I NSP 49/18

Sygn. akt I NSP 49/18 POSTANOWIENIE Dnia 13 grudnia 2018 r. Sąd Najwyższy w składzie: SSN Jacek Widło (przewodniczący) SSN Tomasz Demendecki SSN Grzegorz Żmij (sprawozdawca) w sprawie ze skargi A. J. z udziałem Skarbu Państwa - Prezesa Sądu Apelacyjnego w […] na przewlekłość postępowania Sądu Apelacyjnego w […] w sprawie I ACa […], po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Kontroli Nadzwyczajnej i Spraw Publicznych w dniu 13 grudnia 2018 r., oddala skargę. UZASADNIENIE Skarżąca, w piśmie, które wpłynęło do Sądu Apelacyjnego w […] w dniu 22 czerwca 2018 r., wystąpiła ze skargą na naruszenie prawa strony do rozpoznania sprawy w postępowaniu sądowym prowadzonej przez Sąd Apelacyjny w […] pod sygn. akt I ACa […], domagając się: 1. stwierdzenia że w postępowaniu przed Sądem Apelacyjnym w […], w sprawie o sygn. akt I ACa […] nastąpiło naruszenie prawa strony – A. J. do rozpoznania sprawy bez nieuzasadnionej zwłoki; 2. wydania Sądowi rozpoznającemu sprawę zalecenia niezwłocznego podjęcia zawieszonego postępowania i rozpoznanie apelacji złożonej przez pozwaną w sprawie I ACa […]; 3. zasądzenia od Skarbu Państwa na rzecz Skarżącej kwoty 1.000,00 zł 2 w związku z naruszeniem prawa strony do rozpoznania sprawy bez nieuzasadnionej zwłoki; 4. zasądzenia od Skarbu Państwa na rzecz Skarżącej zwrotu kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa adwokackiego według norm przepisanych. W uzasadnieniu skarżąca najpierw przytoczyła obszernie stan faktyczny sprawy, a następie podniosła występujący zdaniem skarżącej brak podstaw do zawieszenia postępowania przez Sąd Apelacyjny, wskazując na możliwość dokonania przez Sąd Najwyższy badania zasadności zastosowania przez Sąd Apelacyjny instytucji zawieszenia postępowania. Pismem z dnia 19 lipca 2018 r., wysłanym w dniu 20 lipca 2018 r. Sąd Najwyższy zwrócił się do Prezesa Sądu Apelacyjnego w […] zawiadamiając o postępowaniu toczącym się w niniejszej sprawie oraz przesłał odpis skargi. Prezes Sądu Apelacyjnego nie zajął stanowiska w sprawie. Pismem z dnia 7 grudnia 2018 r. pełnomocnik skarżącej wniosła o przeprowadzenie dowodu z protokołu rozprawy z dnia 24 września 2018 r. prowadzonej przed Sądem Rejonowym w S. sygn. akt VIII RC […] (po dacie złożenia skargi), załączając do pisma kopię tegoż protokołu, z którego – w ocenie skarżącej – wynika, iż podstawą prawną żądań powoda w tym postępowaniu jest art. 138 k.r.o. Zdaniem skarżącej tym bardziej brak jest podstawy do zawieszenia postępowania ze skargi pauliańskiej przez Sąd Apelacyjny. Sąd Najwyższy zważył, co następuje: Skarga okazała się nieusprawiedliwiona. Rozpoczynając rozważania dotyczące rozstrzyganej sprawy, należy wskazać, że w myśl art. 1 ust. 1 ustawy z dnia 17 czerwca 2004 r. o skardze na naruszenie prawa strony do rozpoznania sprawy w postępowaniu sądowym bez nieuzasadnionej zwłoki (obecnie jednolity tekst: Dz.U. z 2018 r., poz. 75; dalej jako ustawa o skardze na przewlekłość), ustawa ta reguluje zasady i tryb wnoszenia oraz rozpoznawania skargi strony, której prawo do rozpoznania sprawy bez nieuzasadnionej zwłoki zostało naruszone na skutek działania lub bezczynności 3 sądu lub prokuratora prowadzącego lub nadzorującego postępowanie przygotowawcze. Założonym przez ustawodawcę celem skargi jest przeciwdziałanie trwałej przewlekłości, zaś jej funkcją – spowodowanie nadania sprawie odpowiedniego, sprawnego biegu procesowego. Służebną rolę pełni tu samo stwierdzenie wystąpienia przewlekłości w postępowaniu (art. 12 ust. 2 ustawy o skardze na przewlekłość), jak i możliwość zalecenia podjęcia przez sąd rozpoznający sprawę co do istoty odpowiednich czynności w wyznaczonym terminie, które jednak – co należy pokreślić – nie mogą wkraczać w zakres oceny faktycznej i prawnej sprawy (art. 12 ust. 3 ustawy o skardze na przewlekłość), a także ewentualne przyznanie sumy pieniężnej jako wstępnej (tymczasowej) rekompensaty (art. 12 ust. 4 ustawy o skardze na przewlekłość). Zgodnie z art. 2 wyżej powołanej ustawy, strona może wnieść skargę o stwierdzenie, że w postępowaniu, którego skarga dotyczy, nastąpiło naruszenie jej prawa do rozpoznania sprawy bez nieuzasadnionej zwłoki, jeżeli postępowanie w sprawie trwa dłużej, niż to konieczne dla wyjaśnienia tych okoliczności faktycznych i prawnych, które są istotne dla rozstrzygnięcia sprawy (ust. 1), przy czym dla stwierdzenia, czy w sprawie doszło do przewlekłości postępowania, należy w szczególności ocenić terminowość i prawidłowość czynności podjętych przez Sąd w celu wydania w sprawie rozstrzygnięcia kończącego postępowanie w sprawie. Dokonując tej oceny, uwzględnia się łączny dotychczasowy czas postępowania od jego wszczęcia do chwili rozpoznania skargi, niezależnie od tego, na jakim etapie skarga została wniesiona, a także charakter sprawy, stopień faktycznej i prawnej jej zawiłości, znaczenie dla strony, która wniosła skargę, rozstrzygniętych w niej zagadnień oraz zachowanie się stron, a w szczególności strony, która zarzuciła przewlekłość postępowania (ust. 2). Skarżąca w punkcie pierwszym skargi wyraźnie domaga się stwierdzenia, że w postępowaniu przed Sądem Apelacyjnym w […], w sprawie o sygn. akt I ACa […] nastąpiło naruszenie jej prawa do rozpoznania sprawy bez nieuzasadnionej zwłoki. Skarżąca zarzuca przy tym przewlekłość postępowania apelacyjnego, wskazując w pierwszym rzędzie na wadliwe dokonanie przez Sąd drugiej instancji czynności procesowych, polegające na wydaniu w dniu 26 lipca 2017 r. postanowienia o zawieszeniu postępowania w sprawie. 4 Na rozprawie w dniu 26 lipca 2017 r. Sąd Apelacyjny w […] postanowił na podstawie art. 177 § 1 pkt 1 k.p.c. zawiesić postępowanie apelacyjne do czasu prawomocnego zakończenia sprawy VIII RC […] toczącej się przed Sądem Rejonowym w S.. W orzecznictwie Sądu Najwyższego sformułowano tezę, że przy rozpoznaniu skargi na przewlekłość postępowania niedopuszczalna jest merytoryczna ocena rozstrzygnięć sądu (por. uchwałę Sądu Najwyższego w składzie siedmiu sędziów z dnia 13 lutego 2008 r., III SPZP 2/07, OSNP 2009 nr 5-6, poz. 85). Nadto Sąd Najwyższy w postanowieniu z dnia 10 sierpnia 2007 r., III SPP 33/07 (OSNP 2008 nr 21-22, poz. 337) wyraził pogląd, zgodnie z którym, w trybie ustawy z dnia 17 czerwca 2004 r. o skardze na naruszenie prawa strony do rozpoznania sprawy w postępowaniu przygotowawczym prowadzonym lub nadzorowanym przez prokuratora i postępowaniu sądowym bez nieuzasadnionej zwłoki nie można sądowi zalecić podjęcia postępowania zawieszonego na podstawie art. 177 § 1 pkt 1 k.p.c. Sąd Najwyższy stwierdził w uzasadnieniu tego orzeczenia także, że zakaz ten jest stanowczy i wyraźnie określa granicę dopuszczalnej ingerencji w prowadzone postępowanie, podczas gdy granica ta wynika z określonej w art. 178 ust. 1 Konstytucji niezawisłości sędziów w rozstrzyganiu spraw (również art. 45). Jak zauważa nadto Sąd Najwyższy w postanowieniu z dnia 5 września 2013 r., sygn. akt III SPP 167/13, LEX nr 1555669, Sąd rozpoznający skargę nie jest quasi sądem apelacyjnym, który wchodziłby w meritum sprawy. Nie zajmuje się oceną prawidłowości wykładni i stosowania prawa w danej sprawie. Jeżeli więc określona procedura nie przewiduje kontroli instancyjnej orzeczenia w sprawie głównej, to tym bardziej utrudnione jest przeprowadzenie prawidłowości jego oceny w trybie przewidzianym ustawą o skardze (por. postanowienia Sądu Najwyższego: z 8 lipca 2005 r., III SPP 119/05, OSNP 2006 nr 9-10, poz. 166; z 6 stycznia 2006 r., III SPP 167/05, OSNP 2006 nr 23-24, poz. 375). Dlatego też – poza przypadkiem oczywiście rażącego naruszenia prawa – nie jest możliwe dokonanie przez Sąd Najwyższy ingerencji w sferę dyskrecjonalnych uprawnień sądu prowadzącego postępowanie. Skutkiem wniesionej skargi powinna być niemniej całościowa ocena 5 poszczególnych czynności podejmowanych przez Sąd Apelacyjny w sprawie, celem ustalenia, czy nie nastąpiło zarzucane przez skarżącą naruszenie jej prawa do rozpoznania sprawy bez nieuzasadnionej zwłoki. Jak ustalono, akta sprawy wpłynęły do Sądu Apelacyjnego w dniu 27 lutego 2017 r. (k. 1583). Termin rozprawy apelacyjnej wyznaczono zarządzeniem z dnia 6 czerwca 2017 r. na dzień 26 lipca 2017 r. (k.1731). Z powyższego wynika, że rozprawa apelacyjna została wyznaczona przez Sąd Apelacyjny po niespełna 4 miesiącach od wpływu akt wraz z apelacją do tego sądu. Choć ustawa o skardze na przewlekłość nie określa wprost, jaki okres oczekiwania na rozpoznanie sprawy należy uznać za nieuzasadnioną zwłokę, to jednak w utrwalonym orzecznictwie Sądu Najwyższego przyjmuje się, że o przewlekłości postępowania apelacyjnego można zasadniczo mówić w przypadku bezczynności sądu drugiej instancji polegającej na niewyznaczeniu rozprawy apelacyjnej, która trwa co najmniej 12 miesięcy (por. postanowienia Sądu Najwyższego: z dnia 12 maja 2005 r., III SPP 96/05, OSNP 2005 nr 23, poz. 384; z dnia 16 marca 2006 r., III SPP 10/06, OSNP 2007 nr 7-8, poz. 120; z dnia 21 marca 2006 r., III SPP 13/06, OSNP 2007 nr 7-8, poz. 121; z dnia 18 maja 2016 r., III SPP 53/16, LEX nr 2056884, z dnia 14 lipca 2016 r., III SPP 55/16, LEX nr 2122413, z dnia 7 marca 2017 r., III SPP 6/17, LEX nr 2261732 oraz z dnia 21 lutego 2018 r., III SPP 3/18, LEX nr 2456369). W niniejszej sprawie taki okres oczekiwania na wyznaczenie rozprawy apelacyjnej nie został przekroczony, zatem nie ma w tym zakresie podstawy do stwierdzenia przewlekłości postępowania. Sąd Apelacyjny, już po podjęciu w dniu 26 lipca 2017 r. postanowienia o zawieszeniu postępowania w sprawie, podjął szereg czynności zmierzających do ustalenia, czy postępowanie przed Sądem Rejonowym zostało zakończone, a to: zarządzenie Sędziego z dnia 28 listopada 2017 r., na podstawie którego Sąd Apelacyjny w […] zwrócił się do Sądu Rejonowego w S. o informację, czy postanowienie z dnia 2 października 2017 r. w przedmiocie odrzucenia pozwu w sprawie VIII RC […] jest prawomocne oraz w przypadku, gdyby okazało się prawomocne – o nadesłanie jego odpisu z uzasadnieniem, jeżeli takie zostało sporządzone (k. 1793) i kolejne zarządzenia dotyczące zwrócenia się do Sądu Rejonowego […] w S. o informację, czy postanowienie z dnia 2 października 2017 6 r. w przedmiocie odrzucenia pozwu w sprawie VIII RC […] jest prawomocne: zarządzenie Sędziego z 28 grudnia 2017 r. (k. 1802), notatka urzędowa z 16 lutego 2018 r. i zarządzenie Sędziego z 21 lutego 2018 r. (k. 1807) i notatka urzędowa z 8 maja 2018 r. oraz zarządzenie Sędziego z 15 maja 2018 r. (k. 1824). Postanowieniem z dnia 6 czerwca 2018 r. Sąd Apelacyjny oddalił wniosek powódki o podjęcie zawieszonego postępowania (k. 1825). Dalej jednak następują zarządzenie Sędziego z 6 czerwca 2018 r. (k. 1826) i notatka urzędowa z 2 lipca 2018 r. (k. 1829). Ogół tych czynności dowodzi, że Sąd Apelacyjny na bieżąco i regularnie monitorował kwestię prawomocnego zakończenia postępowania prowadzonego przez Sąd Rejonowy w S. w sprawie o sygn. akt VIII RC […], o której mowa w sentencji postanowienia Sądu Apelacyjnego w […] w przedmiocie zawieszenia postępowania. Przedstawiona analiza przebiegu postępowania przed Sądem Apelacyjnym wskazuje, że nie można skutecznie postawić zarzutu przewlekłości postępowania, o której stanowi art. 2 ust. 1 i 2 ustawy o skardze na przewlekłość. Nie stoi to jednak na przeszkodzie, by Sąd Apelacyjny na podstawie art. 180 § 1 pkt 4 k.p.c. in fine stosownie do okoliczności, rozważył podjęcie dalszego postępowania w sprawie. Mając na względzie powyższe Sąd Najwyższy, nie podzielając zarzutów skargi, orzekł o jej oddaleniu na podstawie art. 12 ust. 1 ustawy o skardze na przewlekłość.