I NB 7/23

I NB 7/23 POSTANOWIENIE Dnia 14 czerwca 2023 r. Sąd Najwyższy w składzie: Prezes SN Joanna Lemańska w sprawie z wniosku M.G. o zbadanie spełnienia przez sędziego Sądu Najwyższego P.W. wymogów niezawisłości i bezstronności w sprawie o sygn. II NSNk 18/23, w przedmiocie wniosku M.G. o wyłączenie sędziów Sądu Najwyższego: SSN Tomasza Demendeckiego, SSN Mirosława Sadowskiego, SSN Jacka Widły i SSN Tomasza Szanciły od orzekania w sprawie toczącej się przed Sądem Najwyższym pod sygn. I NB 7/23, po rozpoznaniu na posiedzeniu bez udziału stron w Izbie Kontroli Nadzwyczajnej i Spraw Publicznych w dniu 14 czerwca 2023 r., nie uwzględnia wniosku o wyłączenie sędziów Sądu Najwyższego: SSN Tomasza Demendeckiego, SSN Mirosława Sadowskiego, SSN Jacka Widły i SSN Tomasza Szanciły od orzekania w sprawie toczącej się przed Sądem Najwyższym pod sygn. I NB 7/23. (K.B.) UZASADNIENIE Pismem z 18 maja 2023 r. M.G. (dalej: „Wnioskodawca”), powołując się na art. 40 § 1 pkt 1 oraz art. 41 § 1 k.p.k. w zw. z art. 29 § 6 ustawy z dnia 8 grudnia 2017 r. o Sądzie Najwyższym (tekst jedn. Dz.U. 2021, poz. 1904, ze zm.; dalej: I NB 7/23 2 „u.SN.”) a contrario w zw. z art. 45 ust. 1 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej w zw. z art. 47 Karty Praw Podstawowych Unii Europejskiej w zw. z art. 6 ust. 1 Konwencji o Ochronie Praw Człowieka i Podstawowych Wolności, wniósł o wyłączenie Sędziów Sądu Najwyższego: SSN Tomasza Demendeckiego, SSN Mirosława Sadowskiego, SSN Jacka Widły oraz SSN Tomasza Szanciły wyznaczonych do składu rozpoznającego sprawę, toczącą się pod sygnaturą I NB 7/23, zainicjowaną wnioskiem o stwierdzenie braku spełnienia wymogów niezawisłości i bezstronności przez SSN X.Y. Jednocześnie Wnioskodawca wniósł o poinformowanie jego obrońcy o składzie Sądu Najwyższego wyznaczonego do rozpoznania niniejszego wniosku o wyłączenie oraz o terminie i miejscu posiedzenia Sądu Najwyższego wyznaczonego w tym celu. Zdaniem Wnioskodawcy, w stosunku do Sędziów Sądu Najwyższego, objętych niniejszym wnioskiem o wyłączenie, zachodzą okoliczności mogące wywołać uzasadnione wątpliwości co do ich bezstronności w sprawie I NB 7/23, z uwagi na fakty związane z ich powołaniem. W uzasadnieniu wniosku wskazano, że każdy z Sędziów, objętych wnioskiem, został powołany na urząd sędziego Sądu Najwyższego na wniosek Krajowej Rady Sądownictwa ukształtowanej w trybie określonym przepisami ustawy z dnia 8 grudnia 2017 r. o zmianie ustawy o Krajowej Radzie Sądownictwa oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. 2018, poz. 3; dalej również: „ustawa nowelizująca”). Tymczasem, według Wnioskodawcy, procedowanie z udziałem sędziów nominowanych do pełnienia urzędów sędziowskich w postępowaniach, w których uczestniczyła tak ukształtowana Krajowa Rada Sądownictwa, narusza zasady ustrojowe i może prowadzić do uznania braku należytej obsady sądu w rozumieniu art. 439 § 1 pkt 2 k.p.k. Wnioskodawca zwrócił również uwagę, że Sędziowie Sądu Najwyższego objęci niniejszym wnioskiem o wyłączenie – biorąc udział w rozpoznaniu sprawy I NB 7/23, zainicjowanej wnioskiem o stwierdzenie braku spełnienia wymogów niezawisłości i bezstronności przez SSN X.Y. – ocenialiby prawidłowość własnego powołania na stanowiska sędziowskie. Według Wnioskodawcy, sytuacja taka w sposób oczywisty rodzi uzasadnione wątpliwości co do bezstronności wskazanych wyżej Sędziów, z perspektywy obiektywnego obserwatora. I NB 7/23 3 Sąd Najwyższy zważył, co następuje: Na wstępie należy podkreślić, że przepisy procedury karnej, regulujące instytucję wyłączenia sędziego, nie przewidują obowiązku zawiadomienia wnioskodawcy o terminie posiedzenia sądu wyznaczonego do rozpoznania wniosku o wyłączenie sędziego. Nie ma także prawnego obowiązku zawiadomienia wnioskodawcy o składzie sądu rozpoznającego sprawę wpadkową, zainicjowaną wnioskiem o wyłączenie sędziego (por. art. 29 § 6 i 8 u.SN.). Przechodząc do oceny merytorycznej analizowanego wniosku o wyłączenie, wskazać należy, że Sąd Najwyższy nie dopatrzył się okoliczności tego rodzaju, które mogłyby podważać zaufanie do bezstronności Sędziów Sądu Najwyższego objętych tym wnioskiem. Stosownie do art. 41 § 1 k.p.k., sędzia ulega wyłączeniu, jeżeli istnieje okoliczność tego rodzaju, że mogłaby wywołać uzasadnioną wątpliwość co do jego bezstronności w danej sprawie. W doktrynie podnosi się, że o uzasadnionej wątpliwości w rozumieniu art. 41 § 1 k.p.k. można mówić w przypadku, kiedy jest to wątpliwość wynikająca z obiektywnych okoliczności, ocenianych przez pryzmat rozsądnie działającej osoby. W odniesieniu do uzasadnionej wątpliwości chodzi zatem o poważną wątpliwość. Musi ona jednocześnie istnieć obiektywnie, a nie tylko w subiektywnym przeświadczeniu (urojeniu) strony, którą na podstawie zaistnienia określonej okoliczności mogłaby powziąć każda inna, rozsądnie oceniająca i nieuprzedzona osoba (zob. D. Świecki (red.), Kodeks postępowania karnego. Komentarz, LEX 2019). Tym samym nie stanowi przyczyny wyłączenia sędziego sama tylko podejrzliwość strony, ani utrata wiary w bezstronność sędziego, wynikająca z jej subiektywnego odczucia. Również w orzecznictwie Sądu Najwyższego zaznacza się, że podstawy wyłączenia sędziego (iudex suspectus) w oparciu o art. 41 § 1 k.p.k. aktualizują się dopiero wówczas, gdy brak jest możliwości obiektywnego przekonania przeciętnie rozsądnej osoby, że owe zaistniałe okoliczności nie będą rzutowały I NB 7/23 4 na bezstronne osądzenie sprawy (zob. postanowienie Sądu Najwyższego z 22 października 2020 r., V KO 106/20). Sąd Najwyższy w składzie orzekającym w niniejszej sprawie stoi przy tym na stanowisku, że podważenie bezstronności sędziego na tle art. 41 § 1 k.p.k. nie może opierać się jedynie na ogólnikowym stwierdzeniu strony, że sędzia został powołany na wniosek Krajowej Rady Sądownictwa ukształtowanej przepisami ustawy nowelizującej (por. postanowienie Sądu Najwyższego z 23 lutego 2023 r., I ZB 44/22). Tego rodzaju abstrakcyjnie sformułowany zarzut nie może odnieść skutku w postępowaniu toczącym się na podstawie art. 41 § 1 k.p.k., gdyż celem przewidzianej w tym przepisie instytucji nie jest umożliwienie kwestionowania przewidzianego przez ustawodawcę systemu powoływania sędziów, ale ocena indywidualnych okoliczności dotyczących konkretnego sędziego oraz jego zachowania, przy czym ocena ta powinna nastąpić w kontekście konkretnej sprawy. Tymczasem w analizowanym wniosku żadne tego rodzaju indywidualne okoliczności w stosunku do ww. Sędziów Sądu Najwyższego nie zostały wskazane. W konsekwencji, należy przyjąć, że sam fakt, że Sędziowie Sądu Najwyższego, objęci wnioskiem, zostali powoływani na skutek wniosku Krajowej Rady Sądownictwa, ukształtowanej na podstawie powołanej wyżej ustawy nowelizującej z dnia 8 grudnia 2017 r., nie powoduje automatycznie zachwiania bezstronności tych Sędziów i nie może per se prowadzić do ich wyłączenia w oparciu o art. 41 § 1 k.p.k. Odnosząc się przy tym do podnoszonych przez Wnioskodawcę obaw dotyczących stabilności przyszłego orzeczenia, które ma być wydane przez Sąd Najwyższy z udziałem ww. Sędziów objętych wnioskiem, podkreślić należy, że obecnie utrwalone i jednolite orzecznictwo Naczelnego Sądu Administracyjnego przyjmuje, że sędzia, powołany na skutek wniosku obecnej (i poprzedniej) Krajowej Rady Sądownictwa, jest sędzią w rozumieniu prawa polskiego i europejskiego, a sąd z jego udziałem jest sądem w rozumieniu przepisów unijnych. Naczelny Sąd Administracyjny przyjmuje jednocześnie, że tylko wykazanie konkretnych przesłanek mogących świadczyć o braku niezależności lub bezstronności sędziego może prowadzić do innego wniosku, natomiast sama I NB 7/23 5 okoliczność powołania na urząd na wniosek obecnej Krajowej Rady Sądownictwa „pozostaje bez znaczenia” (tak m.in. postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego: z 30 sierpnia 2022 r., III FZ 311/22; z 24 lutego 2022 r ., III FZ 833/21; z 15 marca 2022 r., III FZ 6/22; z 30 marca 2022 r., III FZ 95/22). Dodatkowo w wyroku z 20 kwietnia 2023 r., II OSK 2539/22, Naczelny Sąd Administracyjny skonstatował, że sędzia powołany w powyższej procedurze przez Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej jest sędzią Rzeczypospolitej Polskiej i sędzią europejskim nawet wówczas, gdy procedura poprzedzająca jego powołanie mogła być dotknięta wadami. Podobne stanowisko w kontekście analizowanej kwestii zajmuje także Sąd Najwyższy (zob. m.in. postanowienie Sądu Najwyższego z 11 stycznia 2023 r., I NWW 22/22). Jako bezzasadny należy również uznać zarzut, że Sędziowie Sądu Najwyższego, wskazani w niniejszym wniosku o wyłączenie – biorąc udział w rozpoznaniu sprawy I NB 7/23, zainicjowanej wnioskiem o stwierdzenie braku spełnienia wymogów niezawisłości i bezstronności przez SSN X.Y. – w istocie ocenialiby prawidłowość własnego powołania na stanowiska sędziowskie, co – zdaniem Wnioskodawcy – stoi w sprzeczności z zasadą, że nikt nie może być sędzią we własnej sprawie (nemo iudex in causa sua). Sąd Najwyższy przypomina, iż zasada nemo iudex in causa sua w procedurze karnej wyrażona jest w art. 40 § 1 pkt 1 k.p.k., który to przepis przewiduje jedną z podstaw wyłączenia sędziego z mocy prawa. W myśl tej reguły sędzia nie może orzekać w sprawie, której wynikiem jest bezpośrednio zainteresowany. Przyjmuje się w kontekście podstawy wyłączenia z art. 40 § 1 pkt 1 k.p.k., że ratio legis tego rozwiązania sprowadza się do odsunięcia od sprawy sędziego w sytuacji, gdy jej rozstrzygnięcie wpływa na sferę jego praw i obowiązków, przy czym chodzi tu zarówno o przypadki, gdy sędzia jest stroną procesową, która ex definitione ma interes prawny w korzystnym dla siebie rozstrzygnięciu, jak i o każdy przypadek, gdy sprawa dotyczy sędziego bezpośrednio (zob. J. Kosonoga (w:) R. A. Stefański (red.), S. Zabłocki (red.), Kodeks postępowania karnego. Tom I. Komentarz do art. 1-166, Warszawa 2017, s. 550). I NB 7/23 6 W kontekście powyższego, nawet uwzględniając, że w zakresie bezpośredniego związku sędziego ze sprawą w rozumieniu art. 40 § 1 pkt 1 k.p.k. mieszczą się przypadki, gdy przedmiot rozstrzygnięcia wywiera bezpośredni wpływ na sferę uprawnień i interesów sędziego, to trzeba stwierdzić, że taka sytuacja w analizowanej sprawie nie zachodzi. Faktem znanym Sądowi Najwyższemu z urzędu jest bowiem okoliczność, że SSN X.Y. którego dotyczy wniosek o przeprowadzenie tzw. testu niezawisłości i bezstronności w sprawie I NB 7/23, został powołany na urząd Sędziego Sądu Najwyższego w innym postępowaniu nominacyjnym niż Sędziowie Sądu Najwyższego objęci niniejszym wnioskiem o wyłączenie. Powyższe nie pozwala stwierdzić, aby okoliczności, które przywołuje w swojej argumentacji Wnioskodawca, mogły w jakikolwiek sposób przemawiać za uznaniem Sędziów Sądu Najwyższego, wymienionych w niniejszym wniosku o wyłączenie, za osoby bezpośrednio zainteresowane wynikiem sprawy I NB 7/23, a przez to podlegające wyłączeniu od udziału w sprawie I NB 7/23 z mocy prawa. Z tych też względów, nie stwierdzając istnienia przesłanek z art. 40 § 1 pkt 1 i art. 41 § 1 k.p.k., orzeczono jak w części dyspozytywnej postanowienia. (K.B.) (MS)