II NSK 110/23

II NSK 110/23 POSTANOWIENIE Dnia 22 lutego 2024 r. Sąd Najwyższy w składzie: SSN Aleksander Stępkowski w sprawie z powództwa P. sp. z o.o. w W. przeciwko Prezesowi Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów o stwierdzenie praktyk naruszających zbiorowe interesy konsumentów na posiedzeniu niejawnym w Izbie Kontroli Nadzwyczajnej i Spraw Publicznych w dniu 22 lutego 2024 r., na skutek skargi kasacyjnej strony powodowej od wyroku Sądu Apelacyjnego w Warszawie VII Wydział Gospodarczy i Własności Intelektualnej z dnia 28 marca 2023 r., sygn. VII AGa 639/22 1. odmawia przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania; 2. zasądza od P. sp. z o.o. w W. na rzecz Prezesa Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów kwotę 360 (trzysta sześćdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów zastępstwa procesowego w postępowaniu przed Sądem Najwyższym wraz z odsetkami w wysokości odsetek ustawowych za opóźnienie za czas po upływie tygodnia od dnia doręczenia niniejszego postanowienia P. sp. z o.o. w W. do dnia zapłaty. UZASADNIENIE II NSK 110/23 2 Pismem z 30 czerwca 2023 r. P. sp. z o.o. (dalej także: powód, skarżący) wniósł skargę kasacyjną od wyroku Sądu Apelacyjnego w Warszawie z 28 marca 2023 r., VII AGa 639/22, zaskarżając ww. wyrok w całości. Przedmiotem rozpoznania Sądu Apelacyjnego w Warszawie była decyzja Prezesa Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów (dalej: Prezes UOKiK) z 22 stycznia 2020 r., w której, po przeprowadzeniu postępowania w sprawie praktyk naruszających zbiorowe interesy konsumentów, uznał za taką praktykę w rozumieniu art. 24 ust. 2 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów zachowanie P. sp. z o.o. w W., polegające na stosowaniu w Regulaminie świadczenia usług telekomunikacyjnych przez skarżącego – Na kartę postanowienia o treści: „W przypadku niedokonania Zasilenia Konta w terminie 30 dni od dnia upływu Okresu ważności dla Usług wychodzących, P. anuluje niewykorzystaną Wartość konta po upływie tego 30 dniowego terminu”, co naruszyło art. 57 ust. 5 ustawy z dnia 16 lipca 2004 r. Prawo telekomunikacyjne (dalej: Prawo telekomunikacyjne) i godziło w zbiorowe interesy konsumentów i nakazał zaniechanie jej stosowania (pkt I decyzji). W pkt II decyzji Prezes UOKiK na podstawie art. 26 ust. 3 u.o.k.k. nałożył na powoda obowiązek publikacji wersji jawnej decyzji w całości, na koszt powoda, na stronie internetowej tego przedsiębiorcy, a w pkt III decyzji nałożył na skarżącego, karę pieniężną w wysokości 20 433 226 zł. W pkt IV decyzji Prezes UOKiK obciążył powoda kosztami przeprowadzonego postępowania. Powód zaskarżył tę decyzję w całości. Wyrokiem z 8 kwietnia 2022 r., XVII AmA 40/20, Sąd Okręgowy w Warszawie w punkcie pierwszym oddalił odwołanie, w punkcie drugim zasądził od skarżącego na rzecz Prezesa UOKiK kwotę 720 złotych z tytułu zwrotu kosztów zastępstwa procesowego. Apelację od wyroku Sądu Okręgowego wniósł powód, zaskarżając orzeczenie w całości. Sąd Apelacyjny w Warszawie wyrokiem z 28 marca 2023 r., VII AGa 639/22, oddalił apelację i zasądził od powoda na rzecz pozwanego kwotę 540 zł tytułem zwrotu kosztów zastępstwa procesowego. II NSK 110/23 3 Wobec dyspozycji art. 15 zzs1 ust. 1 pkt 4 ustawy z dnia 2 marca 2020 roku o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych w brzmieniu obowiązującym od dnia 3 lipca 2021 r. sprawa została rozpoznana przez Sąd Apelacyjny w składzie jednoosobowym. Sąd II instancji przyjął za własne ustalenia faktyczne przyjęte za podstawę wyroku sądu I instancji oraz zaaprobował także ocenę prawną zaprezentowaną w uzasadnieniu wyroku sądu I instancji. Sąd Apelacyjny wskazał, że regulacja art. 57 ust. 5 Prawa telekomunikacyjnego dotyczy kształtowania przez dostawców usług umownych zasad rozwiązywania przez abonentów umów o świadczenie publicznie dostępnych usług telekomunikacyjnych i ukierunkowana jest na ochronę słabszego uczestnika rynku – abonenta oraz rozwój konkurencji, a mechanizm przyjęty u powoda jednoznacznie wpływał na dokonanie swobodnej decyzji. W skardze kasacyjnej zarzucono naruszenie procedury cywilnej i Konstytucji RP, tj. art. 367 § 3 zdanie pierwsze k.p.c. oraz art. 45 ust. 1 w zw. z art. 31 ust. 3 i art. 10 Konstytucji RP, skutkujące nieważnością postępowania z przyczyn przewidzianych w art. 379 pkt 4 i 5 k.p.c. wobec rozpoznania sprawy oraz wydania zaskarżonego wyroku w składzie jednoosobowym, czyli niezgodnym z art. 367 § 3 zd. 1 k.p.c., a z powołaniem się wyłącznie na art. 15zzs1 ust. 1 pkt 4 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych. Rozpoznanie apelacji w składzie jednoosobowym jest niezgodne ze standardem prawa do sądu określonym w art. 45 ust. 1 Konstytucji RP. W uzasadnieniu powołano uchwałę Sądu Najwyższego z 26 kwietnia 2023 r., III PZP 6/22, której nadano moc zasady prawnej, wskazując, że skład kolegialny sądu zapewnia z założenia wyższy standard orzeczniczy, a tym samym realizuje na wyższym poziomie prawo do sądu w aspekcie prawa do rzetelnego postępowania i merytorycznie prawidłowego rozstrzygnięcia. Skarżący wniósł o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania z uwagi na to, że w sprawie występuje istotne zagadnienie prawne wyrażające się wątpliwością: II NSK 110/23 4 czy hipoteza art. 57 ust. 5 Prawa telekomunikacyjnego dotyczy (zakazuje) stosowania takich postanowień umownych, które przewidują, że z upływem okresu ważności konta abonenckiego w ramach przedpłaconej usługi telekomunikacyjnej (tzw. pre-paid), o ile nie nastąpi przedłużenie tego okresu ważności przez konsumenta poprzez kolejne zasilenie konta, niewykorzystana wartość konta abonenckiego przepada (jest anulowana). Wniosek o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania został rozwinięty i uzasadniony. W odpowiedzi na skargę kasacyjną pozwany wniósł o: – odmowę przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania – ewentualnie – z ostrożności procesowej, w przypadku uznania braku podstaw do odmowy przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania, o jej oddalenie – zasądzenie od powoda na rzecz pozwanego kosztów procesu, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych. Sąd Najwyższy zważył, co następuje: Wniosek powoda o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania nie zasługuje na uwzględnienie. 1. Zgodnie z treścią art. 3989 § 1 k.p.c., Sąd Najwyższy przyjmuje skargę kasacyjną do rozpoznania jedynie w ściśle określonych wypadkach pozwalających zrealizować jej funkcje publicznoprawne. Chodzi mianowicie o sytuacje, gdy: 1) w sprawie występuje istotne zagadnienie prawne; 2) istnieje potrzeba wykładni przepisów prawnych budzących poważne wątpliwości lub wywołujących rozbieżności w orzecznictwie sądów; 3) zachodzi nieważność postępowania lub 4) skarga kasacyjna jest oczywiście uzasadniona. Tylko na podstawie tych przesłanek Sąd Najwyższy dokonuje rozstrzygnięcia o przyjęciu lub odmowie przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania. Sąd Najwyższy nie jest zatem trzecią instancją sądową i zasadniczo nie rozpoznaje meritum sprawy, lecz, w oparciu o skargę kasacyjną jako nadzwyczajny środek zaskarżenia, prowadzi nadzór judykacyjny w rozumieniu II NSK 110/23 5 art. 183 ust. 1 Konstytucji RP. Z tych względów, skarga kasacyjna nie jest dostępna w każdej sprawie (zob. postanowienia Sądu Najwyższego z: 9 kwietnia 2019 r., I NSK 73/19; 30 czerwca 2021 r., I NSK 5/21; 23 lutego 2022 r., I NSK 29/21). 2. Zgodnie z utrwalonym orzecznictwem Sądu Najwyższego (zob. postanowienia Sądu Najwyższego z: 16 maja 2019 r., I NSK 87/18; 21 września 2021 r., I NSK 11/21) skuteczne powołanie się na istotne zagadnienie prawne (art. 3989 § 1 pkt 1 k.p.c.) wymaga łącznego wykazania następujących przesłanek: – problem prawny powinien być sformułowany w sposób generalny i abstrakcyjny, oderwany od kontrowersji dotyczących ustaleń lub oceny dowodów. Nie może mieć zatem charakteru kazuistycznego i służyć uzyskaniu przez skarżącego odpowiedzi odnośnie do kwalifikacji prawnej pewnych szczegółowych elementów podstawy faktycznej zaskarżonego rozstrzygnięcia (por. postanowienia Sądu Najwyższego z: 16 maja 2012 r., III CZP 14/12; 9 kwietnia 2015 r., V CSK 547/14; 2 grudnia 2014 r., II CSK 376/14; 12 marca 2018 r., III CSK 288/17; 24 kwietnia 2018 r., II CSK 752/17; 22 maja 2018 r., I CSK 23/18); – problem prawny musi pozostawać w związku z rozpoznawaną sprawą tzn. mieć oparcie w podstawach faktycznych i prawnych zaskarżonego wyroku (por. postanowienia Sądu Najwyższego z: 13 lipca 2007 r., III CSK 180/07; 22 listopada 2007 r., I CSK 326/07; 21 maja 2013 r., IV CSK 53/13; 24 września 2015 r., II PK 19/15; 24 października 2017 r., I CSK 599/17); – sformułowaniu problemu powinno towarzyszyć precyzyjne wskazanie przepisu bądź przepisów prawa budzących poważne wątpliwości (por. postanowienia Sądu Najwyższego z: 18 października 2011 r., III SK 25/11; 11 kwietnia 2012 r., III SK 41/11; 10 lipca 2014 r., II PK 257/13; 24 kwietnia 2018 r., IV CSK 552/17); – problem prawny musi zostać poparty wyczerpującym wywodem jurydycznym, obejmującym omówienie różnych sposobów interpretacji danego przepisu prawa w świetle orzecznictwa lub piśmiennictwa, wskazanie pogłębionych argumentów za wariantem preferowanym przez skarżącego oraz przeciw wariantowi przyjętemu przez sąd drugiej instancji. Postawienie II NSK 110/23 6 samych pytań jest niewystarczające dla przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania (por. postanowienia Sądu Najwyższego z: 10 maja 2001 r., II CZ 35/01; 7 czerwca 2005 r., V CSK 3/05; 23 sierpnia 2007 r., I UK 134/07; 20 września 2011 r., I PK 52/11; 5 czerwca 2013 r., III SK 54/12; 24 kwietnia 2018 r., IV CSK 550/17); – przedstawiony problem prawny musi być „istotny”, czyli skarżący musi wykazać, że problem ma precedensowy i uniwersalny charakter, w tym znaczeniu, że jego rozstrzygnięcie stwarza realne i poważne trudności. Wyjaśnienie tego problemu winno mieć znaczenie nie tylko dla rozstrzygnięcia przedmiotowej sprawy, ale także dla rozstrzygnięcia innych podobnych spraw. Tak będzie w sytuacji, gdy problem nie został rozstrzygnięty przez orzecznictwo sądowe, a w szczególności, jeśli Sąd Najwyższy nie wyraził jeszcze stanowiska na dany temat, a także wtedy, gdy istnieje już utrwalona linia orzecznicza, ale z uwagi na szczególne okoliczności wymaga zmiany – w tym drugim przypadku konieczność zmiany dotychczasowego stanowiska Sądu Najwyższego wymaga uzasadnienia (por. postanowienia Sądu Najwyższego z: 10 maja 2001 r., II CZ 35/01; 11 stycznia 2002 r., III CKN 570/01; 16 stycznia 2003 r., I PK 230/02; 24 sierpnia 2016 r., II CSK 94/16; 16 maja 2018 r., II CSK 15/18). Sformułowane przez skarżącego zagadnienie nie spełnia tych wymogów. 3. Rozstrzygnięcie zagadnienia prawnego sformułowanego przez powoda nie stwarza realnych i poważnych trudności. Nie ma również potrzeby ujednolicenia orzecznictwa sądów powszechnych. Sam skarżący podnosi, że „Skarżącemu nie są natomiast znane jakiekolwiek orzeczenia Sądu Najwyższego co do wykładni art. 57 ust. 5 Prawa telekomunikacyjnego” (skarga kasacyjna, s. 7). Dla ścisłości należy wskazać na wyroki Sądu Najwyższego z 13 kwietnia 2012 r., I CSK 428/11 oraz 9 stycznia 2018 r., III SK 65/16, jednak nie mają one znaczenia dla rozstrzygnięcia niniejszej sprawy. Skarżący w istocie polemizuje ze stanowiskiem jednolicie wyrażonym przez oba orzekające w sprawie sądy powszechne. W skardze kasacyjnej wskazano na dwa odmienne stanowiska, z których do jednego, zdaniem skarżącego, zdaje się przychylać Sąd Apelacyjny, natomiast drugie stanowi pogląd powoda w zakresie wykładni art. 57 ust. 5 Prawa telekomunikacyjnego. Skarżący nie wskazuje jednak, aby co do obu tych poglądów było niejednolite orzecznictwo sądów lub chociażby spór II NSK 110/23 7 w piśmiennictwie. Sam fakt, że skarżący nie zgadza się z wyrokiem sądu nie jest wystarczającą przesłanką dla przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania i dlatego wniosek skarżącego w tym zakresie nie mógł być uwzględniony. 4. W odniesieniu się do argumentacji dotyczącej nieważności postępowania (art. 3989 § 1 pkt 3 k.p.c.) z uwagi na niewłaściwy skład sądu odwoławczego, wskazać należy, że zagadnienie dopuszczalności rozpoznania apelacji w składzie jednoosobowym na podstawie art. 15 zzs1 ust. 1 pkt 4 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych było już przedmiotem rozpoznania przez Sąd Najwyższy, który w postanowieniu z 29 kwietnia 2022 r., III CZP 77/22 wyjaśnił, że „[…] rozpatrywane odstępstwo od zasady kolegialności nie jest równoznaczne z naruszeniem (zwłaszcza oczywistym) art. 45 ust. 1 Konstytucji. W dotychczasowym orzecznictwie Sądu Najwyższego nie kwestionowano wszak dopuszczalności wprowadzania wyjątków od tego modelu, lecz wskazywano, że powinno to następować w drodze jasnej regulacji prawnej, możliwej do zrekonstruowania bez konieczności prowadzenia daleko idących zabiegów interpretacyjnych w warunkach krzyżujących się racji celowościowych (por. uchwały Sądu Najwyższego z dnia 1 lipca 2021 r., III CZP 36/20 i z dnia 7 grudnia 2021 r., III CZP 87/20) (…). Z kolei w piśmiennictwie konstytucyjną gwarancję rozpatrzenia sprawy przez «właściwy» sąd rozumie się – w kontekście rodzaju składu orzekającego – jako zakaz ustalania rodzaju składu ad hoc i jako nakaz jego ustalania ex ante, w sposób abstrakcyjny dla spraw określonego rodzaju i poszczególnych instancji” (podobnie zob. też np. postanowienia Sądu Najwyższego z: 6 lipca 2022 r., II PSK 4/22; 15 września 2022 r., I CSK 3229/22; 15 listopada 2022 r., I CSK 3695/22). Odmienną ocenę wyraził wprawdzie Sąd Najwyższy w uchwale składu siedmiu sędziów Sądu Najwyższego z 26 kwietnia 2023 r., III PZP 6/22, na którą powołuje się skarżący, a której Sąd Najwyższy nadał moc zasady prawnej, stwierdzając że rozpoznanie sprawy cywilnej przez sąd drugiej instancji w składzie jednego sędziego ukształtowanym na podstawie art. 15zzs1 ust. 1 pkt 4 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczegółowych rozwiązaniach związanych II NSK 110/23 8 z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (tekst jedn. Dz.U. 2021, poz. 2095 ze zm.) ogranicza prawo do sprawiedliwego rozpatrzenia sprawy (art. 45 ust. 1 Konstytucji RP), ponieważ nie jest konieczne dla ochrony zdrowia publicznego (art. 2 i art. 31 ust. 3 Konstytucji RP) i prowadzi do nieważności postępowania (art. 379 pkt 4 k.p.c.). Sąd Najwyższy nadając tejże uchwale moc zasady prawnej ustalił jednocześnie, że przyjęta w uchwale wykładnia prawa obowiązuje od dnia jej podjęcia. W uzasadnieniu tejże uchwały wyjaśniono zaś, że „…przyjęta (…) wykładnia wiąże co do oceny środków zaskarżenia wnoszonych od orzeczeń wydanych po podjęciu uchwały. Nie chodzi przy tym o orzeczenia wydane przez Sądy drugiej instancji po godzinie 13.00 dnia 26 kwietnia 2023 r., lecz orzeczenia wydawane od 27 kwietnia 2023 r., zgodnie z ogólną zasadą obliczania biegu terminów (art. 111 § 2 k.c.)”. Mając na uwadze powyższe, przyjąć należy, że w realiach niniejszej sprawy – jako sprawy, w której zaskarżony wyrok Sądu Apelacyjnego w Warszawie został wydany przed 27 kwietnia 2023 r. – przyjęta w przywołanej uchwale wykładnia nie ma zastosowania, co jest zbieżne z dotychczasowymi orzeczeniami Sądu Najwyższego w Izbie Kontroli Nadzwyczajnej i Spraw Publicznych przy tak formułowanym wniosku o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania z uwagi na nieważność postępowania (zob. postanowienie Sądu Najwyższego z: 5 lipca 2023 r., II NSK 6/23; 16 sierpnia 2023 r., II NSK 64/23; por. wyrok Sądu Najwyższego z 19 grudnia 2023 r., I NSKP 18/23 i postanowienie Sądu Najwyższego z 25 października 2023 r., II NSK 120/23). Jednocześnie, niezależnie od faktu, że uchwała składu siedmiu sędziów Sądu Najwyższego z 26 kwietnia 2023 r., III PZP 6/22, może być przywoływana wyłącznie w odniesieniu do spraw, które zostały rozstrzygnięte po 26 kwietnia 2023 r., Sąd Najwyższy w pełni podziela ocenę tej uchwały, jaką sformułowano w postanowieniu Sądu Najwyższego z 19 grudnia 2023 r., III CZ 336/23. 5. Mając powyższe na uwadze, Sąd Najwyższy na podstawie art. 3989 § 2 k.p.c. odmówił przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania. O kosztach postępowania kasacyjnego Sąd Najwyższy orzekł na podstawie art. 98 § 1, 11 i 3 k.p.c., art. 99 k.p.c. i art. 108 § 1 k.p.c. II NSK 110/23 9 w związku z art. 39821 k.p.c. w związku z art. 391 § 1 k.p.c. oraz § 14 ust. 2 pkt 1 w związku z § 10 ust. 4 pkt 2 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (tekst jedn. Dz.U. z 2023 r., poz. 1935). [K.O.] [ał]