wyłoniły się przy rozpoznawaniu środka odwoławczego, dotyczą tego, czy ustalenie po rozpoczęciu przewodu sądowego, iż sprawca czynu zabronionego pod groźbą kary jest nieletnim wymienionym w art. 69 § 1 lit. b k.k. z 1932 r., skutkuje umorzenie postępowania, czy wydanie wyroku uniewinniającego.Uzasadnienie prawnePrzechodząc do rozważenia tego zagadnienia prawnego stwierdzić należy, co następuje:W czasie obowiązywania kodeksu karnego z 1932 r. i kodeksu postępowania karnego z 1928 r. utrwalił się pogląd, że określenie: "nie ulega karze", użyte w art. 69 § 1 k.k. z 1932 r., należy rozumieć jak: "nie popełnia przestępstwa", gdyż nieletni, o którym mowa w powołanym przepisie, nie ponosi winy z powodu braku rozeznania, a zatem jego czyn nie stanowi przestępstwa.Powyższe stanowisko, które należy uznać w tym zakresie za aktualne, ma decydujące znaczenie przy rozstrzyganiu rozważanego zagadnienia prawnego. Zgodnie bowiem z art. 3 lit. a k.p.k. z 1928 r., który w zakresie postępowania w sprawach nieletnich ma nadal zastosowanie (por. uchwałę Sądu Najwyższego z dnia 14 lipca 1977 r. - VII KZP 19/77, OSNKW 1977, z. 9, poz. 96), brak znamion przestępstwa w czynie zarzucanym oskarżonemu stanowi okoliczność wyłączającą postępowanie. Brak znamion przestępstwa w czynie zarzucanym oskarżonemu zgodnie z cytowanym art. 3 lit. a k.p.k. z 1928 r. zachodzi między innymi wtedy, gdy wobec braku winy sprawca "nie popełnia przestępstwa". Stwierdzenie, że zachodzi wymieniona okoliczność, powoduje iż nie wszczyna się postępowania, a wszczęte umarza (art. 3 k.p.k. z 1928 r.). Jeżeli jednak ustalenie o braku wskazanego wyżej zawinienia sprawcy (art. 69 k.k. z 1932 r.), a w związku z tym o braku znamion przestępstwa w zarzuconym czynie, dokonane zostanie po rozpoczęciu przewodu sądowego i w wyniku przeprowadzonego postępowania dowodowego, to skutkuje wydanie wyroku uniewinniającego. W takim bowiem wypadku orzeczenie sądu jest w istocie merytorycznym rozstrzygnięciem kwestii winy, które w postępowaniu sądowym następuje w formie wyroku uniewinniającego.Pomocniczo należy wskazać, że sytuacja nieletniego, o którym mowa w art. 69 k.k. z 1932 r., jest zbliżona do sytuacji osoby określonej w art. 25 § 1 k.k., która "nie popełnia przestępstwa" i co do której z tego powodu postępowania nie wszczyna się, a wszczęte umarza (art. 11 pkt 1 k.p.k.), po rozpoczęciu zaś przewodu sądowego - uniewinnia (art. 361 § 2 k.p.k.).Z wyżej podanych powodów wobec sprawcy, który zgodnie z art. 69 k.k. z 1932 r. "nie ulega karze", a w istocie "nie popełnia przestępstwa", w sytuacji przedstawionej w pytaniu prawnym sąd wydaje wyrok uniewinniający. Wyrok sądu powinien wówczas oczywiście zawierać także orzeczenie o zastosowaniu odpowiednich środków wychowawczych wymienionych w § 2 art. 69 k.k. z 1932 r.